پس از شکست در فینال جام جهانی ۲۰۲۲ برابر آرژانتین، زمان آن رسیده بود که تیمی که در سال ۲۰۱۸ قهرمان جهان شده بود، جوانسازی شود. دیدیه دشان و دستیارش، گی استفان، این پروژه را «اکسیژنرسانی» مینامیدند. هوگو لوریس، رافائل واران، آنتوان گریزمان و اولیویه ژیرو از فوتبال ملی خداحافظی کردند و جای خود را به نسلی فوقالعاده مستعد دادند؛ بازیکنانی مانند ویلیام سالیبا، مایکل اولیسه، دزیره دوئه، بردلی بارکولا و رایان شرکی که در کنار ستارههایی چون کیلیان امباپه و عثمان دمبله قرار گرفتند.
ترکیب این استعدادها، همراه با عملکرد فرانسه در دو جام جهانی قبلی، باعث شد این تیم از نگاه بسیاری مدعی شماره یک قهرمانی باشد. این فقط نظر رسانهها یا هواداران نبود. پاتریک ویرا، قهرمان جام جهانی ۱۹۹۸، بارها در شبکه ITV انگلیس از فرانسه به عنوان بخت اول قهرمانی یاد کرد.
هفتههای ابتدایی مسابقات نیز این تصور را تقویت کرد. فرانسه با ۱۰ گل (مشترک با آلمان و هلند) بهترین خط حمله مرحله گروهی را داشت، هر سه بازی مقابل سنگال، عراق و نروژ را برد، سپس سوئد را در مرحله یکشانزدهم نهایی بهراحتی کنار زد. پاراگوئه و مراکش مقاومت بیشتری نشان دادند، اما فرانسه بدون دریافت گل در مراحل حذفی تا نیمهنهایی پیش رفت. امباپه نیز با هشت گل در کنار لیونل مسی صدرنشین جدول گلزنان بود.
اما بعدازظهر داغ دالاس همه چیز را تغییر داد. فرانسه با نمایشی کاملاً برتر از سوی اسپانیا شکست خورد. روزنامه اکیپ نوشت پس از بازی، رختکن فرانسه تقریباً در سکوت مطلق فرو رفته بود. تنها دشان چند جمله کوتاه گفت و از بازیکنان خواست شکست را در چارچوب عملکرد کلیشان در مسابقات ببینند و آنچه را در طول تورنمنت انجام دادهاند فراموش نکنند.
برای دشان، این پایان مسیر بود؛ پایان ۱۴ سال حضورش روی نیمکت فرانسه. جانشین احتمالی او، زینالدین زیدان، پرافتخارترین و مشهورترین فوتبالیست تاریخ فرانسه محسوب میشود.
زیدان از مدتها قبل گزینه اصلی بود. گی استفان در گفتوگویی با اتلتیک در ماه مارس گفته بود: «مردم تغییر را دوست دارند و "زیزو" هم چهرهای بسیار محبوب است.»
او حتی با خنده اشاره کرده بود که رئیس فدراسیون فوتبال فرانسه، فیلیپ دیالو، تقریباً بهطور غیرمستقیم انتصاب زیدان را تأیید کرده است. دیالو نیز در مصاحبهای با Le Figaro گفته بود که نام سرمربی بعدی را میداند و با پنج گزینه فرانسوی مذاکره کرده است؛ جملهای که تقریباً همه آن را به معنای انتخاب زیدان تعبیر کردند.
* شکست تاکتیکی کامل مقابل اسپانیا
دشان و کادر فنیاش این بار برای سومین مرتبه مغلوب لوئیس دلافوئنته شدند؛ پس از شکست در یورو ۲۰۲۴ و لیگ ملتهای ۲۰۲۵. مثلث میانی اسپانیا شامل فابیان رویس، رودری و دنی اولمو کاملاً بر بازی مسلط شد و فضای بین خطوط فرانسه را از هم پاشید.
البته دشان یک بدشانسی بزرگ هم داشت؛ ویلیام سالیبا، بهترین مدافع تیمش، در دقیقه ۲۹ به دلیل آسیبدیدگی کمر مجبور به ترک زمین شد. سالیبا از ماهها قبل با درد بازی میکرد و حتی برخی جلسات تمرینی را از دست داده بود.
او پیشتر گفته بود: «چند ماه است با دردهای جزئی بازی میکنم. جام جهانی هر چهار سال یک بار برگزار میشود؛ باید دندان روی جگر گذاشت. صددرصد آماده نیستم، اما خیلیها هم شرایط مشابهی دارند.»
* ستون فقرات فرانسه فرو ریخت
مشکلات فرانسه تنها به مصدومیت سالیبا محدود نشد. آدرین رابیو به دلیل فشار بیش از حد در میانه میدان خیلی زود کارت زرد گرفت و بین دو نیمه تعویض شد. مایکل اولیسه که مغز خلاق تیم بود، زیر فشار رودری کاملاً محو شد و دقیقه ۷۲ بیرون رفت. امباپه و اولیسه که در شش بازی نخست مسابقات ۶۶ بار به یکدیگر پاس داده بودند، مقابل اسپانیا فقط یک بار با هم تبادل پاس داشتند. عثمان دمبله، برنده توپ طلای سال، تقریباً از جریان بازی خارج بود.
این مسابقه تأییدی کامل بر برنامه تاکتیکی اسپانیا بود و همزمان نشان داد طرح دشان تا چه اندازه شکست خورده است. سرمربی فرانسه قصد داشت با یارگیری نفر به نفر سبک بازی اسپانیا را خنثی کند، اما اسپانیاییها بهراحتی از این پرس عبور کردند. امباپه بعد از مسابقه گفت: «در پرس هماهنگی لازم را نداشتیم.»
دشان، مربی تاکتیکی یا مدیر رختکن؟
دشان هرگز بهعنوان یک مربی فوقالعاده نوآور تاکتیکی شناخته نمیشد. در بیشتر سالهای حضورش، فوتبال محتاطانه را ترجیح میداد و بارها از سوی رسانههای فرانسوی به محافظهکاری متهم شد. او در این جام جهانی آزادی بیشتری به بازیکنان داده بود، اما شکست مقابل اسپانیا دوباره یادآوری کرد که چرا همیشه به فوتبال محتاطانه علاقه داشت.
نقطه قوت واقعی او بیشتر در مدیریت انسانها بود؛ ویژگیای که نویسنده آن را شبیه کارلو آنچلوتی در تیم ملی برزیل توصیف میکند. دشان بازیکنانی را انتخاب میکرد که بتوانند هفت هفته در فشار روحی و روانی شدید کنار هم زندگی کنند.
* رابطه صمیمی میان دشان و بازیکنان
بازیکنان فرانسه رابطه نزدیکی با سرمربی خود داشتند. دشان به دلیل درگذشت مادرش دیدار پایانی مرحله گروهی مقابل نروژ را از دست داد و پس از آن، وقتی امباپه برابر سوئد گل زد، مستقیم به سمت نیمکت رفت و دشان را در آغوش گرفت. بازیکنان حتی قصد داشتند مقابل نروژ با بازوبند مشکی بازی کنند، اما فیفا اجازه این کار را نداد.
گی استفان درباره دشان میگوید: «باید بتوانی استعدادهای هر بازیکن را بشناسی، افراد را کنار هم نگه داری، روانشناس خوبی باشی، استراتژیست باشی و مسئولیت نتایج را بپذیری. دیدیه آرامش را به گروه منتقل میکند. او آرام است و همین یکی از دلایل موفقیتش بوده است.»
* بهترین فضای ممکن در اردوی فرانسه
برخلاف تورنمنتهای قبلی، این بار هیچ نشانهای از اختلافات داخلی دیده نمیشد. دیگر خبری از حواشی جام جهانی ۲۰۱۰ یا یورو ۲۰۲۰ نبود؛ زمانی که پس از حذف مقابل سوئیس، مادر رابیو و پدر امباپه با هم درگیر شدند و بازیکنان از کیفیت هتلها و امکانات شکایت داشتند.
این بار همه چیز متفاوت بود. پیش از جام جهانی، امانوئل مکرون با بازیکنان در کمپ تیم ملی شام خورد. تیم در هتل فور سیزنز بوستون مستقر شد. مقابل اتاق هر بازیکن پوستر اختصاصی نصب شده بود. داخل اتاقها با بادکنکهای آبی، سفید و قرمز تزئین شده بود. هر بازیکن کارت اختصاصی با مشخصاتش دریافت کرد. باشگاههای ورزشی بوستون برای بازیکنان پیراهن هدیه فرستادند. برای ژان فیلیپ ماتتا جشن تولد برگزار شد. پل پوگبا نیز چند بار به اردو سر زد.
سفرهای آسان اما چالشهای دیگر
فرانسه برخلاف بسیاری از تیمها مجبور به سفرهای طولانی و خستهکننده نشد و بیشتر مسابقاتش را در شمال شرق آمریکا انجام داد. تنها مشکل جدی، گرمای شدید برخی مسابقات بود؛ بهخصوص بازی مقابل پاراگوئه در فیلادلفیا.
آن مسابقه بهشدت فیزیکی و پرتنش شد. دشان پس از پایان بازی حتی دو بازیکن قدرتمند نیمکتنشین را فرستاد تا از امباپه محافظت کنند و او وارد درگیری نشود.
امباپه بعد از آن مسابقه گفت: «اگر لازم باشد دستمان را داخل لجن کنیم، این کار را میکنیم. فوتبال فقط نمایشهای زیبا نیست.»
دشان هم در همان مقطع از کاپیتانش تمجید کرد: «بعضیها امباپه را مثل یک دیکتاتور نشان میدهند، در حالی که حقیقت دقیقاً برعکس است. او رهبر واقعی این تیم است و من خوشحالم که کاپیتان ماست.»
* حواشی نژادپرستانه
فرانسه در طول مسابقات با چند جنجال خارج از زمین نیز روبهرو شد. پس از بازی با پاراگوئه، سناتور پاراگوئه، سلسته آماریا، امباپه را با عباراتی نژادپرستانه توصیف کرد و او را «کامرونیِ استعمارزدهای که خود را فرانسوی جا میزند» خواند.
امباپه این اظهارات را «نفرتانگیز و نژادپرستانه» توصیف کرد و دولت پاراگوئه، رئال مادرید و فیفا نیز آن سخنان را محکوم کردند.
اندکی بعد نیز ماریانو راخوی، نخستوزیر سابق اسپانیا، مدعی شد تیم ملی فرانسه «هیچ بازیکن فرانسویای ندارد»؛ جملهای که واکنش شدید سفارت فرانسه و رئیس فدراسیون فوتبال این کشور را به دنبال داشت.
* پایان تلخ یک تورنمنت امیدوارکننده
امباپه با مصدومیت جزئی مچ پا وارد دیدار نیمهنهایی شده بود. در نهایت، هر اتفاقی که میتوانست علیه فرانسه رخ دهد، همان روز رخ داد؛ مصدومیت سالیبا، کارت زرد و تعویض رابیو، افت ستارهها، شکست تاکتیکی و درخشش فوقالعاده اسپانیا.
فرانسه که برای نخستین بار در این جام عقب افتاده بود، کاملاً شوکه شد و تا دقیقه ۸۲ حتی یک شوت در چارچوب هم نداشت. رایان شرکی پس از بازی گفت: «شاید وقتی همه چیز بیش از حد آسان پیش میرود، تصور میکنیم از بقیه بالاتریم.»
* میراث دشان و مأموریت زیدان
خبر خوب برای زیدان این است که تیمی سرشار از استعداد را تحویل خواهد گرفت؛ تیمی که بخش عمده بازیکنانش هنوز در اوج یا در ابتدای دوران شکوفایی خود هستند. اما همین موضوع یعنی فشار و انتظار نیز تغییری نخواهد کرد.
از زیدان انتظار میرود همان کاری را انجام دهد که دشان در گذشته انجام داد؛ فتح جام جهانی به عنوان سرمربی، همانطور که زمانی به عنوان بازیکن قهرمان جهان شده بود.
