به گزارش خبرنگار ایرنا، فرزندخواندگی یکی از مهمترین راهکارهای حمایت از کودکان بیسرپرست و بدسرپرست و در عین حال فرصتی برای شکلگیری کانون گرم خانواده برای کودکانی است که از نعمت حضور در کنار والدین محروم ماندهاند. در سالهای اخیر با اصلاح قوانین، راهاندازی سامانه فرزندپذیری و توسعه سیاستهای خانوادهمحور، روند واگذاری کودکان از سوی سازمان بهزیستی شفافتر و منظمتر شده، اما همچنان پرسشهای فراوانی درباره شرایط متقاضیان، مراحل قانونی، مدت زمان انتظار، حمایتهای پس از واگذاری و وضعیت کودکان تحت پوشش بهزیستی وجود دارد.
سازمان بهزیستی با اولویتبخشی به نگهداری کودکان در محیط خانواده، علاوه بر اجرای قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بیسرپرست و بدسرپرست، برنامههایی همچون فرزندخواندگی و طرح خانواده میزبان را برای کاهش حضور کودکان در مراکز شبانهروزی دنبال میکند تا زمینه رشد آنان در محیطی امن و سرشار از محبت فراهم شود.
خبرنگار ایرنا برای بررسی آخرین وضعیت فرزندخواندگی در خراسان جنوبی، شرایط و مراحل واگذاری کودکان، آمار فرزندخواندگی، مهمترین دلایل پذیرش کودکان در مراکز نگهداری، برنامههای حمایتی بهزیستی و اقدامات انجامشده در شرایط بحرانی، گفتوگویی تفصیلی با «حمیدرضا گازرانی» مدیرکل بهزیستی خراسان جنوبی انجام داده است که مشروح آن را در ادامه میخوانید.
ایرنا: شرایط فرزندخواندگی چیست؟
گازرانی: متقاضیان فرزندخواندگی سه گروه هستند؛ زوجین فاقد فرزند، زنان یا دختران فاقد همسر و زوجین دارای فرزند که دارای شرایط فرزندخواندگی باشند.
شرایط فرزندخواندگی شامل تابعیت ایرانی متقاضیان، گذشت پنج سال از ازدواج زوجین فاقد فرزند، داشتن حداقل ۳۰ سال سن برای یکی از زوجین، نداشتن محکومیت جزایی، برخورداری از تمکن مالی شامل شغل ثابت با درآمد ثابت، بیمههای اجتماعی پایه و درمان و خانه مسکونی اعم از ملکی یا استیجاری، داشتن سلامت جسم و روان، نداشتن اعتیاد به مواد مخدر و روانگردان و همچنین تقید به انجام واجبات و ترک محرمات است.
اکنون سامانه فرزندپذیری با هدف شفافیت در نحوه واگذاری کودکان راهاندازی شده و از تاریخ ۱۶ اردیبهشت ۱۳۹۹ تمامی مراحل درخواست فرزندخواندگی از ثبت تا دریافت نتیجه از طریق این سامانه به نشانی adoption.behzisti.net انجام میشود.
ایرنا: برای فرزندخواندگی چه مراحلی باید طی شود؟
گازرانی: اکنون تمامی مراحل از طریق سامانه فرزندپذیری انجام میشود. ابتدا آدرس سامانه به متقاضیان اطلاعرسانی شده و پس از پذیرش قوانین و مقررات فرزندخواندگی، اطلاعات و مدارک مورد نیاز شامل تصویر تمامی صفحات شناسنامه و کارت ملی زوجین، سند ازدواج، آخرین مدرک تحصیلی، گواهی اشتغال، بیمه اجتماعی و درمان، سند مالکیت یا اجارهنامه منزل و گواهی پزشک متخصص مبنی بر ناباروری زوجین در سامانه بارگذاری میشود.
پس از آن مدارک توسط کارشناس شهرستان بررسی و در صورت وجود نقص، به متقاضی اعلام میشود. پس از تأیید نهایی مدارک، متقاضی برای مصاحبه دعوت شده و نتیجه مصاحبه در سامانه ثبت میشود. سپس بازدید میدانی از محل سکونت و بررسی وضعیت اقتصادی و اجتماعی خانواده انجام و گزارش آن ثبت میشود.
در ادامه، خانواده برای دریافت استعلامهای لازم از پزشکی قانونی، سوءپیشینه و مشاوره فرزندپذیری معرفی میشود و نتایج استعلامها در سامانه ثبت خواهد شد. پس از آن، خانواده در کمیته فرزندپذیری مورد بررسی قرار گرفته و در صورت تأیید، کودک به خانواده معرفی میشود.
در صورت پذیرش کودک از سوی خانواده، تقاضانامه مربوطه دریافت شده و متقاضی برای مشاوره مذهبی و محرمیت معرفی میشود. سپس پرونده برای صدور حکم فرزندخواندگی یا امین موقت به دادگاه ارسال و پس از صدور حکم سرپرستی، کودک به خانواده تحویل داده میشود.
پس از آن نیز خانواده برای تنظیم تعهد محضری به دفتر اسناد رسمی معرفی شده و در دوران آزمایشی شامل ۶ ماه برای فرزندخواندگی و ۲ سال برای امین موقت، بازدیدهای منزل و نظارتهای لازم انجام میشود. در پایان این دوره، خانواده برای صدور حکم دائمی و صدور شناسنامه به دادگاه معرفی شده و همچنین تعهدات محضری شامل انتقال اموال، بیمه عمر به نفع کودک و افتتاح حساب پسانداز توسط کارشناس شهرستان پیگیری میشود.
ایرنا: چند کودک در خراسان جنوبی منتظر پذیرفته شدن برای فرزندخواندگی هستند؟
گازرانی: تعداد کودکان قابل واگذاری در هر سال به میزان پذیرش کودکان بیسرپرست و بدسرپرست در مراکز شبانهروزی بستگی دارد و پس از بررسیها، تحقیقات لازم و سلب صلاحیت والدین، امکان واگذاری آنان فراهم میشود.
در سال ۱۴۰۴ تعداد ۷۲ کودک به صورت فرزندخوانده و امین موقت و در سال ۱۴۰۵ نیز تاکنون ۲ کودک به صورت فرزندخوانده به خانواده جایگزین واگذار شدهاند.
ایرنا: آیا در استان موردی وجود داشته که پس از واگذاری، کودک به دلیل بروز مشکل از خانواده بازپس گرفته شده باشد؟
گازرانی: بله، وضعیت کودکان پس از تحویل به خانواده در طول دوران آزمایشی و همچنین دوران سرپرستی تا پایان ۱۸ سالگی از طریق بازدیدهای منزل مورد بررسی قرار میگیرد و کودکان تحت نظارت هستند.
چنانچه شرایط نگهداری کودک در خانواده مناسب نباشد و مواردی مانند کودکآزاری، نقض شرایط مواد ۵ و ۶ قانون حمایت از کودکان و نوجوانان، فوت سرپرست، طلاق والدین یا بروز مشکلات رفتاری و اخلاقی در کودک مشاهده شود و ادامه سرپرستی به مصلحت و منافع عالیه کودک نباشد، پرونده برای فسخ سرپرستی به دادگاه ارجاع میشود.
ایرنا: بیشتر چه رده سنی به فرزندخواندگی پذیرفته میشوند؟
گازرانی: افرادی که در سامانه ثبتنام کرده و واجد شرایط فرزندخواندگی باشند، بر اساس نوبت مشمول واگذاری کودک میشوند. با توجه به تقاضای بیشتر زوجین، عمده کودکان زیر پنج سال به فرزندخواندگی پذیرفته میشوند و درصد کمی از خانوادهها کودکان بالای پنج سال یا کودکان دارای شرایط خاص را به فرزندخواندگی میپذیرند.
در خصوص کودکان دارای شرایط خاص نیز خانوادههای متقاضی که تمایل به پذیرش کودکان دارای معلولیت، کودکان نیازمند درمان یا کودکان بالای ۶ سال داشته باشند، میتوانند خارج از نوبت مراحل فرزندخواندگی خود را پیگیری کنند.
ایرنا: مهمترین دلایل نگهداری کودکان بیسرپرست و بدسرپرست در مراکز بهزیستی چیست؟
گازرانی: از مهمترین دلایل میتوان به اعتیاد شدید والدین به مواد مخدر صنعتی، نامشخص بودن پدر، زندانی بودن والدین، رها شدن کودک، فوت والدین یا یکی از سرپرستان و همچنین ازدواج مجدد والدین اشاره کرد.
ایرنا: برنامههای دفتر کودکان بهزیستی برای حمایت از کودکان بیسرپرست و بدسرپرست چیست؟
گازرانی: با توجه به سیاست اصلی سازمان مبنی بر نگهداری کودکان در خانواده، اولویت با نگهداری کودک نزد خانواده زیستی و پس از آن خانواده جایگزین خویشاوند یا غیرخویشاوند (فرزندپذیر) است.
در این خصوص، طرحهای خانوادهمحور از جمله فرزندخواندگی و طرح میزبان که از سوی وزارت دادگستری ابلاغ شده و با عنوان مراقبت موقت کودکان در خانوادههای میزبان اجرا میشود، در دستور کار قرار دارد. بر این اساس، کودکان تا زمان فراهم شدن شرایط واگذاری به خانواده زیستی یا جایگزین، نزد خانوادههای متقاضی میزبانی نگهداری میشوند تا از امکانات رفاهی و عاطفی خانواده بهرهمند شوند.
از ابتدای اجرای طرح میزبان در سال ۱۴۰۲ تاکنون، ۴۲ کودک به خانوادههای میزبان سپرده شدهاند که از این تعداد، ۲۳ کودک از وضعیت میزبانی خارج و به خانواده زیستی یا جایگزین تحویل شده یا به مرکز بازگشتهاند و اکنون ۱۹ کودک نزد خانوادههای میزبان نگهداری میشوند.
ایرنا: در شرایط بحرانی و جنگی چه اقداماتی برای حمایت از کودکان انجام شده است؟
گازرانی: در شرایط بحرانی و جنگی، خروج کودکان از مراکز نگهداری به صورت مرخصی نزد خانواده زیستی و خویشاوندان انجام شد و همچنین ۱۴ کودک از مراکز نگهداری و شیرخوارگاه به خانوادههای میزبان و فرزندپذیر تحویل داده شدند.
به گزارش ایرنا، در مجموع، فرزندخواندگی فرصتی برای تغییر مسیر زندگی کودکانی است که به دلایل مختلف از حضور در کنار خانواده محروم ماندهاند؛ مسیری که با اجرای قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بیسرپرست و بدسرپرست، راهاندازی سامانه فرزندپذیری و توسعه طرحهای خانوادهمحور در خراسان جنوبی با جدیت دنبال میشود.
به گفته مسئولان بهزیستی، هدف اصلی کاهش حضور کودکان در مراکز نگهداری و فراهم کردن زمینه رشد آنان در محیطی امن و سرشار از محبت خانوادگی است؛ مسیری که با مشارکت خانوادههای متقاضی و حمایت نهادهای مسئول میتواند آیندهای روشنتر برای این کودکان رقم بزند.
