حمیدرضا گل محمدی تواندشتی، در گفتوگو با ایسنا، اظهار کرد: بقاع متبرکه، افزون بر کارکرد دینی، در تعامل مستمر با محیط پیرامون خود شکل گرفته و در گذر زمان به بخشی از هویت فرهنگی و اجتماعی یک منطقه تبدیل شدهاند. آستان امامزاده ابراهیم (ع)، مشهور به «ابوجواب»، نیز از این قاعده مستثنا نیست. این بقعه در متن تاریخ بابلسر شکل گرفته و در طول سدهها با زندگی، باورها و آیینهای مردم این شهر پیوندی عمیق یافته است.
وی ضمن معرفی بابلسر از منظر جغرافیا، تاریخ، فرهنگ و تحولات اجتماعی، به بررسی زمینههای شکلگیری و تثبیت جایگاه امامزاده ابراهیم (ع) ابوجواب پرداخت و ادامه داد: بابلسر در بخش مرکزی استان مازندران و در ساحل جنوبی دریای کاسپین قرار دارد. این شهر در دهانه رود بابلرود واقع شده و از نظر جغرافیایی در حدود ۳۶°۴۳′ عرض شمالی و ۵۲°۳۹′ طول شرقی قرار دارد.
گل محمدی تواندشتی در ادامه اضافه کرد: محدوده جغرافیایی شهرستان بابلسر از شمال به دریای کاسپین، از جنوب به شهرستان بابل، جنوب شرقی بخش از شهرستان سیمرغ، از شرق به شهرستان جویبار و از غرب به شهرستان فریدونکنار است. شهر بابلسر نیز در دشتی ساحلی و تقریباً هموار قرار گرفته و ارتفاع آن نزدیک به سطح دریا حدود ۷ متر بالاتر از سطح دریای کاسپین است. این موقعیت باعث آبوهوای معتدل و مرطوب و رونق گردشگری در منطقه شده است. عبور رودخانه بابلرود از مرکز شهر، یکی از مهمترین ویژگیهای طبیعی بابلسر است که از گذشته تاکنون در شکلگیری حیات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آن نقش اساسی داشته است.
وی بیان کرد: قرار گرفتن در جلگه حاصلخیز مازندران، آبوهوای معتدل و مرطوب، دسترسی به دریا و زمینهای کشاورزی، بابلسر را به یکی از مناسبترین مناطق برای سکونت و فعالیتهای اقتصادی تبدیل کرده است. همین شرایط طبیعی موجب شد که از گذشتههای دور، این منطقه محل استقرار جوامع انسانی و شکلگیری شبکهای از روستاها و آبادیهای ساحلی باشد.
این پژوهشگر مازندرانی به پیشینه تاریخی بابلسر پرداخت و گفت: هرچند بابلسر بهعنوان یک شهر مستقل در دوره معاصر شناخته میشود، اما پیشینه سکونت در این ناحیه به قرنهای گذشته بازمیگردد. این منطقه در گذشته با نام «مشهدسر» شناخته میشد؛ نامی که در منابع تاریخی و اسناد محلی بارها از آن یاد شده است. انتخاب این نام را برخی پژوهشگران به وجود بقاع متبرکه و جایگاه مذهبی منطقه نسبت دادهاند، هرچند درباره منشأ دقیق آن دیدگاههای متفاوتی وجود دارد.
وی ادامه داد: در دوران صفوی، افشاریه و قاجار، مشهدسر بهعنوان بندری محلی و مرکز مبادلات منطقهای شناخته میشد. رونق تجارت دریایی، صیادی، کشاورزی و ارتباط با شهرهای اطرافش، زمینه رشد تدریجی آن را فراهم کرد. در سده چهاردهم خورشیدی، با توسعه راههای ارتباطی و گسترش فعالیتهای عمرانی، مشهدسر به یکی از شهرهای مهم ساحلی مازندران تبدیل شد و سرانجام نام آن به بابلسر تغییر یافت.
گل محمدی تواندشتی با اشاره به بابلسر و فرهنگ دینی اظهار کرد: فرهنگ مردم بابلسر آمیزهای از سنتهای کهن ایرانی، آموزههای اسلامی و میراث فرهنگی مازندران است. در این میان، بقاع متبرکه و امامزادگان جایگاه ویژهای در زندگی مردم دارند. این اماکن نهتنها محل عبادت و زیارت، بلکه کانون گردهماییهای اجتماعی، آیینهای مذهبی و انتقال ارزشهای فرهنگی به نسلهای بعدی بودهاند.
وی افزود: در فرهنگ بومی منطقه، زیارت امامزادگان با مفاهیمی چون امید، توکل، همبستگی اجتماعی، نذر، بخشش و کمک به نیازمندان پیوند خورده است. بسیاری از آیینهای خانوادگی و مناسبتهای مذهبی در فضای این بقاع برگزار میشود و همین امر جایگاه آنها را در حافظه جمعی مردم تثبیت کرده است.
گل محمدی با اشاره به مهاجرت سادات علوی به تبرستان خاطرنشان کرد: یکی از مهمترین رویدادهای تاریخ شمال ایران، مهاجرت گروهی از سادات علوی به طبرستان در سدههای نخستین اسلامی است. فشارهای سیاسی و مذهبی در قلمرو خلافت عباسی سبب شد شماری از نوادگان اهلبیت (ع) به مناطق کوهستانی و جنگلی شمال ایران مهاجرت کنند. ویژگیهای طبیعی تبرستان و همراهی بخشی از مردم منطقه، این سرزمین را به یکی از مهمترین پایگاههای حضور علویان تبدیل کرد.
این پژوهشگر مازندرانی ادامه داد: در همین بستر تاریخی، بقاع متعددی به امامزادگان منسوب شد و بسیاری از این آرامگاهها در گذر زمان به مراکز مهم دینی و فرهنگی تبدیل شدند. درباره امامزاده ابراهیم (ابوجواب) نیز در سنتهای محلی، انتساب ایشان به سادات علوی و از نوادگان امام موسی کاظم (ع) مطرح شده است؛ هرچند درباره جزئیات این انتساب، منابع تاریخی همنظر نیستند و بررسی آن نیازمند پژوهشهای بیشتر است.
گل محمدی تواندشتی به جایگاه امامزادگان در فرهنگ مازندران پرداخت و یادآور شد: امامزادگان در مازندران تنها زیارتگاه نیستند، بلکه بخشی از ساختار فرهنگی و اجتماعی منطقه به شمار میآیند. بسیاری از مناسبتهای مذهبی، آیینهای محلی، نذرها، دعاها و حتی برخی سنتهای خانوادگی در پیوند با این اماکن شکل گرفته است.
وی تاکید کرد: در کنار کارکرد دینی، بقاع متبرکه در دورههای مختلف تاریخی نقش آموزشی، فرهنگی و گاه اقتصادی نیز داشتهاند. حضور زائران، شکلگیری بازارهای محلی، وقف املاک و فعالیتهای خیرخواهانه، این اماکن را به مراکزی اثرگذار در زندگی مردم تبدیل کرده است.
پژوهشگر آیینها و فرهنگ مذهبی مازندران با بیان اینکه بابلسر شهری با هویت دینی و گردشگری است اظهار کرد: امروزه بابلسر افزون بر شهرت گردشگری، به دلیل برخورداری از اماکن مذهبی، مساجد تاریخی و بقاع متبرکه، مقصد بسیاری از زائران نیز به شمار میرود. حضور امامزاده ابراهیم(ع) ابوجواب در بافت تاریخی شهر، نمونهای روشن از پیوند گردشگری فرهنگی با گردشگری مذهبی است. این بقعه، علاوه بر پذیرایی از زائران بومی، هر سال میزبان مسافرانی است که در کنار جاذبههای طبیعی بابلسر، به زیارت این مکان نیز میپردازند. چنین ظرفیتی میتواند در چارچوب توسعه پایدار گردشگری مذهبی و فرهنگی مورد توجه برنامهریزان قرار گیرد.
گل محمدی تواندشتی با اشاره به اینکه بابلسر، با پیشینه تاریخی، موقعیت جغرافیایی ممتاز و فرهنگ دینی ریشهدار، بستری مناسب برای شکلگیری و تداوم بقاع متبرکه بوده است. آستان امامزاده ابراهیم(ع) ابوجواب نیز در چنین زمینهای، از یک آرامگاه مذهبی فراتر رفته و به بخشی از هویت تاریخی، فرهنگی و اجتماعی شهر تبدیل شده است. ادامه داد: شناخت این بستر تاریخی، مقدمهای ضروری برای بررسی زندگی، جایگاه و نقش فرهنگی امامزاده ابراهیم است؛ موضوعی که در یادداشت های بعدی با رویکردی تاریخی، مردمشناختی و فرهنگی دنبال خواهد شد.
انتهای پیام
