همشهری آنلاین- سحرجعفریان عصر: صبح ١٢ تیر ١٣۶٧ در حالی که خلبان پرواز ۶۵۵ بندرعباس-دوبی، ارتفاع ایرباس ۳۰۰A را از ۷ به حدود ۱۴ هزار پا، تغییر میداد، مسافران از پنجره به آبهای خلیجفارس حوالی ساحل روستای «شیب دراز» جزیره قشم و کمی آن طرفترش، جزیره هنگام چشم دوختهبودند؛ ۲۰۸مرد و زن جوان و میانسال، همراه ۶۶ کودک که ذوق پرواز داشتند...همان وقت در ساحل شیبدراز و جزیره هنگام، بچههایی سرگرم شنبازی بودند و ماهیگیرانی مشغول قایقهایشان؛ چند مایل دورتر نیز ویلیام راجرز، کاپیتان ناو رزم آمریکایی وینسِنس بالاخره فرمان شلیک موشکها را صادر کرد...دود غلیظ و صدای مهیب ناشی از برخورد ٢ موشک به ایرباس و ۲۹۰سرنشینش را همه آن بچهها و ماهیگیران سواحل شیبدراز و هنگام دیدند و شنیدند...
۳۸ سال از آن روز گذشت و گزارش زیر روایتی از این جنایت است که براساس بازخوانی روایتهای و فیلمهای مستند حمله موشکی به پرواز ۶۵۵ ایران ایر تنظیم شدهاست.
ساعتی قبل از جنایت
۲ ناو آمریکایی وینسنس و مونتگُمِری که از میانه جنگ ایران و عراق به بهانه جنگ نفتکشها بر آبهای خلیجفارس شناور بودند، سحرگاه ۱۲ تیر ۱۳۶۷ بیش از هر روز دیگر به حریم دریایی ایران در تنگههرمز نزدیک و نزدیکتر شدند. این اتفاق، آتش درگیری میان سربازان ناوچههای نیروی دریایی ایران و افسران عرشه ناو وینسنس را روشن کرد.
دقایقی بعد، بر تعداد ناوچههای توپانداز ایرانی افزوده شد و ناو وینسنس تا حدودی از پیشروی بازماند اما همچنان آتش رد و بدل میشد. عقبتر از جبهه درگیری آنها، در یکی از باندهای پرواز فرودگاه بینالمللی بندرعباس، مسافران سوار ایرباس ۳۰۰A میشدند و کادر پرواز همراه با محسن رضاییان، خلبان، درصدد فراهم آوردن مقدمات یک سفر خوش بودند.
پرواز ۶۵۵ از رادار، پَرید
«صبح بخیر، پرواز ۶۵۵. شما برای برخاستن از باند شماره ۲ آزاد هستید. آسمان صاف و آفتابی، دریا آرام و هیچ ترافیک گزارش شدهای در مجاورت شما وجود ندارد. پروازی ایمن داشته باشید...»؛ این را میرزاحسینی، مسئول برج مراقبت فرودگاه بینالمللی بندرعباس به خلبان ایران ایر که قصد فرود در فرودگاه دوبی داشت، میگوید: «خلبان، کد پروازی خود را به رادارهای هوایی منطقه اعلام کرد تا وضعیت پرواز هواپیما مطابق قوانین بینالمللی هوانوردی غیرنظامی ایکائو مشخص و ثبت شود.» ساعت حدود ۱۰:۱۷، ایرباس پرواز ۶۵۵ با ۲۰ تا ۳۰ دقیقه تاخیر از باند بلند میشود تا بعد از ۲۷ دقیقه طول سفر به مقصد برسد...اما ۷ دقیقه بعد، سفر سرنشینان آن، ناتمام میان زمین آسمان به پایان رسید. «پرواز ۶۵۵ روی رادار نیست...»؛ این جمله یکی از کارشناسهای برج مراقب است که در گوش میرزاحسینی زنگ میزند.
لحظه صفر برخورد
۲ موشک ریم-۶۶از ناو وینسنس، یکی به هدف بال و دیگری به هدف دُم ایران ایر شلیک شد...در آن لحظه، مسافران هر یک به حال و کار خود بودند؛ بعضی ابرها را تماشا و یا آبها را نگاه میکردند، بعضی خیلی زود دل تنگ خانه و خانوادهیشان شدهبودند و کودکان نیز به خوشزبانی و بازیگوشی مشغول بودند. مهمانداران پذیرایی میکردند و خلبان بر ارتفاع پرواز میافزود. سه، دو، یک و ناگهان انفجار...ایران ایر صد تکه شد و مسافران هزار پاره و خونین...بقایای مسافران و هواپیما در ۶۴ کیلومتری سواحل شیبدراز و هنگام سقوط میکردند و ویلیام راجرز، خوشحال از رهگیری دقیق هدف بود که بعدها درباره آن ادعا کرد: «سیستم راداری وینسنس آن را جنگنده اِف ۱۴ نشان میداد...»
شاهدان یک فاجعه جنگی
ساعت نزدیک ۱۰:۲۵ دقیقه، صدایی هولناک از سمت دریا به گوش آنها که در سواحل روستای شیبدراز و جزیره هنگام بودند، رسید. چیزهایی آتش گرفتهبود و داشت با سرعت به دریا سقوط میکرد...چیزهایی که تصور نمیکردند بقایای یک فروند ایران ایر و ۲۹۰ نفر باشد. ناوچههای نیروی دریایی ایران از سمت شرق سوی محل سقوط رفتند: «هواپیما رو زدن...مسافربری بود...» خبر میان اهالی روستای شیبدراز و هنگام پیچید...مادران آمدند سراغ بچههایشان که در ساحل بازی میکردند: «دریا، مُرده میاره...دیگه اینجا بازی نکن...» و پدران آمدند برای کمک...ساعتی گذشت و کم کم دیگر، جای سوزن انداختن در آن سواحل نبود...خانوادههایی که کسی را در پرواز ۶۵۵ ایران ایر داشتند، آنجا شیون میکردند و یزله (آوای محلی) برای عزا میخواندند.
کوسههایی که از سرعت تجسس میکاستند
با رسیدن آمبولانسها و به آب زدن غواصان محلی، عملیات جستجوی پیکرهای شهدا آغاز شد. امیر دریادار ناصر سرنوشت در آن زمان به فرماندهی عملیات انتخاب شد: «منطقه گشت و جستجوی اجساد را ۸ کیلومتر در ۸ کیلومتر تعیین کردیم...عمق آب ۲۰ تا ۳۰ و حتی ۴۰ متر هم بود. ۸۰ غواص و با کلی تجهیزات و به شکل شبانهروزی در دمای بالاتر از ۴۰ درجه شنا میکردند. اما در نهایت تنها پیکر و قطعات بدن ۱۷۸ نفر از ۲۹۰ مسافر هواپیما پیدا شد.»
راشد بندری، یکی از بومیهای جزیره هنگام نیز روزهای جستجوی پیکر مسافران را اینگونه روایت کرده بود: «باور کردنی نبود...بدنهای تکه تکه بودند و ورم کرده...هر کدام را که غواصان با قایق به ساحل میآوردند خانوادههای منتظر، سویش میدویدند...از جسد دختربچه ۸ ساله، یک دست پیدا شد که عروسکی به آن گیر کردهبود...».
راشد از علت کُند پیش رفتن عملیات جستجو در عمق ۳۷ متری حوالی روستای شیبدراز نیز حرف داشت: «خیلی از شبهای جستجو، کوسهها و سفرهماهیها به غواصان حمله میکردند...خدا میداند که چه بقایایی از اجساد، خوراک آن کوسهها و سفرهماهیها شده...» افراد عملیات جستجو، ساعتهای زیادی هم صرف یافتن جعبه سیاه ایرباس موشک خورده، کردند اما به گفته سرهنگ منصور قاسمی فرمانده یکی از تیمهای غواصی نیروی دریایی سپاه پاسداران این جعبه سیاه هیچ وقت پیدا نشد.
حالا ۳۸ سال گذشته و هر سال در ۱۲ تیر بسیاری به آب های خلیجفارس گل میاندازند تا یاد مسافران ابدی پرواز ۶۵۵ را گرامی بدارند.
