دهم ﺗﯿﺮ ﺳﺎﻟﺮﻭﺯ تأسیس ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ فرهنگ و ارتباطات اسلامی است و ﺑﻪ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎﺩ این ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ، این روز به عنوان ﺭﻭﺯ ﺩﯾﭙﻠﻤﺎﺳﯽ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺩﺭ ﺗﻘﻮیم نامگذاری شده است؛ رایزنیهای فرهنگی کشورمان که در کشورهای دیگر زیر نظر این سازمان فعالیت میکنند، رایزنهای فرهنگی نماینده بنیاد سعدی در امر آموزش زبان فارسی نیز هستند. به بهانه روز دیپلماسی فرهنگی گپوگفتی با رایزن فرهنگی ایران در ژاپن درباره نقش زبان فارسی در دیپلماسی فرهنگی داشتیم.
شهروز فلاحتپیشه - رایزن فرهنگی ایران در ژاپن و نماینده بنیاد سعدی در آن کشور - در گفتوگو با ایسنا، درباره وضعیت زبان فارسی در این کشور با اشاره به سابقه فرهنگی ایران و ژاپن اظهار کرد: سال ۲۰۲۹ یکصدمین سالگرد روابط رسمی ایران و ژاپن است اما سابقه روابط فرهنگی این دو کشور به بیش از هزار و چندصد سال پیش بر میگردد. ایران و ژاپن از مسیر جاده ابریشم در ارتباط بودند و موضوعات مختلفی از سمت شرق و ایران به ژاپن منتقل شده است. سند زنده این پیوند نیز در خزانه چوبی متعلق به قرن هشتم در مکانی به نام «شوسوئین» در شهر نارای ژاپن در کنار معبد «تودایجی» نگهداری میشود؛ در آنجا آثاری از ایران و کشورهای دیگر وجود دارد؛ از جمله پارچههای ابریشمی با نقشمایههای الهام گرفته از هنر ساسانی.
او در ادامه درباره حضور مستقیم خط و زبان فارسی در ژاپن نیز گفت: سند قطعی و نابی در این زمینه در دسترس است که به دستنوشتههای پارسی ژاپن شهرت دارد. دستنوشته فیزیکی زبان فارسی در ژاپن به سال ۱۲۱۷ میلادی مربوط میشود. یک راهب ژاپنی این دستنوشته را در بندر گوانگژو چین از ملاحان ایران گرفته است؛ در واقع یک دریانورد ایرانی ابیاتی را به خط فارسی برای راهب ژاپنی مینویسد و این راهب این دستنوشته را به ژاپن میآورد. این دستنوشته مشتمل بر سه قطعه است که قطعه اول از منظومه «ویس و رامین»، قطعه دوم از شاهنامه و قطعه سوم از جوامعالتواریخ است؛ این موضوع نشان میدهد شعر فارسی تا چه حد در میان مردم ایران، بهویژه دریانوردان، جریان داشته است. این سند یکی از مهمترین دستنوشتههای خطی فارسی در ژاپن است.
فلاحتپیشه درباره وضعیت آموزش زبان فارسی در ژاپن با بیان اینکه این کشور از معدود کشورهای آسیای شرقی است که سابقه ساختارمند و دیرپایی در آموزش زبان فارسی دارد، گفت: آموزش زبان فارسی به صورت رسمی در سطح کارشناسی، کارشناسی ارشد و حتی دکتری در دانشگاه مطالعات خارجی توکیو در شهر توکیو و دانشگاه اوساکا در شهر اوساکا برگزار میشود. گروه مطالعات ایران اوساکا قدیمیترین برنامه آموزش رسمی ژاپن را دارد و از سال ۱۹۶۱ در این زمینه فعالیت میکند و هر سال بین ۱۵ تا ۲۰ دانشجوی جدید در مقاطع مختلف میپذیرد. گروه مطالعات ایران دانشگاه توکیو نیز از سال ۱۹۸۰ تأسیس شده و سالانه در همین حدود دانشجو میپذیرد.
او ادامه داد: فراتر از این دو قطب اصلی، دانشگاه توکیو -که متفاوت با دانشگاه مطالعات خارجی توکیو است- به همراه دانشگاههای کیوتو، ناگویا، هوکایدو و سندای نیز پیشینه دیرینهای در مطالعات ایرانی دارند؛ هرچند فاقد گروه مستقل فارسی هستند. دانشگاه سوفیا نیز فارسی را در کنار بیش از ۲۰ زبان دیگر در برنامه آموزشی خود دارد. هم در دانشگاه مطالعات خارجی توکیو و هم در دانشگاه اوساکا، در بخش زبان فارسی اساتید مدعو از ایران داریم که در این بخش، خود دانشگاهها بهطور مستقل عمل میکنند و اساتید را در قالب قرارداد همکاری از ایران دعوت و جذب میکنند.
معاون سابق امور بینالملل بنیاد سعدی افزود: خود رایزنی فرهنگی هم تقریباً از زمان تأسیس، آموزش زبان فارسی را چه به صورت حضوری و چه غیرحضوری برگزار میکند؛ هر سال سه ترم آموزشی داریم و تقریباً در هر ترم بین ۶۰ تا ۷۰ نفر، از مقطع نوآموز که الفبای فارسی را یاد میگیرند تا سطوح پیشرفتهتر، فراگیران فارسیآموز داریم.
او یادآور شد: بنیاد سعدی یک دستگاه تخصصی برای آموزش زبان فارسی به غیرفارسیزبانان است و رایزنیهای فرهنگی در خارج از ایران در این مهم با این بنیاد همکاری میکنند. در رایزنی فرهنگی ایران در ژاپن، بهعنوان نماینده بنیاد سعدی، به لحاظ شیوههای آموزش و منابع از اصول بنیاد سعدی پیروی و از کتابهای آموزشی بنیاد سعدی استفاده میکنیم. در ژاپن هم معلمان بومی داریم و هم معلمان ایرانی که بسته به نوع کلاسها و سطحی که باید آموزش بدهند، کلاسها بینشان تقسیم میشود. در سالهای قبل، بنیاد سعدی دورههای تخصصی آموزش زبان فارسی را برای معلمان برگزار کرده است تا بر پایه علمی آموزش دهند. همچنین این مدرسان از تجربه زیسته آموزشیشان در کنار تجربه نظری استفاده میکنند و فارسی را به فارسیآموزان یاد میدهند.
رایزن فرهنگی ایران در ژاپن با بیان اینکه زبان ابزار مهمی در حوزه دیپلماسی فرهنگی است، خاطرنشان کرد: هدف غایی از دیپلماسی فرهنگی ایجاد تفاهم، جلب اعتماد عمومی و نفوذ معنوی در جامعه خارج است؛ اینکه تصویری اصیل از خودمان به طرف خارجی نشان دهیم. در واقع مهندسی ارزشها و باورهایی که داریم در ذهن مخاطب خارجی از مسیر زبانآموزی، ابزاری بسیار کارآمد است. به قول معروف یک زبان جدید، یک دنیای جدید است و ما با زبان فارسی تلاش میکنیم فارسیآموز وارد جهان ایرانی - اسلامی شده و با دنیای ما آشنا شود؛ به همین دلیل نسبت آموزش زبان فارسی با دیپلماسی فرهنگی، نسبتی کاملاً مستقیم و کارآمد است که تقریباً تمام رایزنیهای فرهنگی از این ظرفیت استفاده میکنند.
نماینده بنیاد سعدی در ژاپن افزود: برخی از کشورها در حوزه تمدنیِ ایران بزرگ بودهاند، مانند همسایگان ایران امروز که ظرفیتها در آنها بسیار بالاست، زیرا مشابهت فرهنگی بیشتر است و لغات فارسی بیشتری در زبان آنها وجود دارد. برخی کشورها هم در حوزه تمدنی ایران نبودهاند، پس موضوع زبانآموزی در این کشورها کاملاً متفاوت است؛ در واقع اینکه چطور آموزش زبان میتواند بهشکل کارا به دیپلماسی فرهنگی کمک کند، بسته به شرایط و موقعیت کشورها متفاوت است.
فلاحتپیشه در ادامه تصریح کرد: باید ببینیم زبان چه مزیت نسبیای برای کشور هدف دارد؛ در یک کشور زبان، ابزار اقتصادی است یا زبان را برای کار تجاری یاد میگیرند، در کشوری دیگر برای نیاز به خویشتنیابی سراغ زبان فارسی میروند و آن را برای اغنای روح و ذهن میخواهند. همانطور که میدانید زبان فارسی بهرهمند از گنجینه ادبیات فارسی است و مضامین بسیار ارزشمندی در حوزههای جهانی، از صلح و محیط زیست و آموزش فردیت تا حکومت و سیاست، در ادبیاتمان داریم و بسته به کشور هدف میتوانیم این مضامین را در قالب آموزش زبان به کار بگیریم.
او درباره رویکرد ما در امر آموزش زبان فارسی در ژاپن گفت: یک سابقه تاریخی داریم که در ابتدای بحث عرض کردم؛ از طرف دیگر پیوند اقتصادیای با ژاپن داشتیم که کماکان در بخشهایی ادامه دارد. ژاپن درصد بسیار بالایی از انرژی خود را از غرب آسیا و از مسیر خلیج فارس تأمین میکند؛ بنابراین ژاپنیها در ایرانشناسی و تعامل با ایران سابقه دیرینه دارند. کسی که میخواهد ایرانشناس شود، قطعاً باید زبان فارسی بداند و این موضوع در ژاپن نهادینه شده است. در وزارت امور خارجه ژاپن، بخش ویژهای برای آموزش زبان فارسی به دیپلماتهایی که میخواهند در مناطق فارسیزبان کار کنند، وجود دارد. برای تحلیلگران، بهخصوص در شرایط اخیر منطقه، دانستن زبان فارسی یک اصل نانوشته است تا بتوانند از منابع دست اول اطلاعات دریافت کنند؛ در واقع یک نیاز راهبردی برای ژاپن ایجاد شده است.
فلاحتپیشه تأکید کرد: در رابطه با بحث دانشگاهی نیز ژاپنیها به دلیل موضوع جاده ابریشم، بسیار به فرهنگ ایران، ایران تاریخی، معماری ایرانی-اسلامی، سینمای امروز ایران و کلاً جهان ایرانی با تمام مختصات جذاب فرهنگی آن علاقهمند هستند. در نهایت کسی که به دنبال کشف واقعیتهاست سراغ زبان فارسی میآید. همچنین نیاز به خویشتنیابی خود را هم میتوانند از مسیر زبان فارسی ارضا کنند؛ چون داشتههای زبان و ادبیات فارسی این ظرفیت و قابلیت را دارد. در دهههای قبل و البته سالیان اخیر نیز، کتابهای متعددی از شعرا و ادبیات فارسی و نیز داستانهای کودک به زبان ژاپنی ترجمه شده و این روند همچنان در جریان است.
او در پاسخ به اینکه جنگ چه تأثیری بر آموزش زبان فارسی داشته است، گفت: همانطور که اشاره کردم، با توجه به این وابستگی انرژی، ژاپن به تحلیلگران و دیپلماتهای ژاپنی آشنا با زبان فارسی توجه دارد تا بتواند شناخت قابلاعتمادی از منطقه به دست آورد. البته این موضوع امری نانوشته است اما ﺑﺎﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ساختار منسجم و برنامهریزیشده جامعه ژاپن، قطعاً این مسئله ﻣﻮﺭﺩ ﺗﻮﺟﻪ ﺍﺳﺖ.
فلاحتپیشه یادآور شد: خیلی از ژاپنیهایی که در دانشگاه هستند، دوست دارند دورههای بازآموزی را در دانشگاههای ایران بگذرانند و محیط ایران را تجربه کنند اما بهدلیل شرایط کنونی، ملاحظاتی در سفرهایشان اعمال شده است که با تغییر شرایط، دوباره تعاملات و تبادلات بیندانشگاهی قطعاً افزایش پیدا خواهد کرد؛ این علاقه در میان دانشجویان و دانشگاهیان وجود دارد.
رایزن فرهنگی ایران در ژاپن درباره اینکه چه چالشهایی بر سر راه آموزش زبان فارسی قرار دارد و در چه زمینههایی غفلت داشتهایم، توضیح داد: برای اینکه ﻣﺼﺮﻑ زبان فارسی پویا باشد، نیاز به پیوست کاربردی و اجرایی دارد؛ یعنی همانطور که اشاره شد، باید ببینیم زبان در هر کشور، پاسخگوی کدام نیاز است؟ در همین راستا مثالی بزنم: فرهنگ عمومی ژاپن بر مانگا و انیمه تمرکز دارد؛ از کودک تا بزرگسال هرکسی برای خود یک شخصیت خاص انیمه و مانگایی دارد و این امر ویژه گروه خاصی نیست. از طرف دیگر، موضوع مهمی برای ژاپنیها شیوه بستهبندی و عرضه ظاهری کالاست؛ یعنی اگر یک محتوای خیلی خوب بستهبندی خوبی نداشته باشد، در بازار ژاپن شکست میخورد. زبان هم به همین شکل است؛ در واقع اگر نتوانیم داشتههای زبان فارسی را در بستهبندی خوبی ارائه دهیم، شاید برای ژاپنیها جذاب نباشد.
او سپس به یکی از راهها و پیشنهادها در این باره اشاره کرد و گفت: باید در یک تعامل سازنده، جهان ایرانی را از مسیر مانگا و انیمه وارد فرهنگ عامه ژاپنیها کنیم و زبان فارسی را بهشکل غیرمستقیم به آنها معرفی کنیم؛ مثلاً اگر در انیمهای حین گفتارها، شعر، موسیقی یا اشارههایی به زبان فارسی باشد، ناخودآگاه متوجه مرجع این داستان میشوند و اگر داستان جذاب باشد، آنها را به سمت جهان ایرانی میبرد. اگر به سمت جهان ایرانی بیایند، گامبهگام به سمت یادگیری زبان فارسی هم میروند؛ این یکی از دهها ایده است که نشان میدهد، چگونه از دریچه فرهنگ و هنر میتوان زبان فارسی را به سمت مخاطب ژاپنی هدایت کرد. قطعاً در مسیر دیپلماسی فرهنگی، عرضه داشتههای فرهنگ ایرانی - اسلامی در قالب ذائقه فرهنگی ﻭ ﻣﻠﺰﻭﻣﺎﺕ ژاپن، ابزار این مهم است.
انتهای پیام
