فضای مجازی و بستر رسانههای اجتماعی، امروزه به یکی از کلیدیترین شاخصها برای سنجش پویاییهای افکار عمومی و بازتاب رویدادهای بزرگ ملی تبدیل شدهاند. در همین راستا، پایش و دادهکاوی دقیق زیستبوم توئیتر فارسی در سه روز گذشته و همزمان با برگزاری مراسم تجلیل و وداع با رهبر شهید انقلاب، نمایانگر الگویی چشمگیر از همگرایی رسانهای و آرایش تشکیلاتی کاربران است.
این گزارش با تحلیل رفتاری شبکهای، به بررسی شیوه شکلگیری موجهای گفتمانی، غلبه کلیدواژههای محوری و در نهایت، به حاشیه رفتن جریانهای تقابلی و واگرا در این بستر پرداخته است. این تحلیل بر پایه بررسی حدود ۶۴۵ هزار محتوای دارای هشتگ مشخص از میان نزدیک به ۲ میلیون توئیت، ریتوئیت و پاسخ منتشرشده در سه روز اخیر(۱۰ تا ۱۳ تیرماه) انجام شده است. با تجمیع هشتگهای تکراری، در مجموع ۱۵۰ هشتگ متمایز شناسایی و مورد تحلیل قرار گرفتهاند.
بررسی توزیع فراوانی هشتگها نشان میدهد فضای هشتگی توئیتر فارسی در این بازه زمانی، از الگوی تمرکز بالا برخوردار بوده، بهگونهای که هشتگهای نخست از نظر فراوانی، حجم قابل توجهی از کل فراوانی هشتگهای استفادهشده را به خود اختصاص دادهاند. این موضوع نشان میدهد جریان اصلی گفتوگوها پیرامون چند محور محدود شکل گرفته و تنوع موضوعی هشتگها به نسبت پایین بوده است.
در صدر فهرست، هشتگ «باید برخاست» با ۲۱۹ هزار و ۸۸۲ بار تکرار، معادل ۳۵ درصد از کل فراوانی هشتگها(از مجموع ۶۴۵ هزار) را به خود اختصاص داده است. این سهم بالا نشان میدهد که بخش عمده محتوای تولیدشده در این بازه زمانی حول شعار محوری مراسم وداع با رهبر شهید انقلاب متمرکز بوده و این هشتگ به محور اصلی سازماندهی محتوای کاربران تبدیل شده است.
تحلیل ۲۰ هشتگ برتر با بیشترین فراوانی
به دلیل فراوانی تعداد هشتگها، ۲۰ هشتگ نخست این بازه زمانی را در توئیتر فارسی بررسی کردیم. در میان این ۲۰ هشتگ، ۱۲ هشتگ بهطور مستقیم به مراسم وداع، شعارها و مفاهیم مرتبط با آن اختصاص دارند که عبارتاند از: «باید برخاست»، «بدرقه پدر»، «رهبر گام دوم»، «آقای شهید ایران»، «نحن المنتقمون»، «راه ولایت»، «کشور دوست»، «پدر امت»، «خمینی مشهد»، «ای ایران بخوان»، «منادی بعثت» و «امت وفادار».
مجموع فراوانی ۱۲ هشتگ نخست حمایتی از مراسم تشییع رهبر انقلاب ۸۱ درصد از ۲۰ هشتگ برتر در بازه زمانی ۳ روزه و کل توئیتر فارسی را شامل میشود که نشاندهنده غلبه این محور موضوعی بر فضای هشتگی سه روز اخیر است.
در مقابل، هشتگهای مرتبط با جریانهای مخالف نظام در مجموع ۱۷.۶ درصد از فراوانی هشتگها را به خود اختصاص دادهاند . همچنین حدود یک درصد از هشتگها در زمره هشتگهای عمومی یا فاقد جهتگیری سیاسی مشخص قرار میگیرند.
جمعبندی
الگوی مشاهدهشده را میتوان با مفهوم «بسیج گفتمانی همزمان با رویداد» تبیین کرد. در این الگو، همزمان با آغاز یا نزدیک شدن به یک رویداد مهم، کاربران و شبکههای رسانهای بهصورت هماهنگ از یک شعار یا هشتگ واحد برای تولید و بازنشر محتوا استفاده میکنند.
در این نمونه نیز با نزدیک شدن به برگزاری رسمی مراسم در ۱۳ تیر، استفاده از شعار «باید برخاست» از چند روز پیش روندی افزایشی پیدا کرده و به هسته اصلی تولید محتوا در فضای توئیتر فارسی تبدیل شده است. تمرکز بر یک شعار واحد موجب کاهش پراکندگی هشتگها و افزایش سهم یک هشتگ در مقایسه با دیگر موضوعها شده است.
در مجموع، یافتههای این بررسی نشان میدهد فضای هشتگی توئیتر فارسی در سه روز اخیر، بیش از آنکه متأثر از رقابت میان چند روایت مختلف باشد، تحت تأثیر یک رویداد مشخص و هشتگ محوری آن قرار داشته است. تمرکز بیش از ۷۰ درصدی فراوانی هشتگها در ۲۰ هشتگ نخست و سهم ۳۵ درصدی هشتگ اول(باید برخاست)، بیانگر شکلگیری یک الگوی متمرکز در تولید و بازنشر محتوا پیرامون این رویداد است.
