خبرگزاری مهر، گروه استان ها- عاطفه وفاییان: سفر امام رضا(ع) از مدینه منوره به سوی خراسان، یکی از مهمترین رخدادهای تاریخ تشیع در سدههای نخستین اسلامی به شمار میرود؛ رخدادی که در بستر تحولات سیاسی خلافت عباسی شکل گرفت و سرنوشت جغرافیای معنوی ایران را برای همیشه دگرگون ساخت. این حرکت، نه از سر اختیار، بلکه در نتیجه تدبیر سیاسی مأمون عباسی و با هدف کنترل و مهار نفوذ اجتماعی و علمی امام صورت گرفت؛ اما آنچه در ظاهر یک جابهجایی اجباری مینمود، در باطن به فرصتی تاریخی برای تبیین جایگاه امامت بدل شد.
مأمون که از پایگاه مردمی و مرجعیت علمی امام در مدینه احساس نگرانی میکرد، تصمیم گرفت ایشان را به خراسان فراخواند تا تحت نظارت مستقیم خود قرار دهد. با این حال، مسیر این هجرت اجباری به صحنهای از بیداری فکری و شکوفایی علمی تبدیل شد. حضور امام در شهرهای مختلف، گفتوگو با اندیشمندان و ارتباط با اقشار گوناگون مردم، جلوهای تازه از نقش هدایتگرانه امامت را در عرصه اجتماع نمایان ساخت.
در این میان، واقعه نیشابور و بیان حدیث شریف «سلسلهالذهب» نقطه عطفی در این سفر تاریخی بود. استقبال گسترده عالمان و محدثان از امام و درخواست آنان برای نقل حدیث، به صدور کلامی انجامید که همچون زنجیرهای زرین از امامان پیشین تا پیامبر اکرم(ص) امتداد مییافت. این حدیث، با محوریت توحید و تبیین شروط ورود به حصن الهی، پیوند ناگسستنی توحید، نبوت و امامت را در قالبی روشن و استوار آشکار ساخت.
استقرار امام در خراسان و مناظرات علمی ایشان با پیروان ادیان و مذاهب مختلف، نشان داد که نقشه سیاسی مأمون نهتنها به تضعیف جایگاه امام نینجامید، بلکه به تثبیت و گسترش نفوذ علمی و معنوی ایشان انجامید. هرچند این مسیر سرانجام به شهادت آن حضرت انجامید، اما خاطره آن سفر و طنین حدیث سلسلهالذهب، همچنان در حافظه تاریخی مسلمانان زنده است و نیشابور را به عنوان میقات کلام توحید و امامت در تاریخ اسلام ماندگار کرده است.
تبلور توحید، نبوت و امامت در حدیث «سلسلهالذهب»
حجتالاسلام سید جعفر موسوی نسب، مدیر بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود (عج) در گفتگو با خبرنگار مهر به تحلیل علمی و تاریخی مسیر حرکت ایشان از مدینه منوره به سوی خراسان پرداخت و بر اهمیت شناخت جایگاه علمی و امامت حضرت در این سفر تأکید کرد.
مدیر بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود (عج) با اشاره به منابع تاریخی بیان کرد: سفر امام رضا (ع) به سوی خراسان، یک هجرت اختیاری نبود، بلکه یک «هجرت اجباری» تحت فشار و تدبیر مامون عباسی صورت گرفت.
وی افزود: مامون با احساس ناامنی از حضور امام در مدینه منوره، تصمیم گرفت حضرت را به سرزمین خراسان منتقل کند تا تحت نظارت مستقیم خود باشند؛ اما این حرکت، فرصتی برای تبلور رسالت علمی ایشان فراهم آورد.
موسوینسب با پرداختن به یکی از برجستهترین وقایع این مسیر، به حادثه نیشابور و بیان حدیث مشهور «سلسلهالذهب» اشاره کرد و گفت: استقبال گسترده نخبگان علمی و فرهیختگان از امام در نیشابور و درخواست آنان برای شنیدن کلام حق، منجر به بیان حدیثی شد که در آن، حضرت زنجیرهای طلایی و نورانی از پدران خود تا پیامبر اکرم (ص) را تبیین کردند. این حدیث که بر پایه توحید استوار است، پیوند میان توحید، نبوت و امامت را به شکلی بینظیر به نمایش گذاشت.
مدیر بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود (عج) در ادامه توضیح داد: در این حدیث شریف، علاوه بر بحث توحید، موضوع امنیت الهی و شروط ورود به مسیر حق مطرح شده که مستقیماً به جایگاه امامت بازمیگردد.
وی افزود: حضرت در حدیث سلسلهالذهب، جایگاه امام را در نظام هستی تبیین کردند و نشان دادند که چگونه بحث توحید در استمرار نبوت، به بحث امامت میرسد.
موسوی نسب با اشاره به استقرار امام در خراسان و برگزاری جلسات متعدد با پیروان ادیان و مذاهب مختلف، خاطرنشان کرد: هدف مامون، تضعیف جایگاه علمی امام در میان مذاهب بود، اما برعکس، حضرت با مناظرات و جلسات خود، دلها را به سمت حق جذب کردند. وی گفت: «بر اثر همین موفقیتهای علمی و جذب تودههای مردم، مامون به طمع مکر دست زد و با مسموم کردن امام، ایشان را به شهادت رساند؛ اما مقبره مطهر ایشان همچنان مانند خورشیدی، شیفتگان را از سراسر عالم به سوی خود جذب میکند.
استقرار ۴۰ موکب در سالروز ورود امام رضا(ع) به نیشابور
عبدالرحمان یداللهی، رئیس اداره تبلیغات اسلامی نیشابور در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به فرارسیدن سالروز ورود امام رضا (ع) به نیشابور، این رویداد را مناسبتی ثبتشده در تقویم ملی دانست که هر ساله با برنامههای ویژهای گرامی داشته میشود.
رئیس اداره تبلیغات اسلامی نیشابور در تشریح جزئیات مراسم اظهار کرد: برنامههای امسال با سخنرانی در محل «بقعه بیبیشطیطه» آغاز میشود و در ادامه، کاروانی نمادین که بازسازیکننده جریان ورود حضرت امام رضا (ع) است، مسیر را تا خیابان امام خمینی (ره) طی خواهد کرد.
وی با اشاره به اقدامات علمی و پژوهشی صورتگرفته پیرامون این رویداد، افزود: با تلاش دانشگاه تهران، مکان دقیق رویداد حدیث «سلسلهالذهب» بر اساس اسناد تاریخی شناسایی و توسط شهرداری نیشابور مشخص شده است. در این نقطه نیز مراسم ویژهای با هدف تبیین جایگاه این حدیث برگزار خواهد شد.
یداللهی در بخش دیگری از سخنان خود به بحث خدماترسانی به زائران در مراسم تشییع رهبر شهید پرداخت و گفت: برای سالروز ورود امام رضا(ع) ده موکب در نظر گرفته شده که تا هنگام مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب برپا میماند و به این مواکب افزوده میشود و در مجموع ۴۰ موکب در نظر گرفته شده است؛ که ۱۵ موکب در ورودی نیشابور، ۱۵ موکب در بخش زبرخان (به سمت مشهد) و تعدادی موکب نیز در فیروزه و میانجلگه مستقر خواهند شد. این موکبها علاوه بر پذیرایی، به ارائه محتوای فرهنگی نیز میپردازند.
رئیس اداره تبلیغات اسلامی نیشابور همچنین تصریح کرد: تمام مساجد و هیئات مذهبی سطح شهر برای اسکان زائران اعلام آمادگی کردهاند و تمهیداتی نیز برای پذیرایی از زائران در داخل شهر اندیشیده شده است.
نیشابور میزبان نخستین گردهمایی کشوری «قدمگاههای رضوی» میشود
ابوالفضل مشکیان، دبیر ستاد اجرایی روز ملی حدیث سلسلهالذهب در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: برای نخستینبار در کشور، همایش و گردهمایی کشوری «قدمگاههای رضوی» با محور مسیر ورود امام رضا(ع) به ایران از خرمشهر تا خراسان برگزار میشود.
دبیر ستاد اجرایی روز ملی حدیث سلسلهالذهب افزود: این رویداد به مناسبت قرار گرفتن نیشابور در جایگاه «میقاتالرضا» و اهمیت تاریخی این شهر در نقل حدیث گرانسنگ سلسلهالذهب برگزار میشود و با همکاری شهرداری نیشابور، بنیاد بینالمللی امام رضا(ع) و دیگر نهادهای اجرایی شکل گرفته است.
وی با اشاره به اینکه پیش از این تنها گردهماییهای استانی در این حوزه برگزار شده بود، بیان کرد: برای نخستینبار دبیرخانه دائمی قدمگاههای رضوی در نیشابور مستقر خواهد شد و بر اساس میثاقنامهای که میان شهرهای مسیر منعقد میشود، هماهنگیها و برنامهریزیهای این حوزه از نیشابور انجام خواهد شد.
مشکیان ادامه داد: مقدمات این اقدام طی سه تا چهار سال گذشته در حال پیگیری بوده و پیشتر هماهنگیهایی با دانشگاهها و شهرهای مختلف از جمله اهواز و شیراز انجام شده بود، اما امسال حضور فیزیکی نمایندگان شهرها در نیشابور و استقرار رسمی دبیرخانه محقق میشود.
دبیر ستاد اجرایی روز ملی حدیث سلسلهالذهب، همچنین از برگزاری «همایش ملی و بینالمللی سلسلهالذهب» در دانشگاه نیشابور خبر داد و گفت: این همایش برای پنجمین سال در سطح ملی و برای نخستینبار در سطح بینالمللی برگزار میشود.
وی افزود: در این همایش که دانشگاه نیشابور برگزار خواهد شد و شش مقاله تخصصی ارائه میشود. محور اصلی این همایش «نقش اندیشمندان نیشابوری در حفظ، گسترش و تبیین حدیث سلسلهالذهب در طول تاریخ» است.
مشکیان عنوان کرد: مراسم استقبال مردمی از کاروان نمادین رضوی، حرکت کاروان پس از نماز مغرب و عشاء در شامگاه چهارشنبه است ، و شب شعر «بر مدار نور» در فرهنگسرای سیمرغ، نمایشگاه عکس و کتابت حدیث سلسلهالذهب از دیگر برنامههای تدارکدیدهشده در نیشابور بوده است.
