به گزارش خبرنگار مهر، حجت الاسلام والمسلمین حمید وحیدی پیش از ظهر چهارشنبه در نهمین همایش حضرت سیدالعابدین(ع) با موضوع «صحیفه سجادیه در منظومه فکری امام شهید، حضرت آیتالله خامنهای» که در دارالقرآن علامه طباطبایی قم برگزار شد، با تشریح جایگاه این اثر ماندگار در اندیشه رهبر شهید، اظهار کرد: اگر منظومه فکری ایشان درباره منابع معرفتی بررسی شود، به روشنی میتوان دریافت که پس از قرآن کریم، صحیفه سجادیه مهمترین منبع برای استخراج راهبردهای کلان تربیتی، فرهنگی، اجتماعی و حتی سیاسی به شمار میآید.
اساتید حوزه علمیه گفت: این جایگاه ویژه، برخاسته از ویژگیهای ممتاز صحیفه سجادیه است و همین ویژگیها سبب شده این کتاب ظرفیت ویژهای برای استنباط مبانی معرفتی و طراحی راهبردهای تمدنی داشته باشد.
وی افزود: حتی در مقایسه با نهجالبلاغه نیز میتوان مشاهده کرد که در بیانات امام شهید، صحیفه سجادیه برای استخراج مبانی کلان و راهبردهای بنیادین، مورد توجه و تأکید بیشتری قرار گرفته است.
وحیدی ادامه داد: این نگاه نشان میدهد که صحیفه سجادیه صرفاً کتاب دعا نیست بلکه منبعی سرشار از معارف عمیق و کاربردی است که میتواند در عرصههای مختلف فکری و اجتماعی مورد بهرهبرداری قرار گیرد.
برخی معارف تنها با زبان دعا بیان میشود
وی با استناد به بیانات امام شهید در دیدار اعضای هیئت دولت در سال ۱۳۸۴ اظهار کرد: معظمله تصریح کردهاند که در دعاهای معتبر به ویژه صحیفه سجادیه، معارفی نهفته است که انسان نمونه آن را در منابع دیگر نمییابد و اساساً این حقایق تنها با زبان دعا، مناجات و تضرع در پیشگاه خداوند قابل انتقال است.
وی افزود: امام شهید معتقد بودند حتی در بسیاری از روایات و نیز در نهجالبلاغه، این دسته از معارف با چنین گستردگی و عمقی دیده نمیشود زیرا برخی از حقایق الهی تنها در فضای راز و نیاز با پروردگار قابلیت تبیین دارند.
استاد حوزه علمیه بیان کرد: همین ویژگی، صحیفه سجادیه را به اثری ممتاز در میان منابع اسلامی تبدیل کرده و امکان بهرهگیری از آن برای استخراج مبانی معرفتی را بیش از پیش فراهم ساخته است.
وی تصریح کرد: فضای دعا، بستری است که معارف الهی در آن با نهایت خلوص و به دور از ملاحظات معمول اجتماعی و سیاسی بیان میشود و همین مسئله بر غنای معرفتی صحیفه سجادیه افزوده است.
وحیدی با اشاره به ویژگیهای سندی صحیفه سجادیه گفت: یکی از مهمترین امتیازات این کتاب، نقل لفظی آن از امام سجاد(ع) است و برخلاف بسیاری از روایات که احتمال نقل به معنا در آنها وجود دارد، الفاظ صحیفه همان عبارات صادرشده از معصوم(ع) است.
وی افزود: این ویژگی، زمینه استنباط دقیقتر مفاهیم و معارف را فراهم میکند و ارزش علمی صحیفه سجادیه را دوچندان میسازد.
وی خاطرنشان کرد: افزون بر این، قرائن تاریخی و محتوایی فراوانی وجود دارد که احتمال جعل در صحیفه سجادیه را بسیار دور از ذهن میسازد و به همین دلیل، بزرگان و اندیشمندان اسلامی همواره بر اصالت این اثر نورانی تأکید داشتهاند.
استاد حوزه علمیه اظهار کرد: همین اطمینان نسبت به اصالت متن، امکان استناد گستردهتر به صحیفه سجادیه را در حوزههای مختلف علمی، فقهی و معرفتی فراهم کرده است.
وحیدی با اشاره به بهرهگیری فقهای گذشته از صحیفه سجادیه گفت: اگرچه در آثار برخی بزرگان از جمله مرحوم شیخ انصاری نمونههایی از استناد به صحیفه دیده میشود اما در زمینه استخراج راهبردهای کلان تربیتی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی، امام شهید را باید پیشگام این مسیر دانست.
وی افزود: ایشان با نگاهی راهبردی به صحیفه سجادیه، ظرفیتهای این کتاب را در حوزههای مختلف مورد توجه قرار دادند و افق تازهای را در بهرهگیری از معارف آن گشودند.
وی تأکید کرد: حوزههای علمیه باید این مسیر را ادامه دهند و صحیفه سجادیه را به یکی از منابع اصلی فقه راهبردها و فقه تبلیغ تبدیل کنند تا ظرفیتهای نهفته این اثر بیش از گذشته در خدمت جامعه اسلامی قرار گیرد.
استاد حوزه علمیه یکی از نمونههای استنباط امام شهید از صحیفه سجادیه را بحث خوف و رجا در تربیت دانست و گفت: یکی از پرسشهای اساسی در حوزه تعلیم و تربیت آن است که آغاز حرکت تربیتی باید با بشارت باشد یا با انذار و امام شهید با استناد به فرازهایی از مناجاتهای امام سجاد(ع)، آغاز تربیت را مبتنی بر خوف و انذار میدانستند.
وی افزود: بر اساس این تحلیل، پس از آنکه انسان مراحل اولیه رشد را طی کرد، زمینه برای تقویت امید و بشارت فراهم میشود و این دو عنصر در جایگاه صحیح خود قرار میگیرند.
وحیدی خاطرنشان کرد: امام شهید هشدار میدادند که اگر تربیت صرفاً بر آیات رحمت و بشارت استوار شود و عنصر خوف الهی نادیده گرفته شود، ممکن است انسان دچار توهم معنویت شده و از انجام تکالیف و مسئولیتهای دینی غفلت کند.
وی در پایان با اشاره به یکی دیگر از راهبردهای استخراجشده از صحیفه سجادیه اظهار کرد: از نگاه امام شهید، اصلاح اخلاق فردی بر اصلاح ساختارهای اجتماعی تقدم دارد و برخلاف برخی برداشتها، توجه به خودسازی و اخلاق فردی نهتنها نشانه انفعال یا سکولاریسم نیست بلکه مقدمهای ضروری برای تحقق اصلاحات اجتماعی و شکلگیری جامعه اسلامی به شمار میرود.
