به گزارش خبرآنلاین، دکتر آرش رئیسی نژاد، نویسنده کتاب شاه و شطرنج قدرت در خاورمیانه، پژوهشگر مهمان در مرکز خاورمیانه دانشگاه علوم اقتصاد و سیاسی لندن و گروه حکمرانی دانشگاه هاوارد درباره آتشبس و ایرانِ پساجنگ نوشت:
با وجود آتشبس میان ایران و ایالات متحده، اسرائیل همچنان به لبنان حمله میکند و عملاً این آتشبس را تضعیف میکند. تهران هشدار داده است که ادامه این حملات میتواند به فروپاشی آتشبس منجر شود. شگفت آنکه، کانادا و چندین دولت اروپایی نیز موضعی مشابه اتخاذ کردهاند و تأکید کردهاند که این آتشبس باید لبنان را نیز در بر بگیرد.
این همسویی ناشی از اهرم فشاری است که ایران در تنگه هرمز در اختیار دارد، اهرم فشاری که اکنون به نظر میرسد از برنامه هستهای ایران نیز مهمتر شده است.
پیش از جنگ، راهبرد بازدارندگی ایران عمدتاً بر عملیاتهای نامتقارن از طریق شبکههای غیردولتی، در کنار افزایش تدریجی غنیسازی اورانیوم، استوار بود.
اما خرد شدن حماس، تضعیف حزبالله، و مهمتر از همه سقوط دولت اسد در سوریه، ضربهای تعیینکننده به راهبرد «دفاع پیشرو» ایران در قالب «محور مقاومت» وارد کرد. زیرساختهای هستهای ایران نیز در جنگ ۱۲روزه بهشدت آسیب دیدند و آنچه عمدتاً باقی مانده، توان موشکی و پهپادی است.
با این حال، جنگ کنونی یک دگرگونی آرام اما ژرفتر را آشکار کرد: ایران دگربار جغرافیا را همچو یک ابزار استراتژیک کشف کرده است. در جریان این جنگ، ایران بهطرزی هوشمندانه از موقعیت جغرافیایی خود بهعنوان یک ابزار استفاده کرد.
این تحول یکشبه رخ نداد. فشارهای مستمر ژئوپولیتیکی، که ابتدا در تضعیف محور مقاومت نمایان شد و سپس در قالب دو جنگ متوالی علیه ایران تبلور یافت، این تغییر را پیش بردهاند. این فشارها محدودیتهای یک استراتژی مبتنی بر ایدئولوژی را آشکار کردند و ایران را به سوی چرخش به ژئوپولیتیک سوق دادند.
از زمان انقلاب ۱۳۵۷ تا پیش از این جنگ، ایران عمدتاً بهعنوان یک موجودیت ایدئولوژیک عمل میکرد و سیاست خارجی آن عمیقاً تحت تأثیر این جهتگیری بود. اما این جنگ نقطه عطفی تعیینکننده بود که ایران را به سمت یک موجودیت ژئوپولیتیکی سوق داده است.
شاید دههها زمان برد، اما اکنون این درس بهوضوح در حال نمایان شدن است: ایرانِ پساجنگ احتمالاً کمتر ایدئولوژیک، اما عملگراتر و در عین حال نظامیتر خواهد بود.
در نهایت، قدرت یعنی جایگاه، جایگاه و باز هم جایگاه. جغرافیا عمیقترین بنیان جایگاه است. جغرافیا تغییر نمیکند و به همین دلیل، همچنان بنیادیترین منبع قدرت باقی میماند.
جغرافیا، دست پنهان خداست!
315
