به گزارش خبرگزاری مهر، ورود پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب اسلامی به نجف اشرف، به صحنهای تبدیل شده است که ابعاد مذهبی، سیاسی، ژئوپلیتیکی و اجتماعی را به شکلی کمسابقه در هم آمیخته است. اگر تشییع میلیونی در تهران نماد انسجام داخلی ایران پس از یک بحران بزرگ بود و مراسم قم استمرار همین پیام را به نمایش گذاشت، اکنون استقبال و تشییع در عراق، نماد امتداد نفوذ اجتماعی، فرهنگی و معنوی جمهوری اسلامی در محیط پیرامونی است؛ رخدادی که پیامهای متعددی برای بازیگران منطقهای و فرامنطقهای مخابره میکند.
در فضای سیاسی غرب، پس از جنگ اخیر، یکی از اصلیترین تحلیلها این بود که فشار نظامی و امنیتی میتواند ایران را وارد مرحلهای از فرسایش داخلی کند. اما آنچه ابتدا در تهران و سپس در قم رقم خورد و اکنون در نجف در حال شکلگیری است، تصویری متفاوت از این برآوردها ارائه میدهد. در عمل، سلسله مراسم تشییع از مرزهای ملی عبور کرده و به رخدادی فراملی در جهان اسلام تبدیل میشود؛ رخدادی که فراتر از یک آیین سوگواری، به نمایش قدرت نمادین و ظرفیت بسیج اجتماعی جمهوری اسلامی تبدیل شده است.
نجف تنها یک شهر مذهبی نیست؛ این شهر یکی از مهمترین مراکز هویت شیعی در جهان اسلام به شمار میرود. هر رخدادی که در این شهر برگزار میشود، بهطور طبیعی پیامهایی فراتر از مرزهای عراق دارد. به همین دلیل، برگزاری مراسم استقبال و تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب اسلامی در این شهر، معنایی بسیار فراتر از یک مراسم تدفین پیدا میکند و پیوند تاریخی حوزههای علمیه ایران و عراق را بار دیگر در برابر افکار عمومی جهان اسلام قرار میدهد.از منظر سیاسی نیز حضور مقامات عالیرتبه عراق، شخصیتهای برجسته جریانهای مختلف شیعی، فرماندهان نظامی، هیئتهای عربی و اسلامی و همچنین استقبال گسترده مردمی، این پیام را منتقل میکند که روابط تهران و بغداد همچنان از ظرفیت راهبردی بالایی برخوردار است.
طی سالهای گذشته تلاشهای فراوانی صورت گرفت تا عراق از ایران فاصله بگیرد و به بخشی از پروژه مهار منطقهای تهران تبدیل شود، اما تصاویری که اکنون از نجف مخابره میشود، روایت دیگری از واقعیتهای میدانی ارائه میدهد.یکی از مهمترین پیامهای این مراسم، ناکامی پروژه انزوای منطقهای ایران است. آمریکا و رژیم صهیونیستی طی سالهای اخیر کوشیدهاند این تصویر را القا کنند که جمهوری اسلامی در منطقه منزوی شده و شبکه روابط سنتی خود را از دست داده است. اما حضور هیئتهای متعدد سیاسی، مذهبی و مردمی در نجف و همراهی اقشار مختلف جامعه عراق، نشان میدهد که این روایت با واقعیتهای میدانی منطقه همخوانی ندارد.بعد دیگر این مراسم، اهمیت دیپلماسی نمادین است. در سیاست بینالملل، نمادها گاه بیش از توافقات رسمی اثرگذار هستند.
حضور رسمی مقامات عراقی در فرودگاه نجف، استقبال از رئیسجمهور ایران، مشارکت شخصیتهای برجسته سیاسی عراق و حضور هیئتهای مختلف عربی و اسلامی، مجموعهای از نمادهای سیاسی را شکل میدهد که سطح روابط دو کشور و جایگاه ایران در محیط پیرامونی خود را به نمایش میگذارد.در سطح اجتماعی نیز تصاویر منتشرشده از نجف نشان میدهد که سرمایه اجتماعی ایران در میان جامعه شیعی عراق پابرجاست. طی سالهای اخیر برخی رسانههای غربی و عربی تلاش کردهاند چنین القا کنند که افکار عمومی عراق بهطور کامل از ایران فاصله گرفته است. بدون تردید جامعه عراق، جامعهای متکثر با دیدگاههای متنوع است، اما استقبال گسترده مردمی از این مراسم نشان میدهد که نمیتوان این جامعه را با روایتهای یکبعدی تحلیل کرد.از منظر ژئوپلیتیکی نیز مراسم نجف حامل پیام مهمی است. عراق امروز یکی از مهمترین میدانهای رقابت قدرتهای منطقهای و بینالمللی به شمار میرود. آمریکا، کشورهای عربی، ترکیه و دیگر بازیگران هر یک تلاش میکنند سهم بیشتری در آینده این کشور داشته باشند.
برگزاری این مراسم با چنین سطحی از مشارکت رسمی و مردمی، نشان میدهد که ایران همچنان یکی از بازیگران اثرگذار در معادلات عراق باقی مانده و ظرفیت تأثیرگذاری خود را حفظ کرده است.از سوی دیگر، این مراسم را باید در چارچوب مفهوم «قدرت نرم» نیز تحلیل کرد. قدرت نرم تنها از طریق رسانه یا دیپلماسی عمومی شکل نمیگیرد؛ بلکه آیینهای مذهبی، مناسبتهای تاریخی و احساسات جمعی نیز از مهمترین منابع تولید آن به شمار میروند. مراسم نجف نمونهای از همین ظرفیت است؛ رخدادی که بدون اتکا به ابزار نظامی، تصویری از پیوندهای فرهنگی، تاریخی و اعتقادی میان ملتهای منطقه ارائه میکند.
برای رژیم صهیونیستی نیز این مراسم حامل پیام مشخصی است. یکی از اهداف راهبردی تلآویو، محدود کردن نفوذ منطقهای ایران و تضعیف شبکه همپیمانان آن عنوان میشود. اما حضور شخصیتهای مختلف عراقی، استقبال گسترده مردمی و ... نشان میدهد که ساختارهای اجتماعی و مذهبی منطقه با فشارهای نظامی از میان نمیروند و حتی ممکن است در شرایط بحرانی، انسجام بیشتری پیدا کنند.در عرصه رسانهای نیز تصاویر نجف اهمیت ویژهای پیدا میکند. در عصر شبکههای اجتماعی، تصاویر گاه از هزاران صفحه گزارش سیاسی اثرگذارتر هستند. میلیونها نفر در جهان اسلام مراسم تهران، قم و اکنون نجف را بهصورت زنده دنبال میکنند. همین مسئله موجب میشود روایت ایران از این رخداد مخاطبان گستردهای پیدا کند و رقابت رسانهای پیرامون تحولات اخیر وارد مرحله تازهای شود.در مجموع، مراسم تشییع از تهران تا نجف، بیش از آنکه صرفاً یک آیین سوگواری باشد، به صحنهای برای نمایش سرمایه اجتماعی، پیوندهای فراملی، قدرت نمادین و ظرفیت بسیج افکار عمومی تبدیل میشود.
این مراسم نشان میدهد که جمهوری اسلامی، علاوه بر مؤلفههای سخت قدرت، همچنان از ظرفیتهای فرهنگی، مذهبی و هویتی قابل توجهی در محیط پیرامونی خود برخوردار است؛ ظرفیتی که در بزنگاههای تاریخی، خود را بهصورت عینی آشکار میکند.از این منظر، نجف تنها میزبان یک مراسم تشییع نیست؛ این شهر اکنون به صحنهای برای بازتعریف بخشی از معادلات منطقه تبدیل میشود. مهمترین پیام این رویداد آن است که تحولات خاورمیانه را نمیتوان صرفاً با شاخصهای نظامی و موازنه قوا تحلیل کرد. هویت، مذهب، حافظه تاریخی و پیوندهای اجتماعی همچنان از مهمترین عوامل شکلدهنده معادلات منطقه هستند و هر بازیگری که این مؤلفهها را نادیده بگیرد، با خطای محاسباتی در فهم واقعیتهای خاورمیانه روبهرو خواهد شد.
