به گزارش خبرنگار مهر، کتاب «تلگراف» تازهترین اثر پژوهشی محمدحسن صنعتی است که به همت نشر بینالملل منتشر شده و با رویکردی تحلیلی، سالهای ۱۲۸۵ تا ۱۲۹۹ خورشیدی را مورد واکاوی قرار داده است؛ دورهای که از صدور فرمان مشروطیت آغاز میشود و با کودتای سوم اسفند و تغییر مسیر سیاست ایران به پایان میرسد.
در سالهای اخیر، تاریخ معاصر ایران بیش از گذشته مورد توجه پژوهشگران و نویسندگان قرار گرفته است. انتشار اسناد تازه، بازخوانی روایتهای تاریخی و تلاش برای تحلیل دوباره وقایع مهمی چون نهضت مشروطه، به توپ بسته شدن مجلس، رقابت قدرتهای استعماری و زمینههای شکلگیری حکومت پهلوی، موجب شده آثار متعددی در این حوزه منتشر شود. «تلگراف» نیز در همین چارچوب، میکوشد تصویری مستند از این مقطع تاریخی ارائه دهد.
نویسنده در این کتاب، روایت خود را تنها به نقش انگلستان محدود نکرده و همزمان حضور و تأثیرگذاری روسیه تزاری را نیز در تحولات داخلی ایران بررسی کرده است. بر اساس تحلیل ارائهشده در کتاب، اگرچه این دو قدرت در عرصه بینالمللی رقیب یکدیگر به شمار میآمدند، اما در بسیاری از بزنگاههای سیاسی ایران، در جهت حفظ منافع مشترک خود عمل میکردند و رقابت آنها مانع از همسویی در موضوع ایران نمیشد.
کتاب با اشاره به فضای سیاسی و اجتماعی سالهای پایانی حکومت قاجار، نشان میدهد که مطالبه اولیه مردم برای اصلاح امور کشور، پیش از آنکه با عنوان «مشروطه» شناخته شود، در قالب درخواست تأسیس «عدالتخانه» مطرح بود. نویسنده معتقد است آشنایی ایرانیان با مفاهیم جدید سیاسی در ارتباط با کشورهای اروپایی، به تدریج زمینه شکلگیری مطالبه مشروطیت را فراهم کرد و این مفهوم در فضای فکری و سیاسی ایران تثبیت شد.
یکی از ویژگیهای کتاب، پرداختن همزمان به نقش جریانهای فکری داخلی و قدرتهای خارجی است. از این منظر، خواننده علاوه بر آشنایی با سیاستهای انگلستان و روسیه، با دیدگاهها و عملکرد چهرههایی چون آخوندزاده، مستشارالدوله، میرزا ملکمخان، طالبوف، تقیزاده، شیخ فضلالله نوری، میرزای نائینی و جمالزاده نیز آشنا میشود؛ شخصیتهایی که هر یک به شکلی در شکلگیری فضای فکری و سیاسی آن دوران نقش داشتهاند.
«تلگراف» همچنین به روایت رخدادهایی میپردازد که هر یک نقطه عطفی در تاریخ معاصر ایران به شمار میروند؛ از تشکیل مجلس شورای ملی و صدور فرمان مشروطه گرفته تا به توپ بسته شدن مجلس، اختلافات میان جریانهای سیاسی، تغییر پیاپی دولتها، مناسبات رجال سیاسی با سفارتخانههای خارجی و در نهایت کودتای سوم اسفند. نویسنده تلاش کرده است این وقایع را در کنار یکدیگر قرار دهد تا مخاطب بتواند پیوستگی رخدادها و تأثیر متقابل آنها را بهتر درک کند.
در بخش دیگری از کتاب، رفتار و عملکرد پادشاهان قاجار، از مظفرالدینشاه و محمدعلیشاه تا احمدشاه، بررسی شده و نقش آنها در مواجهه با مطالبات مردم، مجلس و جریانهای سیاسی مورد تحلیل قرار گرفته است. همچنین به ظهور رضاخان و تغییر موازنه قدرت در سالهای پایانی این دوره نیز اشاره شده است.
محمدحسن صنعتی در این اثر، صرفاً به روایت وقایع تاریخی اکتفا نمیکند، بلکه میکوشد از دل این رخدادها، تصویری از شیوههای نفوذ قدرتهای خارجی در ساختار سیاسی ایران ارائه دهد. او بر این باور است که مطالعه دقیق این دوره میتواند به شناخت بهتر تجربههای تاریخی ملت ایران و تحلیل مناسبات سیاسی امروز کمک کند؛ تجربههایی که در آن، رقابت قدرتهای جهانی، اختلافات داخلی و ضعف ساختارهای حکمرانی، زمینهساز رخدادهای مهمی در تاریخ کشور شد.
نشر بینالملل نیز با انتشار این اثر، گام دیگری در توسعه مجموعه آثار خود در حوزه تاریخ معاصر برداشته است. این ناشر طی سالهای گذشته کتابهایی در حوزه تاریخ اسلام، انقلاب اسلامی، فرهنگ و مطالعات تمدنی منتشر کرده و اکنون با انتشار «تلگراف»، به سراغ یکی از مهمترین مقاطع تاریخ سیاسی ایران رفته است.
کتاب «تلگراف» نوشته محمدحسن صنعتی برای پژوهشگران تاریخ، دانشجویان علوم سیاسی، علاقهمندان به مطالعات مشروطه و همچنین مخاطبانی که به دنبال شناخت دقیقتر از نقش قدرتهای خارجی در تحولات معاصر ایران هستند، اثری خواندنی و قابل تأمل به شمار میآید.
این کتاب بهتازگی از سوی نشر بینالملل منتشر شده و در دسترس علاقهمندان قرار دارد.
