به گزارش ایرنا، طول نوار ساحلی مازندران ۴۸۷ کیلومتر است که بخش قابل توجهی از آن در غرب این استان قرار دارد. در سالهای اخیر، موضوع آزادسازی حریم سواحل و ضرورت ساماندهی آن، نگاهها را به سمت مدیریت یکپارچه این پهنهها سوق داده است؛ جایی که "نهالکاری" به عنوان حلقهای مفقوده در توسعه پایدار ساحلی، اهمیت دوچندانی یافته است.
این خط ساحلی، با مناظر خیرهکننده و ظرفیت بالای اقتصادی، سالها درگیر چالشهای متعددی مانند تصرفات غیرقانونی، ساختوسازهای غیرمجاز و محدودیت دسترسی عمومی بود. ویلاهای لوکس، تأسیسات خصوصی و حتی برخی مجموعههای دولتی، بخشهای وسیعی از حریم ۶۰ متری دریا را اشغال کرده بودند و مردم عادی را از لذت بردن از این میراث طبیعی محروم ساخته بودند.
در سال ۱۴۰۰، با دستور مستقیم رئیسجمهور وقت، طرح ملی آزادسازی سواحل آغاز شد که هدف آن بازگرداندن این حریم به عموم مردم و تضمین دسترسی آزاد به دریا بود. تا سال ۱۴۰۴، این طرح با موفقیت چشمگیری پیش رفت و بیش از ۹۸ درصد سواحل مازندران آزاد شد، هرچند بخشهای محدودی همچنان درگیر مسائل حقوقی یا تصرفات باقیمانده هستند.
آزادسازی سواحل، تنها آغاز راه بود. برای جلوگیری از فرسایش خاک، بازگشت تصرفات و تخریب بیشتر اکوسیستم، پروژهای بلندپروازانه برای تبدیل اراضی آزادشده به جنگلهای ساحلی کلید خورد. این طرح، که بخشی از پویش ملی کاشت یک میلیارد نهال در کشور است، با کاشت گونههای مقاوم مانند توسکا، اکالیپتوس و سنجد تلخ، به دنبال ایجاد پوشش گیاهی متراکم، تثبیت خاک و احیای زیبایی طبیعی منطقه است.
این گونهها به دلیل سازگاری با خاک شور، رطوبت بالا و بادهای ساحلی انتخاب شدهاند و نه تنها به حفظ محیط زیست کمک میکنند، بلکه با ایجاد پارکهای جنگلی، زمینهساز توسعه گردشگری پایدار و فرصتهای سرمایهگذاری اقتصادی شدهاند
تاکنون، بیش از ۸۱۶ هکتار از اراضی ساحلی غرب مازندران، از نوشهر تا تنکابن، زیر پوشش درختکاری قرار گرفته و در مناطقی مانند سیترا، کلارآباد و ولیآباد، جنگلهای نوپا در حال شکلگیری هستند.
طرح کاشت نهال نه تنها سواحل مازندران را به جنگلهایی سبز و قابل دسترس تبدیل میکند، بلکه با ایجاد فرصتهای سرمایهگذاری در حوزههای گردشگری و تولید چوب، آیندهای روشن برای اقتصاد منطقه ترسیم میکند.
احیای اکوسیستم ساحلی و توسعه اقتصادی منطقه
طرح تبدیل اراضی آزادشده ساحلی به جنگلهای پایدار، که پس از آزادسازی ۹۸ درصد حریم ۶۰ متری دریا تا سال ۱۴۰۴ آغاز شده، با کاشت گونههای گیاهی منتخب، گامی مؤثر در راستای احیای اکوسیستم ساحلی و توسعه اقتصادی منطقه است.
این طرح که در چارچوب پویش ملی کاشت یک میلیارد نهال اجرایی میشود، تاکنون بیش از ۸۱۶ هکتار از نوار ساحلی غرب مازندران، از نوشهر تا تنکابن، را با گونههای توسکا، اکالیپتوس و سنجد تلخ تحت پوشش قرار داده است. انتخاب این گونهها بر اساس مطالعات علمی دقیق و با هدف سازگاری با شرایط محیطی چالشبرانگیز ساحلی، تثبیت خاک و تقویت زیرساختهای گردشگری و اقتصادی انجام شده است.
با بازگشت درختان، محیطی سالمتر برای فعالیتهای اقتصادی بومی فراهم میشود؛ گردشگران نیز بهسوی سواحل طبیعی و سایهدار جذب میشوند که این امر میتواند منبع درآمدی پایدار برای ساکنان محلی باشد. افزون بر این، کاشت درخت بهعنوان بخشی از فرهنگ زیستمحیطی، نوعی همبستگی اجتماعی را میان مردم، انجمنهای مردمی و نهادهای دولتی ایجاد میکند؛ اتفاقی که در بلندمدت زمینهساز حفاظت مؤثرتر از سواحل خواهد شد.
کاشت درخت در سواحل مازندران را میتوان پلی میان گذشته و آینده دانست، پلی که تلاش میکند خاطره سواحل سرسبز و بکر گذشته را با چشمانداز پایداری برای نسلهای آینده پیوند زند. این یک اقدام کوتاهمدت یا تبلیغاتی نیست؛ بلکه حرکتی تدریجی، علمی و جمعی است که نیازمند نظارت مستمر، مشارکت مردمی و نگاه جامعنگر به توسعه پایدار است.
با باور کارشناسان منابع طبیعی، پسروی آب دریای خزر، که در مناطقی مانند میانکاله تا ۱۰۰ متر گزارش شده، تهدیدی برای اکوسیستم ساحلی است. با این حال، گونههایی مانند توسکا و سنجد تلخ با ریشههای قوی خود میتوانند خاک را تثبیت کنند و اثرات ریزگردها را کاهش دهند که به عنوان نمونه، کاشت ۲ هزار اصله نهال در یکی از مجتمع های آموزشی به کنترل ریزگردها کمک شایانی کرده است ضمن اینکه نهال های غرس شده باید به طور مداوم آبیاری شوند تا از خشک شدن آنها جلوگیری کرد.
این کارشناسان معتقدند که جنگلهای ساحلی ایجادشده با گونه های مقاوم با ایجاد مناظر طبیعی جذاب و سایهبانهای سبز، ظرفیت جذب میلیونها گردشگر را دارند. اکالیپتوس با چوب ارزشمند خود، فرصت سرمایهگذاری برای بخش خصوصی فراهم میکند، در حالی که توسکا و سنجد تلخ، پارکهای جنگلی پایداری را شکل میدهند که میتوانند به مقاصد گردشگری تبدیل شوند.
انتخاب علمی این گونهها، با هدف ایجاد جنگلهای ساحلی مقاوم و سودآور، سواحل مازندران را به سمت آیندهای سبز و پایدار هدایت میکند. با تداوم همکاری بین دستگاههای اجرایی، مردم و بخش خصوصی، این پروژه میتواند به الگویی ملی برای احیای منابع طبیعی و توسعه اقتصادی تبدیل شود.
کارشناسان منابع طبیعی بر این باورند که نهالکاری در حریم سواحل تنها یک اقدام تزئینی نیست، بلکه کارکردی حیاتی در تثبیت اکوسیستمهای ساحلی دارد.
یک کارشناس ارشد منابع طبیعی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا اظهار داشت: کاشت گونههای بومی و مقاوم در نوار ساحلی، سدی مستحکم در برابر فرسایش بادی است و میتواند نقش موثری در تولید اکسیژن و کاهش ریزگردهای محلی ایفا کند.
افشین فقیه نصیری افزود: انتخاب دقیق گونههای سازگار با اقلیم خزر، تضمینکننده بقای این نهالهاست. در واقع، این کمربند سبز به عنوان یک فیلتر زیستی، کیفیت هوای ساحلی را ارتقا داده و آسایش زیستی گردشگران را تأمین میکند.
فعالان حوزه گردشگری غرب مازندران بر این باورند که وجود فضای سبز ساحلی، نرخ ماندگاری مسافر را افزایش میدهد. یکی از فعالان گردشگری در نوشهر به خبرنگار ایرنا گفت: گردشگر امروز به دنبال محیطی آرامبخش است. وقتی ساحل با فضای سبز، مسیرهای پیادهروی و امکانات رفاهی همراه شود، انگیزه بیشتری برای توقف طولانیمدت ایجاد میشود که بر درآمد کسبوکارهای محلی تاثیر بسزایی خواهد داشت.
این عده با بیان اینکه هر نهال کاشته شده در ساحل یک سرمایه برای نسلهای آینده است، اظهار داشتند: توسعه طرحهای گردشگری ساحلی بدون توجه به پیوستهای زیستمحیطی، در بلندمدت آسیبزاست، اما نهالکاری، ماهیت این طرحها را به سمت توسعه پایدار تغییر میدهد.
پیمایش میدانی خبرنگار ایرنا نشان میدهد که مردم محلی و مسافران، ایجاد فضاهای سبز ساحلی را یکی از مطالبات اصلی خود میدانند. یکی از شهروندان چالوسی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا افزود: ساحل متعلق به همه است، تبدیل نقاط بکر به بوستانهای ساحلی سبز، امنیت و شادابی را برای خانوادهها به همراه میآورد.
این دیدگاه در میان اغلب بومیان منطقه مشترک است که تاکید دارند مراقبت و آبیاری مستمر نهالها، مهمتر از کاشت اولیه آنهاست تا این اقدامات از حالت نمایشی خارج و به ثمر بنشیند.
الزامات موفقیت طرح
اگرچه ضرورت نهالکاری در سواحل مورد اجماع است، اما صاحبنظران بر چند نکته کلیدی تأکید دارند:
۱. مطالعه گونهشناسی: استفاده از نهالهای بومی و مقاوم به شوری خاک.
۲. مدیریت نگهداری: پیشبینی بودجه و نیروی انسانی برای نگهداری نهالها در سالهای نخست.
۳. مشارکت مردمی: بهرهگیری از توان جوامع محلی و تشکلهای مردمنهاد برای حفاظت از فضای سبز ایجاد شده.
کاشت نهال در سواحل غرب مازندران، از احیای طبیعت تا رونق گردشگری و اقتصاد محلی
سواحل غرب مازندران از نور گرفته تا رامسر این روزها بیش از هر زمان دیگری به توجه و برنامهریزی نیاز دارد؛ نوار ساحلیای که همزمان با برخورداری از ظرفیتهای کمنظیر گردشگری، با چالشهایی چون فرسایش، فشار ساختوساز، کاهش پوشش گیاهی، تصرف حریم و ضعف در ساماندهی فضاهای عمومی روبهروست. در چنین شرایطی، کاشت نهال و ایجاد کمربند سبز ساحلی از نگاه کارشناسان و مردم، میتواند یکی از راهکارهای عملی برای احیای منظر طبیعی و تقویت اقتصاد گردشگری باشد.
در نگاه نخست، کاشت نهال در حریم ساحلی ممکن است تنها اقدامی برای زیباسازی فضا تلقی شود، اما کارشناسان منابع طبیعی معتقدند این طرح، آثار چندوجهی و بلندمدتی دارد. کاهش فرسایش بادی، تثبیت خاک، افزایش رطوبت، تعدیل دمای محیط، تولید اکسیژن، کاهش اثر گردوغبار و ایجاد سایه و آرامش برای مسافران، تنها بخشی از مزایای این طرح است.
یک کارشناس منابع طبیعی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا با اشاره به اهمیت گونههای مناسب در مناطق ساحلی گفت: اگر نهالکاری با مطالعه انجام شود و گونههای سازگار با اقلیم، شوری خاک و بادهای ساحلی انتخاب شوند، این طرح میتواند هم به پایداری محیطزیست کمک کند و هم چهره سواحل را برای استفاده عمومی ارتقا دهد.
یونس عسگری خاطرنشان کرد: در سواحل پررفتوآمد، وجود نوار سبز علاوه بر کارکرد زیستمحیطی، بهنوعی نقش سپر طبیعی در برابر باد، گردوغبار و فرسایش را ایفا میکند و از این منظر، بخشی از مدیریت پایدار ساحل محسوب میشود.
گردشگری ساحلی؛ ظرفیتی که با فضای سبز جان میگیرد
ساحل غرب مازندران همواره یکی از مقاصد اصلی سفر در شمال کشور بوده است. نزدیکی به محورهای ارتباطی، دسترسی راحت، وجود اقامتگاهها، پلاژها، مراکز پذیرایی و جاذبههای طبیعی، این منطقه را به یکی از قطبهای اصلی گردشگری دریایی تبدیل کرده است. با این حال، نبود فضای سبز کافی و ساماندهینشده بودن بخشهایی از ساحل، مانع بهرهبرداری کامل از این ظرفیت شده است.
فعالان گردشگری معتقدند که نهالکاری و ایجاد بوستانهای ساحلی میتواند تجربه سفر را متحول کند. این فضاها نهتنها به زیباسازی محیط کمک میکنند، بلکه زمینه را برای توقف طولانیتر مسافران، افزایش رفاه خانوادهها و شکلگیری کسبوکارهای محلی فراهم میسازند.
یکی از فعالان گردشگری غرب مازندران در این باره به خبرنگار ایرنا گفت: مسافر فقط برای دیدن دریا نمیآید؛ او فضای امن، تمیز، خانوادگی و دلنشین میخواهد. اگر ساحل سبز و ساماندهی شود، گردشگر بیشتر میماند و این ماندگاری به نفع همه است؛ از مغازهدار و قایقران گرفته تا اقامتگاهدار و فروشنده محلی.
رامین ملکی گفـت: هر نهال کاشتهشده در ساحل میتواند مقدمهای برای ایجاد یک فضای ماندگار و مولد در اقتصاد گردشگری باشد.
در گفتوگو با شماری از شهروندان و مسافران در سواحل غرب مازندران، یک مطالبه مشترک دیده میشود: ساحلی سبز، تمیز و قابل استفاده برای همه خانوادهها.
یک گردشگر که برای تعطیلات به نوشهر سفر کرده بود، گفت: ساحل اگر درخت و سایه داشته باشد، خانوادهها بیشتر میتوانند کنار دریا بمانند. الان در بعضی نقاط فقط برای عبور مناسب است، نه برای نشستن و لذت بردن.
عادل خزایی یک شهروند نوشهری به خبرنگار ایرنا افزود: کاشت نهال کار خوبی است، اما به شرطی که فقط در حد مراسم و عکس نباشد. اگر نگهداری شود، هم هوا بهتر میشود و هم ساحل زیباییاش را پیدا میکند.
یک ساکن محلی در چالوس هم به خبرنگار ایرنا اظهار داشت: ما به ساحل سبز نیاز داریم؛ هم برای گردشگر، هم برای مردم بومی. درختکاری در ساحل یعنی سرمایهگذاری برای آینده، نه فقط امروز.
نقش نهالکاری در مقابله با ریزگرد و آلودگی
در کنار مزایای گردشگری، کارشناسان محیطزیست بر نقش مهم پوشش گیاهی در کاهش گردوغبار و بهبود کیفیت هوا تأکید دارند. هرچند سواحل شمالی کشور با بیابانهای مرکزی فاصله دارند، اما افزایش ساختوساز، تخریب پوشش طبیعی و خشکی فصلی برخی اراضی، زمینه را برای شکلگیری کانونهای محلی گردوغبار و آسیب به زیستبوم ساحلی فراهم میکند.
در این شرایط، نهالکاری میتواند بهعنوان یک راهکار پیشگیرانه، بخشی از این فشارها را کاهش دهد. درختان و درختچههای مناسب ساحلی با جذب دیاکسیدکربن، تولید اکسیژن، کاهش سرعت باد و حفظ رطوبت خاک، به تعادل اکولوژیک منطقه کمک میکنند.
کارشناس محیطزیست میگوید: فضای سبز ساحلی تنها جنبه زیبایی ندارد؛ این فضا بخشی از زیرساخت تابآوری محیطی است. هر جا پوشش گیاهی تقویت شود، هم کیفیت هوای محلی بهتر میشود و هم توان منطقه برای مقابله با تنشهای اقلیمی افزایش مییابد.
با وجود همه مزایا، کارشناسان تأکید دارند که نهالکاری ساحلی زمانی موفق خواهد بود که با مطالعه، نظارت و نگهداری مستمر همراه شود. انتخاب گونههای سازگار با اقلیم ساحلی، آبیاری اولیه، حفاظت در برابر آسیب انسانی، جلوگیری از چرای بیرویه و مشارکت شهرداریها و دهیاریها از مهمترین الزامات این طرح است.
در برخی نقاط ساحلی، تجربه نشان داده که طرحهای سبز بدون پشتوانه نگهداری، پس از مدتی بهدلیل بادهای شدید، شوری خاک یا بیتوجهی رها شدهاند. از این رو، کارشناسان میگویند نهالکاری باید بهعنوان یک پروژه بلندمدت دیده شود، نه یک برنامه کوتاهمدت و نمادین.
سواحل غرب مازندران، بهدلیل ظرفیتهای طبیعی، نزدیکی به مراکز جمعیتی، و جذابیتهای گردشگری، میتواند یکی از محورهای اصلی توسعه اقتصاد دریامحور در شمال کشور باشد. اما تحقق این هدف، نیازمند نگاه یکپارچه به ساحل است؛ نگاهی که هم محیطزیست را ببیند، هم گردشگری را و هم معیشت مردم محلی را.
در این میان، کاشت نهال و ایجاد کمربند سبز ساحلی، حلقهای مهم در زنجیره توسعه به شمار میرود. این اقدام، اگر با آزادسازی حریم ساحل، ساماندهی تردد، ایجاد امکانات عمومی و مشارکت مردم همراه شود، میتواند سیمای غرب مازندران را دگرگون کند.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران - منطقه نوشهر گفت که با تمهیدات صورت گرفته و برابر برنامه از پیش تعیین شده، ۱۰۰ هکتار از اراضی ساحلی غرب مازندران نهال غرس می شود.
مهرداد خزاییپول در گفت و گو با خبرنگار ایرنا از اتخاذ تمهیدات مناسب برای شناسایی گونههای مناسب برای کاشت نهال در نوار ساحلی خبرداد و افزود: در ۲ سال گذشته در ۶۰ هکتار از اراضی ساحلی کلارآباد، نهال سازگار با شرایط محیطی غرس شد.
وی هدف از کاشت نهال در اراضی ساحلی را جلوگیری از تجاوز به اراضی ساحلی، تثبیت سواحل می، تولید اکسیژن و افزایش سرانه فضای سبزانه ذکرکرد و با اشاره به طرح ملی کاشت یک میلیارد درخت، خاطرنشان کرد: از سال ۱۴۰۱ تاکنون ۹ میلیون اصله نهال در منطقه تولید و در ۷۹۶ هکتار از عرصهها نیز عملیات زراعت چوب اجرا شده است.
وی از طرح کاشت نهال در طول نوار ساحلی به عنوان تحولی بزرگ برای تبدیل این منطقه به مقصدی جذاب برای گردشگران داخلی و خارجی یاد کرد و افزود: آزادسازی سواحل، که با همکاری دستگاه قضایی و استانداری به سرانجام رسید، دسترسی عمومی به حریم دریا را به طور بیسابقهای افزایش داد. از ۸۷ کیلومتر نوار ساحلی غرب مازندران، ۸۴ کیلومتر آزاد شده و این اراضی حالا با کاشت درخت به پارکهای جنگلی ساحلی تبدیل میشوند که برای گردشگران تجربهای منحصربهفرد ارائه میدهند.
وی با عنوان اینکه این جنگلها، با سایهبانهای سبز و مناظر ترکیبی دریا و طبیعت، میتوانند مازندران را به مقصدی برجسته برای گردشگری پایدار تبدیل کنند، تصریح کرد: در مناطقی مانند سیترای نوشهر، کلارآباد و ولیآباد تنکابن، جنگلهای نوپا با کاشت ۷ هکتار نهال شکل گرفتهاند که فضایی ایدهآل برای پیادهروی، پیکنیک و عکاسی فراهم کرده است ضمن اینکه انتخاب گونههای گیاهی با دقت علمی انجام شده تا هم جذابیت بصری برای گردشگران ایجاد کند و هم اکوسیستم را تقویت کند.
وی با اشاره به ظرفیت های گردشگری این طرح، گفت: جنگلهای ساحلی، با مناظر ترکیبی دریا و درختان سرسبز، میتوانند میلیونها گردشگر را جذب کنند. پویشهای فرهنگی مانند کاشت نهال، حس تعلق عمومی را تقویت کرده و گردشگران را به مشارکت در حفظ این فضاها تشویق میکند. این جنگلها میتوانند به مقاصدی برای تورهای طبیعتگردی، کمپینگ و جشنوارههای محلی تبدیل شوند.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران - منطقه نوشهر با عنوان اینکه پسروی آب دریا، که در مناطقی مانند میانکاله تا ۱۰۰ متر گزارش شده، منظره ساحلی را تحت تأثیر قرار داده و میتواند به نهالها آسیب برساند، افزود: با این حال، گونههایی مانند توسکا و سنجد تلخ با تثبیت خاک، این اثرات را کاهش میدهند. همچنین، زبالهریزی و تردد غیرمجاز برخی گردشگران، تهدیدی برای نهالهای جوان است. برای رفع این مشکلات، همکاری با شهرداریها و خیرین برای بهبود آبیاری و حفاظت تقویت شده و برنامههای آموزشی برای گردشگران در حال طراحی است.
خزایی پول گفت: این طرح با ایجاد جنگلهای ساحلی جذاب، نه تنها اکوسیستم مازندران را احیا میکند، بلکه با جذب گردشگر و سرمایهگذاری در زیرساختهای تفریحی، اقتصاد منطقه را متحول خواهد کرد. با تداوم همکاری دستگاههای اجرایی و مشارکت عمومی، سواحل مازندران به مقصدی جهانی برای گردشگری پایدار تبدیل خواهد شد.»
اگر این روند با برنامهریزی دقیق و هماهنگی نهادهای محیط زیستی ادامه یابد، میتوان امیدوار بود که سواحل خزر بار دیگر با ردیفهای درختان سایهگسترش، نهتنها مأمن پرندگان و گیاهان بومی، بلکه تفرجگاهی ایمن و پایدار برای انسانها نیز باقی بمانند.
کاشت نهال در سواحل غرب مازندران، یک اقدام نمادین برای روز درختکاری نیست، این طرح میتواند بخشی از یک راهبرد جدی برای احیای طبیعت، افزایش اکسیژن، کاهش گردوغبار، رونق گردشگری و تقویت اقتصاد محلی باشد.
سواحل غرب مازندران با ظرفیتهای طبیعی چشمگیر خود، در صورت بهرهگیری از مدیریت یکپارچه و اجرای هوشمندانه طرحهای نهالکاری، میتواند الگویی موفق از توسعه دریامحور را ارایه دهد، الگویی که در آن "سبزی ساحل" و "آبی دریا" همافزایی داشته و پیوندی ناگسستنی با اقتصاد و رفاه مردم برقرار کنند.
استان مازندران حدود ۲ میلیون و چهار هزار هکتار مساحت دارد که از این مقدار حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار هکتار آن عرصه های طبیعی شامل جنگل و مرتع است.
برای حفاظت و مدیریت عرصه های طبیعی مازندران ۲ اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری در ساری و نوشهر فعالیت دارند که منطقه ساری حدود ۷۱ درصد و نوشهر حدود ۲۹ درصد این عرصه ها را مدیریت می کند. در مجموع حدود ۵۴ درصد از عرصه های جنگلی شمال کشور را در اختیار دارد و همچنین نیمی از جنگل های هیرکانی ثبت شده در سازمان جهانی یونسکو در جغرافیای مازندران واقع است.
مازندران حدود ۴۶۰ هزار هکتار اراضی کشاورزی و باغی دارد که در آنها سالانه بیش از هفت میلیون تن محصول تولید می شود. این استان در تولید ۱۵ نوع از محصولات کشاورزی و باغی هم رتبه اول تا سوم کشور را دارد، ظرفیت این شرایط در حالی است که تغییر غیرمجاز کاربری اراضی کشاورزی و باغی در مازندران همچنان از چالشهای مهم این استان محسوب میشود.
