فرارو- نداف ایال، خبرنگار اسرائیلی در صفحه خود نوشت: در حالی که تنها چند روز از توافق آتشبس میان ایران و ایالات متحده میگذرد، نشانههای آشکاری از فروپاشی تدریجی این توافق نمایان شده است.
طی ۷۲ ساعت گذشته، حملات ایران به نفتکشهایی که به گفته تهران از مسیر تعیینشده در تنگه هرمز خارج شده بودند، با حملات متقابل ارتش آمریکا به دهها هدف در داخل ایران همراه شد. همزمان، ایران اعلام کرده دیگر قصد ندارد آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز را به شکل پیش از جنگ تضمین کند. آمریکا نیز شب گذشته بار دیگر اهدافی را در ایران هدف قرار داد و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا اعلام کرد دیگر تمایلی به تعامل با تهران ندارد، هرچند تأکید کرد که خواهان بازگشت به یک جنگ تمامعیار نیز نیست.
از نگاه تهران، نتیجه جنگ نه تضعیف، بلکه تقویت جایگاه جمهوری اسلامی بوده است. مقامهای ایرانی معتقدند در تفاهمنامه آتشبس هیچ تعهدی برای بازگرداندن وضعیت تنگه هرمز به شرایط پیش از جنگ یا تضمین آزادی کامل کشتیرانی وجود ندارد. در این توافق تنها بر ایجاد سازوکارهایی میان ایران و عمان برای مدیریت عبور و مرور دریایی، بدون دریافت عوارض، تأکید شده است؛ موضوعی که به باور تهران برای نخستین بار اهرم نفوذ واقعی بر تنگه هرمز در اختیار ایران قرار داده و جمهوری اسلامی قصد ندارد این امتیاز را از دست بدهد.
در همین حال، مقامهای ایرانی شرایط سیاسی داخلی آمریکا و نزدیک شدن انتخابات میاندورهای را نشانهای از ضعف دولت واشنگتن تلقی کردهاند. بهویژه اظهارات ترامپ درباره نگرانی از وقوع رکودی مشابه بحران اقتصادی سال ۱۹۲۹، این برداشت را در تهران تقویت کرده که آمریکا تمایلی به تشدید درگیری ندارد. بر همین اساس، ایران تلاش میکند با ادامه فشار بر مسیرهای دریایی در هرمز، دستاوردهای خود را تثبیت و میزان تحمل طرف مقابل را آزمایش کند.
این خبرنگار افزود: یکی از منابع ارشد اسرائیلی دیشب به من گفت که نگاه اسرائیلیها در سه کلمه خلاصه میشود: «ما به شما گفته بودیم.»
مقامهای سیاسی و امنیتی معتقدند تحولات اخیر همان چیزی است که از ابتدا درباره آن هشدار داده بودند. به گفته یک مقام ارشد اسرائیلی، تفاهمنامه میان ایران و آمریکا از همان ابتدا دارای ابهامهای جدی، از جمله درباره برنامه هستهای ایران و وضعیت تنگه هرمز، بود و امتیازهای مهمی در اختیار تهران قرار میداد. از دید اسرائیل، مشکل اصلی این است که دو طرف برداشت کاملاً متفاوتی از ماهیت توافق دارند؛ ایران آن را نشانه عقبنشینی آمریکا از جنگ میداند، در حالی که واشنگتن چنین برداشتی را نمیپذیرد.
موضع اسرائیل همچنان بر این اساس استوار است که دستیابی به توافقی پایدار با ایران تنها زمانی ممکن خواهد بود که فشارهای سیاسی، اقتصادی و نظامی به طور همزمان بر جمهوری اسلامی اعمال شود. نهادهای امنیتی اسرائیل در جریان مذاکرات آتشبس نیز توصیه کرده بودند حملات نظامی علیه ایران متوقف نشود تا تهران تصور نکند پایان جنگ به معنای عقبنشینی یا تسلیم آمریکا و اسرائیل است. با این حال، ایران پایان درگیری را مشابه خروج آمریکا از افغانستان یا پایان جنگ ویتنام تفسیر کرده است.
در عین حال، آنچه بیش از همه موجب شگفتی مقامهای اسرائیلی شده، ادامه اقدامات ایران با وجود بحران اقتصادی این کشور است.
با وجود انتقادهای شدید از توافق، اسرائیل نیز خواهان فروپاشی کامل آن نیست. دولت و ارتش اسرائیل تمایلی به آغاز دوباره جنگی گسترده و بازگشت حملات موشکهای بالستیک به شهرهای این کشور ندارند. بخشی از این ملاحظه به فضای سیاسی داخلی و انتخابات پیشرو مربوط میشود، زیرا از نگاه بسیاری، ازسرگیری جنگ میتواند به عنوان شکست دولت بنیامین نتانیاهو تعبیر شود؛ دولتی که آغازگر این رویارویی بود، اما جنگ تاکنون نتوانسته جایگاه منطقهای جمهوری اسلامی را تضعیف کند.
ارزیابی غالب در اسرائیل این است که جنگ به شکل گسترده از سر گرفته نخواهد شد و تنشهای محدود اما مداوم میان تهران و واشنگتن ادامه خواهد یافت. در عین حال، این نگرانی وجود دارد که جمهوری اسلامی تصور کند دولت ترامپ را به نوعی وادار به عقبنشینی کرده است.
در صورت تداوم این روند، منطقه ممکن است وارد مرحلهای از درگیریهای فرسایشی شود؛ وضعیتی که اسرائیلیها از آن با عنوان «جنگ میان جنگها» یاد میکنند. در چنین سناریویی، ایران و آمریکا به صورت مقطعی به یکدیگر ضربه خواهند زد، سپس برای مدتی تنش را کنترل میکنند و دوباره چرخه درگیری تکرار خواهد شد؛ روندی که پیامدهای منفی برای امنیت انرژی جهان و کشتیرانی در خلیج فارس خواهد داشت.
یکی از ابزارهایی که ایران هنوز از آن استفاده نکرده، اعمال فشار بر حوثیهای یمن برای بستن تنگه بابالمندب و مختل کردن مسیر ورود به دریای سرخ است. همچنین تهران همچنان میتواند از گروههای همپیمان خود در لبنان برای افزایش فشار بر اسرائیل بهره بگیرد. از نگاه ایران، توافق میان اسرائیل و دولت لبنان که با میانجیگری آمریکا حاصل شده، مغایر با روح تفاهمنامه اخیر است و تلاشی برای تضعیف و منزوی کردن حزبالله محسوب میشود. هرچند حزبالله فعلاً به آتشبس با اسرائیل پایبند مانده، اما این آرامش میتواند با یک دستور از تهران پایان یابد.
