خبرگزاری مهر - گروه استانها - کوثر یاوری: استان کرمانشاه با برخورداری از اقلیمهای چهارگانه و موقعیت جغرافیایی منحصربهفرد در دامنه کوههای زاگرس، همواره به عنوان یکی از ثروتمندترین پهنههای آبی در غرب کشور شناخته میشود. وجود بیش از ۱۲۰ سراب، چشمهسار، تالاب، آبشار، رودخانه و سد در این استان، گنجینهای بینظیر از جاذبههای طبیعی را شکل داده است که هر یک به تنهایی میتواند مقصدی رؤیایی برای طبیعتگردان و گردشگران داخلی و خارجی باشد. جوشش چشمههای زلال از دل صخرهها و پیوند آنها با مناظر سرسبز و آثار تاریخی، هارمونی زیبایی از طبیعت و تمدن را در این دیار خلق کرده است.
در حال حاضر، نامهای پرآوازهای همچون سراب نیلوفر، سراب بیستون، سراب طاقبستان، سراب دربند صحنه و سراب روانسر، به عنوان قطبهای اصلی گردشگری آبی استان، سالانه پذیرای صدها هزار مسافر و طبیعتدوست هستند. با این وجود، دهها سراب و چشمه بکر دیگر در پهنه این استان وجود دارند که علیرغم برخورداری از چشماندازهای خیرهکننده و ظرفیتهای اکوتوریسمی فراوان، همچنان در سایه توسعهنیافتگی زیرساختها و عدم معرفی مناسب، پنهان ماندهاند. کارشناسان بر این باورند که توسعه گردشگری آبی و اکوتوریسم در این مناطق، تنها به معنای رونق صنعت توریسم نیست؛ بلکه میتواند به عنوان یک موتور محرک اقتصادی قدرتمند، زمینهساز جذب سرمایهگذاریهای کلان، تقویت اقتصاد بومی جوامع روستایی و تبدیل برخی از سرابهای شاخص کرمانشاه به مقاصد معتبر ملی و حتی بینالمللی باشد.
با وجود این پتانسیلهای شگرف، سایه سنگین خشکسالی، سوءمدیریت در بهرهبرداری از منابع آب و توسعه ناپایدار کشاورزی در حریم این پهنههای آبی، حیات این گنجینههای طبیعی را با چالشهای جدی مواجه کرده است. تبدیل سرابهای کرمانشاه به برند گردشگری ایران، نیازمند یک نگاه متوازن و علمی است که در آن توسعه زیرساختهای گردشگری با اصول حفظ محیط زیست و پایداری اکوسیستمها همخوانی کامل داشته باشد. در این گزارش، ابعاد توسعه گردشگری آبی، ظرفیتهای سرمایهگذاری و دغدغههای زیستمحیطی پیرامون سرابهای کرمانشاه را در گفتگو با مسئولان متولی واکاوی کردهایم.
از ظرفیتهای منطقهای تا چشمانداز جهانی در سرابهای کرمانشاه
فهیمه روشن، معاون گردشگری ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان کرمانشاه در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به ظرفیتهای عظیم استان اظهار کرد: بر اساس بررسیهای موجود، استان کرمانشاه دارای حدود ۱۲۰ سراب، آبشار، تالاب، چشمه و رودخانه است که امکان ایجاد زیرساختهای گردشگری آبی در حاشیه بسیاری از آنها وجود دارد. در حال حاضر، ۵ سراب شامل طاقبستان، بیستون، دربند صحنه، روانسر و سراب نیلوفر بیشترین تعداد بازدیدکنندگان را به خود اختصاص دادهاند. هرچند همه سرابها ارزش تبدیل شدن به مقاصد ملی را ندارند، اما تعدادی از آنها با سرمایهگذاری هدفمند، برندینگ و ایجاد زیرساخت، به راحتی میتوانند به مقاصد گردشگری ملی و حتی بینالمللی تبدیل شوند.
وی با دستهبندی سرابهای استان به خبرنگار مهر توضیح داد: ما سرابها را در سه سطح طبقهبندی کردهایم؛ سطح اول با ظرفیت بینالمللی شامل سراب نیلوفر، طاقبستان و بیستون است. سراب نیلوفر با رویش طبیعی گلهای نیلوفر و امکان قایقسواری، قابلیت تبدیل به برند طبیعتگردی ایران را دارد و سرابهای طاقبستان و بیستون نیز به دلیل تلفیق بینظیر چشمه با میراث جهانی و آثار تاریخی ساسانی، ارزش فوقالعادهای دارند. در سطح دوم و به عنوان مقاصد ملی، سراب دربند صحنه، ریجاب و روانسر قرار دارند که با اقلیم خنک، پرآبی و همجواری با آثار تاریخی و مذهبی، ظرفیت توسعه اقامتگاههای بومگردی و گردشگری خانوادگی را دارا هستند. سطح سوم نیز مقاصد استانی مانند سراب هرسین، فش و گلین هستند.
روشن در بخش دیگری از صحبتهای خود به تغییر رویکرد حفاظتی به گردشگری اشاره کرد و افزود: خوشبختانه رویکرد ما از صرف حفاظت منابع طبیعی به سمت ایجاد مقاصد گردشگری تغییر کرده است. تاکنون در حدود ۱۰ سراب استان زیرساختهای اولیهای نظیر جاده دسترسی، تأمین آب، روشنایی و محوطهسازی ایجاد شده است. همچنین برای توسعه گردشگری سلامت در "چشمهریزه دالاهو"، حدود ۸ میلیارد تومان هزینه شده است. برنامهریزی ما این است که تا پایان برنامه هفتم (سال ۱۴۰۷)، تعداد سرابهای دارای زیرساخت را به ۱۵ مورد برسانیم که این امر موجب توزیع بهتر سفرها، جذب سرمایهگذاران بخش خصوصی و تقویت اقتصاد محلی خواهد شد.
توسعه پایدار؛ خط قرمز حفاظت از زیستگاههای آبی
در کنار برنامههای توسعه گردشگری، حفظ حیات این پهنههای آبی دغدغهای حیاتی است. ثریا قربانی، معاون محیط زیست طبیعی ادارهکل حفاظت محیط زیست استان کرمانشاه در گفتگو با خبرنگار مهر با هشدار نسبت به وضعیت منابع آبی گفت: کرمانشاه استان آبها و تالابهاست. به دلیل بارندگیهای مناسب سال گذشته، سرابهایی مانند نیلوفر، یاوری و جابری در حال حاضر وضعیت مناسبی دارند، اما متأسفانه به دلیل کشت گیاهان آببر در اطراف آنها، در فصل گرم سال شاهد خشک شدن این منابع ارزشمند هستیم. سراب نیلوفر دقیقاً به دلیل همین سوءمدیریت منابع آب در تابستان با خطر خشکی مواجه میشود.
وی مهمترین عوامل تهدیدکننده را برشمرد و به خبرنگار مهر توضیح داد: خشکسالی، برداشت بیرویه از چاههای مجاز، حفر چاههای غیرمجاز، ورود فاضلابهای شهری و روستایی و عدم رعایت الگوی کشت، اصلیترین عوامل نابودی این زیستگاهها هستند. کاهش بارندگی و پایین رفتن سطح آبهای زیرزمینی باعث از بین رفتن گونههای گیاهی و جانوری و پرندگان مهاجر مانند "کشیم" میشود. البته با تعامل دستگاههای اجرایی، در ۳ سال اخیر با انتقال آب رودخانه رازآور به تالاب هشیلان، مانع از خشک شدن آن شدهایم و با تخریب و تصرف در حریم سرابها نیز برخورد قضایی میکنیم.
قربانی در پایان بر لزوم توسعه سازگار با محیط زیست تأکید کرد و افزود: هر نوع توسعهای بدون رعایت ملاحظات زیستمحیطی، علاوه بر از بین بردن منابع، روند توسعه را نیز مختل میکند. در توسعه گردشگری اطراف سرابها، اولویت مطلق با حفظ محیط زیست است. همچنین جوامع محلی و گردشگران باید بر اساس اصل پنجاهم قانون اساسی، رسالت خود را در حفظ این امانت طبیعی ایفا کنند.
برآیند ظرفیتهای شگرف و چالشهای موجود نشان میدهد که سرابهای زلال کرمانشاه، گنجینهای برای توسعه پایدار اقتصادی در قلب زاگرس هستند. تبدیل این رؤیای گردشگری به یک صنعت پولساز و اشتغالزا، نیازمند یک اراده جدی و مطالبه مشخص است: «جلوگیری قاطع از کشت محصولات پرآببر و پلمب چاههای غیرمجاز در حریم سرابها توسط وزارت نیرو و جهاد کشاورزی»، در کنار «تسهیلگری ویژه برای جذب سرمایهگذاران بخش خصوصی جهت احداث مجموعههای تفریحی، بومگردی و گردشگری سلامت سازگار با محیط زیست». تنها در سایه این پیوند میان توسعه و حفاظت است که سرابهای کرمانشاه میتوانند بدون هراس از خشکیدن، میزبان شایستهای برای گردشگران جهان باشند و اقتصاد جوامع محلی را سیراب کنند.
