به گزارش خبرنگار ایرنا، صادرات غیرنفتی در سالهای اخیر به یکی از مهمترین راهبردهای اقتصاد ایران تبدیل شده و عراق نیز همچنان یکی از بزرگترین مقاصد کالاهای ایرانی است، در این میان، مرز رسمی پرویزخان به واسطه موقعیت جغرافیایی، دسترسی آسان به بازار اقلیم کردستان و شهرهای مهم عراق، برخورداری از زیرساختهای گمرکی و قرار گرفتن در قلب منطقه آزاد قصرشیرین، جایگاهی یافته که آن را از بسیاری از مرزهای کشور متمایز کرده است.
پرویزخان؛ مرزی که اقتصاد را به حرکت درمیآورد
اگر از فعالان اقتصادی بپرسید مهمترین مرز تجاری ایران با عراق کدام است؟ بسیاری بدون مکث از پرویزخان و سابقه این مرز نام میبرند؛ مرزی که در شهرستان قصرشیرین و در همسایگی منطقه گرمیان اقلیم کردستان عراق قرار گرفته و طی ۲ دهه گذشته به یکی از فعالترین گذرگاههای تجاری کشور تبدیل شده است، پرویزخان تنها محل خروج کالا نیست؛ این مرز حلقه اتصال تولیدکنندگان ایرانی با یکی از بزرگترین بازارهای مصرف منطقه است.
روزانه کامیونهایی که از کارخانههای استانهای مختلف کشور بارگیری شدهاند، از این گذرگاه راهی شهرهای سلیمانیه، کرکوک، خانقین، بغداد و دیگر بازارهای عراق میشوند و زنجیرهای از تولید، حملونقل، تجارت و اشتغال را به حرکت درمیآورند.
اهمیت این مرز تنها در حجم کالاهای عبوری خلاصه نمیشود، حضور شرکتهای حملونقل بینالمللی، دفاتر ترخیص کالا، شرکتهای بازرگانی، رانندگان، کارگران، فعالان خدماتی و بازرگانان، پرویزخان را به یک مجموعه اقتصادی پویا تبدیل کرده که صدها فرصت شغلی به صورت مستقیم و غیرمستقیم به فعالیت آن وابسته است.
مزیتی به نام منطقه آزاد تجاری–صنعتی قصرشیرین
یکی از مهمترین دلایل اهمیت روزافزون پرویزخان، قرار گرفتن آن در محدوده منطقه آزاد تجاری–صنعتی قصرشیرین است؛ منطقهای که با هدف تبدیل شدن به قطب تجارت، ترانزیت، لجستیک، صادرات و سرمایهگذاری در غرب کشور ایجاد شده و دو مرز رسمی پرویزخان و خسروی را در خود جای داده است.
وجود این منطقه آزاد، فرصت ارزشمندی برای شکلگیری زنجیره کامل تجارت فراهم کرده است؛ از تولید و بستهبندی کالا گرفته تا انبارداری، حملونقل، صادرات، صادرات مجدد و ارائه خدمات لجستیکی. به اعتقاد کارشناسان، اگر زیرساختهای این منطقه تکمیل شود، قصرشیرین میتواند به یکی از مهمترین هابهای تجاری ایران در ارتباط با عراق و حتی کشورهای حوزه غرب آسیا تبدیل شود.
همجواری با اقلیم کردستان عراق، دسترسی به بازار چند میلیون نفری عراق، نزدیکی به مسیرهای ترانزیتی منطقه و قرار گرفتن در شاهراه ارتباطی غرب کشور، مزیتهایی است که کمتر منطقه آزادی در ایران به صورت همزمان از آن برخوردار است.
در چنین شرایطی، پرویزخان نه تنها یک مرز رسمی، بلکه مهمترین بازوی اجرایی منطقه آزاد قصرشیرین در توسعه تجارت خارجی به شمار میرود؛ ظرفیتی که میتواند سهم ایران از بازار عراق را افزایش داده، سرمایهگذاری را جذب کند و به رونق تولید و اشتغال در غرب کشور شتاب ببخشد.
دروازه صادرات ایران به عراق؛ جایی که تولید ایرانی راهی بازارهای منطقه میشود
آنچه پرویزخان را از بسیاری از مرزهای رسمی کشور متمایز کرده، تنها موقعیت جغرافیایی آن نیست؛ بلکه نقشی است که این گذرگاه در زنجیره صادرات غیرنفتی ایران ایفا میکند، در شرایطی که توسعه صادرات به عنوان یکی از محورهای اصلی سیاستهای اقتصادی کشور دنبال میشود، پرویزخان به یکی از مطمئنترین و پررونقترین مسیرهای دسترسی تولیدکنندگان ایرانی به بازار عراق تبدیل شده است.
بازار عراق طی سالهای گذشته همواره یکی از بزرگترین مقاصد کالاهای ایرانی بوده و نزدیکی پرویزخان به اقلیم کردستان و شهرهای مهمی همچون سلیمانیه، کرکوک، خانقین و حتی بغداد، این مرز را به انتخاب نخست بسیاری از صادرکنندگان تبدیل کرده است. کوتاه بودن مسیر حمل، کاهش هزینههای لجستیکی و سرعت دسترسی به بازار مصرف، مزیتهایی است که جایگاه این مرز را در تجارت خارجی ایران تثبیت کرده است.
آمارهای رسمی نیز گویای این اهمیت است که به گفته مدیر کل گمرک پرویزخان در ۲ ماهه نخست سال ۱۴۰۵، از طریق گمرک پرویزخان بیش از ۳۰۶ هزار تن کالا به ارزش ۱۰۲ میلیون دلار به عراق صادر شد.
حجت الله چاوشی همچنین عنوان کرد که در بخش ترانزیت، این مرز شاهد فعالیت زیادی بوده است؛ بهطوری که در مدت مذکور، ۱۴۸ میلیون و ۸۹۱ هزار دلار کالا از طریق این گمرک ترانزیت شده که حجم آن حدود ۲۰۰ هزار تن برآورد میشود.
چاوشی با تأکید بر جایگاه راهبردی این مرز عنوان کرد: گمرک پرویزخان یکی از مهمترین گمرکات مرزی کشور و دومین مرز ترانزیتی برتر در سطح ملی محسوب میشود که سالانه حجم عظیمی از مبادلات تجاری بینالمللی را از خود عبور میدهد.
سهم ۳۱ درصدی گمرگ پرویزخان در صادرات استان کرمانشاه
مدیرکل گمرک پرویزخان در ادامه با اشاره به عملکرد شاخص این گمرک در حوزه صادرات یادآور شد: بهطور میانگین روزانه ۲۰۷ کامیون حامل کالاهای صادراتی شامل شمش فولادی، انواع خشکبار، میوه و ترهبار، محصولات کشاورزی و مصالح ساختمانی از این مرز به مقصد بازارهای هدف خارج میشوند.
همچنین به گفته ناظر گمرکات استان و مدیرکل گمرک کرمانشاه، از مجموع صادرات ۲ میلیارد و ۷۹۱ میلیون و ۶۴۲ هزار دلار کالا در سال گذشته کالا از گمرکات استان، گمرک خسروی با صادرات ۸۸۵ میلیون و ۷۴۸ دلار کالا به وزن ۲ میلیون و ۱۸۹ هزار تن بیشترین سهم را به خود اختصاص داد و گمرک پرویزخان نیز با صادرات ۷۸۵ میلیون و ۸۵۹ هزار دلار کالا به وزن یک میلیون و ۸۹۹ هزار تن در جایگاه دوم قرار دارد، رقمی که حدود ۳۱ درصد ارزش صادرات گمرکات استان کرمانشاه را به خود اختصاص داده و بار دیگر جایگاه این مرز را به عنوان مهمترین گمرک صادراتی استان نشان میدهد.
تنوع کالاهای عبوری از پرویزخان نیز قابل توجه است، مصالح ساختمانی، سیمان، کاشی و سرامیک، محصولات فولادی، فرآوردههای پتروشیمی، محصولات پلاستیکی، مواد غذایی، لبنیات، میوه و ترهبار، لوازم خانگی، تجهیزات صنعتی و انواع کالاهای تولیدی کارخانههای ایرانی، بخش عمده محمولههایی را تشکیل میدهند که هر روز از این مرز راهی عراق میشوند.
کارشناسان اقتصادی معتقدند این تنوع نشان میدهد پرویزخان تنها یک مرز محلی نیست، بلکه حلقه اتصال بخش قابل توجهی از تولید ملی به بازارهای صادراتی است؛ به گونهای که رونق یا رکود فعالیت در این مرز، آثار مستقیمی بر تولید، اشتغال، حملونقل و درآمد بسیاری از واحدهای صنعتی و کشاورزی کشور دارد.
مرزی که شبانهروز در حرکت است
پویایی پرویزخان را میتوان از حجم تردد کامیونهای باری به خوبی دریافت، در تمام ساعات شبانهروز، صف کامیونهایی که برای انجام تشریفات گمرکی، تخلیه و بارگیری یا ورود به خاک عراق در انتظار هستند، نشاندهنده جایگاه این گذرگاه در شبکه تجارت کشور است.
بر اساس اعلام مسوولان، روزانه ۲ هزار دستگاه کامیون صادراتی و ترانزیتی در این مرز تردد یا خدمات گمرکی دریافت میکنند، این حجم از تردد، پرویزخان را به یکی از پرترددترین مرزهای تجاری ایران تبدیل کرده و زنجیرهای گسترده از شرکتهای حملونقل، رانندگان، کارگران، شرکتهای خدماتی، انبارداران و فعالان گمرکی را به فعالیت واداشته است.
در واقع، هر کامیونی که از این مرز عبور میکند، تنها حامل کالا نیست؛ بلکه نماینده بخشی از توان تولیدی کشور است که راه خود را به بازار عراق باز کرده و برای صدها نفر در مسیر تولید تا حملونقل، ارزش افزوده و اشتغال ایجاد میکند، از همین رو، بسیاری از صاحبنظران، پرویزخان را یکی از مهمترین داراییهای اقتصادی ایران در تجارت با عراق میدانند؛ سرمایه ای که حفظ و توسعه آن، نیازمند نگاه ملی، سرمایهگذاری مستمر و تکمیل زیرساختهای لجستیکی و گمرکی است.
از تردد کامیونها تا عبور مسافران؛ مرزی که شبانهروز زنده است
پویایی پرویزخان را نمیتوان تنها در آمار صادرات و ارزش کالاهای عبوری خلاصه کرد، این مرز، در تمام ساعات شبانهروز میزبان کامیونهایی است که از استانهای مختلف کشور بار خود را به مقصد بازارهای عراق حمل میکنند؛ کامیونهایی که در کنار آنان، رانندگان، تجار، ترخیصکاران، کارکنان شرکتهای حملونقل، کارگران و دهها شغل وابسته، چرخه تجارت را به حرکت درمیآورند.
با طلوع آفتاب، صف کامیونهای حامل مصالح ساختمانی، محصولات صنعتی، مواد غذایی، فرآوردههای پتروشیمی و دیگر کالاهای صادراتی در محوطه گمرک شکل میگیرد و تا نیمههای شب، جریان ورود و خروج خودروهای سنگین و انجام تشریفات گمرکی ادامه دارد. این رفتوآمد مستمر، تصویری روشن از جایگاه پرویزخان به عنوان یکی از فعالترین مرزهای تجاری کشور ارائه میدهد.
برای بسیاری از تولیدکنندگان، این مرز آخرین حلقه زنجیره تولید و نخستین گام ورود به بازار عراق است؛ بازاری که سالهاست در میان مهمترین مقاصد صادرات غیرنفتی ایران قرار دارد و بخش مهمی از نیاز خود را از کالاهای ایرانی تأمین میکند.
اما فعالیت پرویزخان تنها به تجارت کالا محدود نیست. این گذرگاه در سالهای اخیر به یکی از مسیرهای مهم تردد میان ایران و اقلیم کردستان عراق نیز تبدیل شده و روزانه پذیرای بازرگانان، سرمایهگذاران، خانوادههایی است که در دو سوی مرز زندگی میکنند و همچنین گردشگرانی که این مسیر را برای سفر خود انتخاب میکنند.
رشد تردد مسافران از این مرز، بیانگر آن است که پرویزخان علاوه بر کارکرد اقتصادی، به پلی برای توسعه روابط اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی میان دو کشور تبدیل شده و نقش آن در تعاملات مرزی، هر سال پررنگتر میشود، یکی دیگر از خدمات مهم این گذرگاه، انجام تشریفات مربوط به کاپوتاژ خودروهای شخصی است؛ خدمتی که امکان سفر با خودروی شخصی به اقلیم کردستان عراق را برای شهروندان فراهم کرده و با استقبال بازرگانان و مسافران روبهرو شده است.
همین تنوع خدمات، از صادرات کالا گرفته تا تردد مسافران و کاپوتاژ خودرو، نشان میدهد پرویزخان دیگر تنها یک گمرک یا مرز رسمی نیست؛ بلکه مجموعهای اقتصادی و خدماتی است که در آن تجارت، حملونقل و ارتباطات انسانی در کنار یکدیگر جریان دارد.
پرویزخان؛ ظرفیتی بزرگ در انتظار تکمیل زیرساختها
با وجود همه ظرفیتهایی که پرویزخان را به یکی از مهمترین گذرگاههای تجاری ایران تبدیل کرده است، فعالان اقتصادی معتقدند برای حفظ این جایگاه و افزایش سهم ایران از بازار عراق، توسعه زیرساختها باید همگام با رشد تجارت پیش برود.
قرار گرفتن این مرز در محدوده منطقه آزاد تجاری–صنعتی قصرشیرین، فرصتی کمنظیر برای ایجاد هاب تجارت، لجستیک و سرمایهگذاری در غرب کشور فراهم کرده است، اما تحقق این هدف، نیازمند تکمیل زیرساختهایی است که پاسخگوی حجم روزافزون مبادلات تجاری باشد.
به اعتقاد فعالان بخش خصوصی، یکی از مهمترین نیازهای امروز پرویزخان، استقرار کامل مدیریت واحد مرزی است؛ سازوکاری که با ایجاد هماهنگی میان دستگاههای مستقر در مرز، کاهش بروکراسی و حذف فرآیندهای موازی، میتواند زمان انجام تشریفات را کاهش داده و هزینه تجارت را برای صادرکنندگان و شرکتهای حملونقل کم کند.
در کنار این موضوع، رانندگان ناوگان حملونقل بینالمللی نیز بر توسعه امکانات رفاهی تأکید دارند. یکی از رانندگان فعال در این مسیر میگوید: «وقتی راننده ساعتها در مرز منتظر انجام تشریفات است، وجود استراحتگاه، رستوران مناسب، سرویسهای بهداشتی استاندارد، حمام، نمازخانه، فروشگاه، خدمات درمانی و تعمیرگاه، یک نیاز اولیه است، نه یک امکان جانبی.»
کارشناسان معتقدند توسعه پارکینگهای استاندارد کامیون، احداث پایانه صادراتی مدرن، ایجاد انبارهای مکانیزه و سردخانه، گسترش مراکز لجستیکی، توسعه خدمات بانکی و بیمهای، استقرار شرکتهای حملونقل بینالمللی و هوشمندسازی فرآیندهای گمرکی، از مهمترین اقداماتی است که میتواند جایگاه پرویزخان را در تجارت منطقهای بیش از پیش ارتقا دهد.
از سوی دیگر، منطقه آزاد تجاری–صنعتی قصرشیرین نیز میتواند با جذب سرمایهگذاران، استقرار صنایع صادراتمحور، ایجاد مراکز فرآوری و بستهبندی کالا و توسعه خدمات پشتیبان تجارت، ارزش افزوده بیشتری برای اقتصاد استان کرمانشاه و کشور ایجاد کند.
بهبود وضعیت زیرساخت در مرزهای قصرشیرین
استاندار کرمانشاه نیز در جلسه ساماندهی مراودات مرزی با اشاره به بازدید اخیری که از مرزهای قصرشیرین داشت، گفت: اقدامات انجامشده در این دو مرز موجب افزایش نظم، آرامش و تسهیل فعالیتهای تجاری شده است اما با تقویت هماهنگی میان دستگاههای متولی و تکمیل زیرساختها، ظرفیت توسعه صادرات و واردات استان بیش از پیش فعال خواهد شد.
منوچهر حبیبی افزود: با هماهنگی بیشتر میان دستگاههای متولی، میتوان زمینه تحولات مطلوبتری را در مرزهای استان فراهم کرد و روند توسعه صادرات و واردات را شتاب بخشید.
وی با بیان اینکه بخشی از مشکلات مرزی در ماههای اخیر برطرف شده است، اظهار کرد: در ماههای گذشته وضعیت مرز پرویزخان با چالشهایی از جمله بینظمی، حضور گسترده سوختبرها و نارضایتی فعالان اقتصادی و رانندگان مواجه بود، اما اکنون شرایط این مرز بهطور محسوسی بهبود یافته است.
استاندار کرمانشاه ادامه داد: در بازدید اخیر از مرز پرویزخان، آرامش، نظم و روان بودن فعالیتها بهخوبی مشهود بود و مراجعهکنندگان نیز به بهبود شرایط نسبت به گذشته اذعان دارند.
استاندار کرمانشاه با اشاره به برگزاری نشستهای متعدد با فعالان اقتصادی گفت: طی هفتههای اخیر جلساتی با حضور حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ نفر از تجار و بازرگانان برگزار و مهمترین مسائل، موانع و مطالبات آنان احصا شد تا راهکارهای لازم برای رفع مشکلات و تسهیل فعالیتهای اقتصادی تدوین شود.
حبیبی تصریح کرد: فعالان اقتصادی معتقدند در صورت فراهم شدن شرایط مناسب، امکان افزایش فعالیتهای تجاری تا دو یا سه برابر ظرفیت فعلی وجود دارد که این مطالبهای منطقی و قابل پیگیری است.
وی هدف از برگزاری نشست ساماندهی مراودات مرزی را اتخاذ تصمیمات کوتاهمدت و میانمدت برای بهبود شرایط مرزها عنوان کرد و گفت: برنامهریزی شده است طی سه تا چهار ماه آینده اقدامات ملموس و اثرگذاری در مرزهای استان به نتیجه برسد.
استاندار کرمانشاه افزایش هماهنگی میان دستگاههای مسئول و توسعه زیرساختهای مرزی را از مهمترین مطالبات مطرحشده دانست و افزود: تعریض پل مرزی پرویزخان، بهسازی و آسفالت مسیرهای منتهی به پایانه، ساماندهی ورودی گمرک و ارتقای سیما و تجهیزات این مرز از جمله اولویتهای در دست پیگیری است.
کارشناسان بر این باورند که آینده تجارت ایران با عراق تنها به افزایش حجم صادرات وابسته نیست؛ بلکه کیفیت خدمات، سرعت انجام تشریفات، تکمیل زیرساختهای لجستیکی و رضایت کاربران مرز نیز نقش تعیینکنندهای در حفظ بازارهای هدف خواهد داشت.
پرویزخان امروز تنها یک مرز رسمی نیست؛ این گذرگاه، نبض تجارت ایران با عراق و یکی از مهمترین مزیتهای اقتصادی غرب کشور است، توسعه زیرساختها، تقویت مدیریت یکپارچه و بهرهگیری از ظرفیتهای منطقه آزاد تجاری–صنعتی قصرشیرین، میتواند این مرز را به یکی از قطبهای تجارت و لجستیک غرب آسیا تبدیل کرده و سهم ایران از بازار عراق را بیش از پیش افزایش دهد.
به گزارش ایرنا، استان کرمانشاه در مجموع ۳۷۱ کیلومتر مرز مشترک با کشور عراق دارد و در امتداد این مرز ۲ مرز رسمی و پنج بازارچه مرزی فعال است و سالانه نزدیک به سه میلیارد دلار کالا از این مرزها به خارج از کشور صادر میشود.
از طریق ۲ معبر رسمی پرویزخان و خسروی که در شهرستان قصرشیرین قرار دارد مبادلات اقتصادی، تجاری و صادرات کالا به اقلیم کردستان و حکومت مرکزی عراق انجام میشود؛ همچنین مرز رسمی پرویزخان قطب اقتصادی غرب کشور و از مرزهای فعال است که صادرات کالاهای غیر نفتی از کشورمان به کشور عراق از طریق این مرز صورت میگیرد.
هم اکنون عمده کالاهای صادراتی از مرز رسمی پرویزخان قصرشیرین با مناطق کُردنشین عراق به ویژه شهرهای کلار، سلیمانیه، موصل، خانقین و کرکوک در بخش مرکزی این کشور انجام میشود؛ مرز خسروی در ۲۰ کیلومتری قصرشیرین دارای بزرگترین پایانه زمینی بین المللی خاورمیانه است.
