فریدالدّین حبیبیان در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به تحولات بنیادین مفهوم قدرت در جهان معاصر، اظهار کرد: در نیمقرن اخیر، ماهیت قدرت در نظام بینالملل دچار دگرگونی اساسی شده است. اگر در گذشته وسعت سرزمین، جمعیت یا توان نظامی، مهمترین شاخصهای قدرت ملی محسوب میشد، امروز «قدرت دانشی» به مهمترین مؤلفه رقابتهای ژئوپلیتیکی تبدیل شده است.
دکتری روابط بینالملل، پژوهشگر امنیت بینالملل و آیندهپژوه تصریح کرد: رقابت قدرتهای بزرگ در حوزههایی همچون هوش مصنوعی، فناوریهای کوانتومی، زیستفناوری و اقتصاد دیجیتال نشان میدهد که نظم آینده جهان بر محور توان تولید علم، فناوری و نوآوری شکل خواهد گرفت.
وی افزود: در چنین شرایطی، اندیشه رهبر شهید درباره علم و فناوری را نباید صرفاً در حد توصیههای فرهنگی یا آموزشی تفسیر کرد؛ بلکه این اندیشه، نظریهای جامع برای بازتعریف قدرت ملی و حکمرانی علمی در جمهوری اسلامی ایران به شمار میرود.
مدرس دانشگاه عنوان کرد: از این منظر، جهاد علمی تنها افزایش تعداد مقالات یا توسعه فعالیتهای دانشگاهی نیست، بلکه راهبردی تمدنی برای عبور از وابستگی علمی و دستیابی به مرجعیت جهانی در تولید علم و فناوری است.
حبیبیان با بیان اینکه رهبر شهید، علم را سرمایهای قدرتآفرین و زیربنای استقلال راهبردی کشور میدانست، تصریح کرد: ایشان با شناخت دقیق تحولات نظام بینالملل، جهاد علمی را ضرورتی اجتنابناپذیر برای خروج ایران از جایگاه مصرفکننده علم و ورود به جمع تولیدکنندگان مرجع دانش معرفی میکردند. در این نگاه، نخبگان باید با روحیه خودباوری و مجاهدت، زنجیره «نیاز جامعه، پژوهش مسئلهمحور، نوآوری فناورانه، تولید ثروت و اقتدار ملی» را تکمیل کنند.
او مؤلفههای اصلی جهاد علمی را خودباوری علمی، تولید علم مسئلهمحور، نوآوری، پیوند علم با فناوری و اقتصاد، اخلاقمداری در پژوهش، استقلال علمی و نگاه تمدنی به علم عنوان کرد و گفت: این ارکان، چارچوبی منسجم برای شکلگیری حکمرانی علمی و تحقق توسعه پایدار کشور فراهم میکنند.
این پژوهشگر امنیت بینالملل با اشاره به جایگاه دانشگاه در این منظومه فکری، اظهار کرد: در اندیشه رهبر شهید، دانشگاه قلب تپنده تحول ملی است و نباید به مرکزی صرفاً آموزشی یا کارخانه تولید مقاله تبدیل شود. دانشگاه زمانی رسالت واقعی خود را ایفا میکند که در حل مسائل اساسی کشور، از بحران آب و ناترازی انرژی گرفته تا چالشهای اقتصاد، حکمرانی و زیستبوم دیجیتال، نقشآفرین باشد.
وی ادامه داد: تحقق این هدف مستلزم اصلاح نظام ارزیابی علمی، هدایت پایاننامهها و رسالهها به سمت نیازهای واقعی کشور، توسعه پژوهشهای میانرشتهای، تقویت پارکهای علم و فناوری و تربیت دانشجویانی مسئلهمحور، خلاق، دارای تفکر انتقادی و توانمند در کار تیمی است.
حبیبیان با اشاره به چالشهای پیشروی جهاد علمی در کشور گفت: پراکندگی نظام تصمیمگیری در حوزه علم و فناوری، غلبه شاخصهای کمی بر کیفیت پژوهش، فاصله تاریخی میان دانشگاه و صنعت، مهاجرت نخبگان، کمبود سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه و نگاه بخشی به نظام علمی، از مهمترین موانع داخلی پیشرفت علمی کشور به شمار میروند.
او افزود: در کنار این چالشها، کشورهای مستقل با نوعی «مهار علمی» نیز مواجه هستند؛ فرآیندی که از طریق محدودیت دسترسی به فناوریهای پیشرفته، تحریمهای علمی، محدودیتهای پژوهشی و کنترل انتقال فناوری، درصدد حفظ انحصار علمی قدرتهای بزرگ است.
این آیندهپژوه تأکید کرد: عبور از این وضعیت مستلزم استقرار نظام حکمرانی یکپارچه علم و فناوری، افزایش سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه، اصلاح قوانین مالکیت فکری، ایجاد ثبات در سیاستهای علمی و بهرهگیری هوشمندانه از دیپلماسی علمی برای توسعه همکاری با کشورهای مستقل است.
وی نقش شرکتهای دانشبنیان را در این مسیر بسیار تعیینکننده دانست و گفت: این شرکتها حلقه اتصال پژوهش، فناوری و صنعت هستند و با تبدیل دستاوردهای علمی به محصولات تجاری، ضمن خلق ارزش افزوده، اشتغال نخبگانی و افزایش تابآوری اقتصادی، زمینه تقویت اقتدار ملی را فراهم میکنند. از اینرو حمایت هدفمند از شرکتهای دانشبنیان از طریق تأمین مالی، تسهیل فضای کسبوکار و ایجاد بازار برای محصولات فناورانه، ضرورتی انکارناپذیر است.
حبیبیان با تأکید بر ضرورت گفتمانسازی علم در جامعه خاطرنشان کرد: علم باید به مطالبهای عمومی و فرهنگ غالب کشور تبدیل شود. این مهم با نقشآفرینی رسانهها، نظام آموزشی، دانشگاهها و نهادهای سیاستگذار محقق خواهد شد.
او تصریح کرد: تحقق منویات رهبر شهید در حوزه علم و فناوری، در گرو نگاهی شبکهای و تمدنی به قدرت دانشی است؛ نگاهی که هر دانشجو، استاد، پژوهشگر و مدیر را مجاهد عرصه تولید اقتدار ملی میداند و مسیر پیشرفت و تعالی ایران را هموار میسازد.
انتهای پیام
