به گزارش خبرگزاری تسنیم از سمنان، همزمان با برگزاری آیین‌های وداع و تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی، بسیاری از سخنان و رهنمودهای ایشان بار دیگر مورد توجه افکار عمومی قرار گرفته است؛ بیاناتی که در مقاطع مختلف، نقشه راهی برای حوزه‌های گوناگون کشور ترسیم کرد و امروز، با مرور دوباره آن‌ها، می‌توان ابعاد تازه‌ای از منظومه فکری ایشان را بازشناخت.

در میان این دیدارها، سخنان رهبر شهید انقلاب اسلامی در جمع علما، روحانیون، استادان و طلاب استان سمنان در هفدهم آبان‌ماه سال 1385، از جمله بیاناتی است که فراتر از یک دیدار استانی، به تبیین جایگاه روحانیت شیعه، نسبت دین و سیاست، الزامات تبلیغ دینی، ضرورت حفظ ارتباط با مردم، مقابله با تهاجم فرهنگی و خرافات و همچنین مسئولیت‌های اخلاقی و اجتماعی روحانیون اختصاص داشت.

رهبر شهید انقلاب اسلامی در این دیدار، با مرور پیشینه علمی و دینی استان سمنان، از این استان به عنوان سرزمینی عالم‌پرور و عالم‌خیز یاد کردند و در ادامه، با تشریح ویژگی‌های ممتاز روحانیت شیعه، مجموعه‌ای از توصیه‌ها و راهبردها را برای طلاب و روحانیون بیان کردند؛ توصیه‌هایی که با گذشت نزدیک به دو دهه، همچنان از مهم‌ترین اسناد تبیین‌کننده نگاه ایشان به رسالت حوزه‌های علمیه به شمار می‌رود.

خبرگزاری تسنیم، به مناسبت تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی، در سه بخش، مهم‌ترین محورهای این دیدار و فرازهای شاخص بیانات ایشان با روحانیون استان سمنان را بازخوانی می‌کند.

از سمنان تا امروز؛ روایت دیداری که «مردم» محور اصلی آن بود

همزمان با برگزاری آیین‌های وداع و تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی و مرور میراث فکری و سیاسی ایشان، بازخوانی بیاناتی که هفدهم آبان‌ماه 1385 در دیدار با علما، استادان حوزه و طلاب استان سمنان ایراد شد، نشان می‌دهد بخش مهمی از دغدغه‌های ایشان به جایگاه روحانیت شیعه، پیوند آن با مردم و مسئولیت حوزه‌های علمیه در قبال جامعه اختصاص داشت؛ موضوعاتی که در سراسر این دیدار بارها مورد تأکید قرار گرفت.

رهبر شهید انقلاب اسلامی سخنان خود را با ابراز خرسندی از حضور در جمع روحانیون استان آغاز کردند و با اشاره به حضور استادان، علما و طلاب سمنان، شاهرود و دیگر شهرستان‌های استان، از نشاط و انگیزه نسل جوان حوزه‌های علمیه ابراز رضایت کردند. ایشان این روحیه را سرمایه‌ای ارزشمند برای آینده دانستند و تأکید کردند مشاهده آمادگی، انگیزه و میل به فعالیت در میان طلاب جوان، مایه امیدواری نسبت به آینده حوزه‌های علمیه است.

ایشان سپس نگاه خود را متوجه پیشینه علمی استان سمنان کردند؛ استانی که به تعبیر ایشان، سابقه‌ای دیرینه در پرورش عالمان دینی دارد. رهبر شهید انقلاب اسلامی با یادآوری نام شخصیت‌هایی همچون مرحوم علامه حائری سمنانی، مرحوم آیت‌الله شاهرودی و مرحوم آقا شیخ آقابزرگ شاهرودی اشرفی، این منطقه را عالِم‌خیز، عالم‌پرور و مستعد تربیت برجستگان علمی و روحانی  توصیف کردند.

اما ایشان تأکید کردند هدف از یادآوری این پیشینه، افتخار به گذشته نیست، بلکه توجه دادن به ظرفیت امروز این سرزمین برای تربیت نسل‌های آینده روحانیت است. به تعبیر ایشان، وجود چنین پیشینه‌ای نشان می‌دهد این خاک همچنان استعداد پرورش عالمان برجسته را دارد و همین ظرفیت، امید به آینده را زنده نگه می‌دارد.

پس از این مقدمه، رهبر شهید انقلاب اسلامی به اصلی‌ترین محور سخنان خود پرداختند؛ جایگاه روحانیت شیعه در جامعه اسلامی. ایشان تصریح کردند روحانیت شیعه، چه پیش از استقرار جمهوری اسلامی و چه پس از آن، ویژگی‌ای دارد که آن را از بسیاری از نهادهای دینی در جهان متمایز می‌کند و آن، «استقلال و مردمی بودن» است.

ایشان با مقایسه ساختار روحانیت شیعه با نهادهای دینی در دیگر ادیان و مذاهب، توضیح دادند که در بسیاری از کشورها، روحانیون وابسته به ساختارهای قدرت یا مراکز رسمی هستند، اما روحانی شیعه، به تعبیر ایشان، فقط متصل به مردم و برای مردم و در شئون روحانی، در خدمت مردم است.

رهبر شهید انقلاب اسلامی، استقلال مالی حوزه‌های علمیه را نیز بخشی از همین هویت دانستند و با اشاره به پیشنهادهایی که در سال‌های گذشته برای تأمین بخشی از شهریه حوزه‌ها از منابع دولتی مطرح شده بود، تأکید کردند با چنین رویکردی موافق نبوده‌اند. ایشان در بخشی از سخنان خود تصریح کردند: «بارها بعضی از آقایان معتبر و معروف قم به بنده گفته‌اند که شما بیایید از منابع دولتی برای حوزه‌ها یک بخشی را به عنوان شهریه جدا کنید؛ بنده سال‌هاست با این قضیه مخالفت کرده‌ام... این خیلی مهم است؛ پشتیبان ما مردمند.»

در ادامه، ایشان به جایگاه روحانیونی پرداختند که مسئولیت‌های اجرایی نیز بر عهده دارند و تأکید کردند مسئولیت اداری، هویت اصلی آنان را تغییر نمی‌دهد. به گفته رهبر شهید انقلاب اسلامی، روحانی، پیش از آنکه مسئول یک دستگاه باشد، روحانی است و اگر مسئولیت اجرایی نیز از او گرفته شود، همچنان باید به وظایف دینی و اجتماعی خود ادامه دهد.

در بخش دیگری از این دیدار، رهبر شهید انقلاب اسلامی، ارتباط روحانیت با مردم را فراتر از بیان احکام شرعی دانستند. ایشان تأکید کردند روحانی، علاوه بر پاسخگویی به مسائل دینی، در حل اختلافات، مشورت دادن، گره‌گشایی از مشکلات مردم، همراهی با آنان و ایجاد آرامش اجتماعی نیز نقش دارد و همین ارتباط نزدیک، سرمایه اصلی اعتماد مردم به روحانیت در طول تاریخ بوده است.

ایشان با اشاره به تجربه‌های تاریخی، این پیوند را عامل حضور مؤثر روحانیت در مهم‌ترین تحولات سیاسی و اجتماعی ایران دانستند؛ از نهضت تنباکو و مشروطه گرفته تا ملی شدن صنعت نفت و پیروزی انقلاب اسلامی. در روایت ایشان، آنچه روحانیت را در متن این تحولات قرار داده، پیش از هر چیز اعتماد مردم بوده است؛ اعتمادی که به باور ایشان، بر پایه حضور مستمر روحانیون در کنار مردم شکل گرفته است.

رهبر شهید انقلاب اسلامی در ادامه، یکی از مهم‌ترین وظایف روحانیت را حفظ همین جایگاه مردمی دانستند و در عین تأکید بر بهره‌گیری از ابزارهای نوین ارتباطی، تصریح کردند هیچ رسانه‌ای نمی‌تواند جای ارتباط مستقیم روحانی با مردم را بگیرد. ایشان استفاده از فناوری‌های جدید را ضروری دانستند، اما مسجد، جلسات مذهبی و گفت‌وگوی چهره‌به‌چهره را دارای نقشی «بی‌بدیل» توصیف کردند.

در همین چارچوب، ایشان نسبت به کمرنگ شدن حضور برخی روحانیون در مساجد هشدار دادند و تأکید کردند امام جماعت نباید مسجد را صرفاً محل اقامه نماز بداند، بلکه باید آن را خانه، جایگاه و مرکز ارتباط خود با مردم تلقی کند؛ جایی که مردم بتوانند بی‌واسطه مسائل، دغدغه‌ها و پرسش‌های خود را با روحانی در میان بگذارند.

در مجموع، بازخوانی بخش نخست این دیدار نشان می‌دهد رهبر شهید انقلاب اسلامی، پیش از ورود به مباحث سیاسی، فرهنگی و اجتماعی، بر حفظ هویت تاریخی روحانیت شیعه تأکید داشتند؛ هویتی که از نگاه ایشان، بر سه پایه استوار است: استقلال، مردمی بودن و حضور دائمی در متن جامعه.

از سیاست تا تهاجم فرهنگی؛ مسئولیتی که رهبر شهید انقلاب بر دوش روحانیت گذاشت

اگر بخش نخست بیانات رهبر شهید انقلاب اسلامی در سمنان به تبیین هویت و جایگاه روحانیت شیعه اختصاص داشت، بخش دوم سخنان ایشان بیشتر ناظر به مسئولیت‌هایی بود که به باور ایشان، روحانیت برای حفظ این جایگاه بر عهده دارد؛ مسئولیت‌هایی که از حضور در متن تحولات سیاسی آغاز می‌شود و تا شناخت نسل جوان، مقابله با تهاجم فرهنگی، ارتقای دانش دینی و مبارزه با خرافات ادامه می‌یابد.

رهبر شهید انقلاب اسلامی در این بخش، با تأکید بر اینکه روحانی شیعه نمی‌تواند نسبت به مسائل سیاسی جامعه بی‌تفاوت باشد، میان «سیاسی بودن» و «جناحی شدن» تفاوت قائل شدند. ایشان تصریح کردند مقصود از سیاسی بودن، ورود به دسته‌بندی‌های سیاسی یا قرار گرفتن در خدمت احزاب نیست، بلکه داشتن قدرت تحلیل، شناخت درست از مسائل کشور و جهان و توانایی تشخیص مسیر صحیح است.

ایشان در این باره گفتند:  باید سیاسی باشید؛ منتها نه به معنای ورود در باندها و جناحهای سیاسی؛ نه به معنای ملعبه و آلت دست شدن این یا آن حزب یا گروه سیاسی... بلکه به معنای آگاهی سیاسی، قدرت تحلیل سیاسی، داشتن قطب‌نمای سالم سیاسی که جهت را درست نشان بدهد.

رهبر شهید انقلاب اسلامی در ادامه، طلاب و روحانیون را به آشنایی مستمر با مسائل روز کشور و جهان فراخواندند و تأکید کردند دور ماندن از تحولات سیاسی، روحانیت را از ایفای نقش واقعی خود بازمی‌دارد. به گفته ایشان، روحانی مرجع مراجعه مردم است و اگر تحلیل نادرستی ارائه دهد یا سخنی بر زبان جاری کند که در راستای خواست دشمن باشد، آثار آن می‌تواند بسیار گسترده باشد.

بخش دیگری از سخنان ایشان به نسبت دین و سیاست اختصاص داشت؛ موضوعی که رهبر شهید انقلاب اسلامی آن را از بنیادی‌ترین مباحث اندیشه اسلامی دانستند. ایشان با اشاره به تلاش‌هایی که به گفته ایشان در طول سال‌ها برای جدایی دین از سیاست صورت گرفته است، تأکید کردند تشکیل حکومت اسلامی توسط پیامبر اسلام(ص) خود گویاترین دلیل بر پیوند این دو حوزه است.

در روایت ایشان، پیامبر اسلام(ص) پس از هجرت به مدینه تنها به بیان احکام فردی اکتفا نکرد، بلکه مدیریت جامعه، طراحی نظام سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و حتی نظامی را نیز بر عهده گرفت و از همین رو، جدا دانستن دین از سیاست با سیره پیامبر سازگار نیست.

رهبر شهید انقلاب اسلامی سپس نگاه خود را متوجه یکی از مهم‌ترین چالش‌های فرهنگی عصر جدید کردند؛ چالشی که آن را «تهاجم فرهنگی» نامیدند. ایشان با اشاره به گسترش ابزارهای نوین ارتباطی، هشدار دادند که اندیشه‌ها و شبهات از مسیر رسانه‌ها، شبکه‌های ارتباطی و فناوری‌های جدید به ذهن نسل جوان منتقل می‌شود و روحانیت برای مواجهه با این وضعیت، ناگزیر از شناخت دقیق مخاطب است.

ایشان تصریح کردند: «امروز تهاجم فرهنگی با استفاده از ابزارها و فناوریهای جدید ارتباطی خیلی جدی است؛ صدها وسیله و راهروِ اطلاعات به سمت فکر جوان و نوجوان ما وجود دارد.»

رهبر شهید انقلاب اسلامی در ادامه، راه مقابله با این وضعیت را صرفاً تکرار شیوه‌های گذشته ندانستند و تأکید کردند روحانی باید نسل جوان، پرسش‌ها، دغدغه‌ها و شبهات او را بشناسد؛ زیرا بدون شناخت مسئله، امکان درمان وجود ندارد. ایشان با استفاده از یک تمثیل گفتند:  تا میکروب و بیماری را نشناسید که علاج نمیتوان کرد.

از نگاه ایشان، تحقق چنین هدفی بدون تقویت بنیه علمی حوزه‌های علمیه ممکن نیست. رهبر شهید انقلاب اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود، طلاب را به فراگیری عمیق علوم دینی، آشنایی با فقه، فلسفه، کتاب و سنت و همچنین آمادگی برای حضور در عرصه چالش‌های فکری جهان دعوت کردند.

ایشان با یادآوری تجربه سال‌های مبارزه نیز تأکید کردند فعالیت سیاسی یا اجتماعی نباید جای درس خواندن را بگیرد و خطاب به طلاب گفتند:  بیمایه فطیر است.  سپس توضیح دادند که همکاران و همراهان انقلابی ایشان در سال‌های پیش از انقلاب، در عین فعالیت سیاسی، از جمله طلاب درس‌خوان و اهل علم بودند.

رهبر شهید انقلاب اسلامی در ادامه، یکی دیگر از وظایف روحانیت را مبارزه با خرافات دانستند؛ موضوعی که بخش قابل توجهی از این دیدار به آن اختصاص یافت. ایشان ضمن تأکید بر ضرورت تبلیغ معارف اصیل اسلامی، هشدار دادند که خرافات همواره در کمین باورهای دینی قرار دارد و روحانیون نباید در برابر آن سکوت کنند.

برای تبیین این موضوع، ایشان به کتاب «کلثوم‌ننه» اثر مرحوم آقا جمال خوانساری اشاره کردند و آن را نمونه‌ای تاریخی از تلاش علمای شیعه برای مقابله با باورهای خرافی دانستند. رهبر شهید انقلاب اسلامی همچنین با استناد به آیاتی از قرآن کریم، مبارزه پیامبر اسلام(ص) با سنت‌های نادرست و خرافی جامعه جاهلی را نمونه‌ای روشن از مسئولیت عالمان دینی در برابر انحرافات فکری برشمردند.

ایشان در عین حال، معیار تشخیص خرافه را نیز تبیین کردند و تأکید داشتند نباید حقایق دینی به بهانه مبارزه با خرافات انکار شود. از نگاه ایشان، آنچه با کتاب، سنت معتبر و اصول مسلم دینی ناسازگار باشد و پشتوانه معتبر نداشته باشد، مصداق خرافه است و روحانیت باید با شجاعت در برابر آن بایستد.

رهبر شهید انقلاب اسلامی در بخش پایانی این محور، از «آزادفکری» و «عقلانیت شیعه» به عنوان دو ویژگی افتخارآمیز مکتب اهل‌بیت(ع) یاد کردند و تأکید داشتند که حوزه‌های علمیه باید این میراث را حفظ کنند؛ میراثی که به باور ایشان، از آغاز شکل‌گیری تشیع بر پایه استدلال، منطق و اجتهاد بنا شده است.

بازخوانی این بخش از بیانات نشان می‌دهد رهبر شهید انقلاب اسلامی، آینده روحانیت را نه در انزوا، بلکه در حضور آگاهانه در متن جامعه، شناخت تحولات روز، ارتقای توان علمی، ارتباط مستمر با نسل جوان و دفاع عقلانی از معارف دینی جست‌وجو می‌کردند؛ مجموعه‌ای از توصیه‌ها که محور اصلی دیدار ایشان با روحانیون استان سمنان را تشکیل می‌داد.

از سلامت اخلاقی تا حفظ اعتماد مردم؛ میراثی که باید پاسداری شود

در بخش پایانی دیدار، رهبر شهید انقلاب اسلامی بار دیگر نگاه خود را از مسائل کلان سیاسی و فرهنگی به درون حوزه‌های علمیه معطوف کردند و این بار، بر مسئولیت فردی روحانیون در حفظ سرمایه اجتماعی روحانیت تأکید کردند؛ سرمایه‌ای که به گفته ایشان، در طول قرن‌ها شکل گرفته و با رفتار هر روحانی می‌تواند تقویت یا تضعیف شود.

ایشان با بیان اینکه روحانیت در نگاه مردم از جایگاهی همراه با قداست برخوردار است، تأکید کردند این جایگاه تنها با حفظ سلامت اخلاقی، سلامت مالی و پایبندی به زی طلبگی استمرار می‌یابد. رهبر شهید انقلاب اسلامی تصریح کردند مردم به روحانی تنها به چشم یک سخنران یا معلم دینی نگاه نمی‌کنند، بلکه برای او شأن و منزلتی ویژه قائل هستند و همین نگاه، مسئولیت روحانیت را سنگین‌تر می‌کند.

ایشان در ادامه، با استناد به دعایی از امام سجاد(ع)، از روحانیون خواستند بیش از آنکه به ظاهر خود توجه کنند، به اصلاح باطن بپردازند و یادآور شدند که ارزش واقعی روحانیت در هماهنگی میان رفتار، اخلاق و گفتار است.

رهبر شهید انقلاب اسلامی سپس به موضوع ساده‌زیستی پرداختند و تأکید کردند منظور از زی طلبگی، فقرنمایی یا دوری از امکانات متعارف زندگی نیست، بلکه پرهیز از دنیاطلبی و اشرافی‌گری است. ایشان هشدار دادند روحانی نباید همان سبک زندگی و همان معیارهای مادی را دنبال کند که در فرهنگ دنیاطلبی رایج است، بلکه باید با قناعت، سلامت مالی و سادگی نسبی، اعتماد مردم را حفظ کند.

در ادامه، ایشان با یادآوری خاطره‌ای از دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی، به گفت‌وگویی با امام خمینی(ره) درباره تخلف یکی از روحانیون اشاره کردند. رهبر شهید انقلاب اسلامی در آن روایت تأکید کردند که به امام گفته‌اند پیروزی انقلاب اسلامی، حاصل  هزار سال آبروی روحانیت شیعه  بوده است و این سرمایه تاریخی نباید با رفتار نادرست برخی افراد آسیب ببیند.

ایشان در ادامه با استفاده از تعبیری هشداردهنده، از روحانیونی که با رفتار خود به اعتبار روحانیت لطمه می‌زنند، با عنوان «موریانه» یاد کردند و گفتند:  بعضی از این هم‌لباس‌های ما مثل موریانه‌ای که در یک بنایی بیفتد، دارند این آبروی هزارساله را ذره ذره می‌خورند و از بین می‌برند.  رهبر شهید انقلاب اسلامی سپس تأکید کردند هر رفتار نادرست از سوی یک روحانی، رخنه‌ای در این سرمایه تاریخی ایجاد می‌کند و همه روحانیون باید مراقب باشند در حفظ این میراث سهیم باشند، نه در تضعیف آن.

در بخش دیگری از سخنان، ایشان بار دیگر بر ضرورت مهارت‌آموزی در علوم دینی تأکید کردند و گفتند روحانی باید بتواند در میدان چالش‌های فکری جهان امروز حضور مؤثر داشته باشد.

از نگاه رهبر شهید انقلاب اسلامی، حوزه‌های علمیه باید علاوه بر حفظ سنت‌های علمی خود، توان پاسخگویی به پرسش‌های جدید را نیز پیدا کنند؛ زیرا به تعبیر ایشان، امروز عرصه، عرصه تقابل اندیشه‌ها و فلسفه‌هاست.

رهبر شهید انقلاب اسلامی همچنین با اشاره به مسئله عدالت، آن را از محورهای اصلی اندیشه جمهوری اسلامی دانستند و تصریح کردند عدالت، نه صرفاً در عرصه داخلی، بلکه در قضاوت‌های سیاسی و اجتماعی نیز باید معیار باشد. ایشان در همین چارچوب، بر تفاوت میان  صلح عادلانه  و  صلح به هر قیمت  تأکید کردند و آن را نمونه‌ای از ضرورت حضور اندیشه دینی در عرصه سیاست و اجتماع دانستند.

بیانات ایشان در پایان، بار دیگر به رسالت تبلیغ دین بازگشت. رهبر شهید انقلاب اسلامی از روحانیون خواستند در برابر انحرافات فکری و خرافات شجاع باشند، از بیان حقایق دینی هراس نداشته باشند و در عین حال، عقلانیت، استدلال و آزاداندیشی را که به گفته ایشان از ویژگی‌های مکتب اهل‌بیت(ع) است، حفظ کنند.

بازخوانی دیدار هفدهم آبان 1385 نشان می‌دهد رهبر شهید انقلاب اسلامی، این نشست را صرفاً فرصتی برای دیدار با روحانیون استان سمنان قرار ندادند، بلکه از آن برای ترسیم نقشه راهی استفاده کردند که از استقلال حوزه‌ها و پیوند با مردم آغاز می‌شود، با شناخت تحولات زمانه و تقویت بنیه علمی ادامه می‌یابد و در نهایت به حفظ اعتماد عمومی، سلامت اخلاقی و پاسداری از جایگاه تاریخی روحانیت می‌رسد.

اکنون و همزمان با آیین‌های وداع و تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی، بازخوانی این بیانات، نه صرفاً یادآوری یک دیدار استانی، بلکه مرور بخشی از میراث فکری ایشان درباره جایگاه روحانیت شیعه و مسئولیت‌های آن در قبال جامعه به شمار می‌رود؛ میراثی که در دیدار با روحانیون استان سمنان، با صراحت و تفصیل تبیین شد.

انتهای پیام/363/