با اعلام برگزاری دور سوم مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو و ارائه قریبالوقوع پیشنویس توافق از سوی تهران، گفتوگوها وارد مرحلهای تعیینکننده شده است؛ مرحلهای که از یکسو نشانههایی از تفاهم بر «اصول راهنما» دارد و از سوی دیگر همچنان با شکافهای جدی بر سر تحریمها، غنیسازی و دامنه توافق روبهروست.
به گزارش اکوایران، در آستانه دور سوم مذاکرات غیرمستقیم تهران و واشنگتن، نشانهها از ورود گفتوگوها به مرحلهای حساستر حکایت دارد؛ مرحلهای که به گفته مقامهای دو طرف، میتواند مسیر حرکت از «تفاهم بر اصول راهنما» به سمت تدوین متن مشترک را هموار کند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در گفتوگو با برنامه «Face the Nation» شبکه CBS News اعلام کرد که دور سوم مذاکرات با هیأت آمریکایی روز پنجشنبه در ژنو برگزار خواهد شد. او با تأکید بر اینکه «میتوان درباره موضوع غنیسازی به راهحل رسید»، گفت پیشنهادهای ایران در این زمینه با طرف آمریکایی تبادل شده و برخی جنبههای توافق احتمالی حتی میتواند «بهتر از توافق سال ۲۰۱۵» باشد؛ توافقی که به نام برجام شناخته میشود.
اکوایران: همزمان با تشدید تحرکات نظامی آمریکا در خاورمیانه و ادامه رفتوآمدهای دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن، پرونده ایران و آمریکا وارد یکی از حساسترین مقاطع خود شده است؛ مقطعی که در آن تهدید نظامی، فشارهای انتخاباتی در آمریکا، نقشآفرینی اسرائیل و تلاش میانجیهای خلیج فارس، همزمان بر مسیر مذاکرات سایه انداختهاند. در چنین فضایی، غلامرضا حداد، استاد روابط بینالملل در گفتوگو با اکوایران تأکید کرد که تمایل به توافق لزوماً به معنای وجود اراده برای انجام تغییرات راهبردی نیست و شکاف میان مطالبات دو طرف همچنان عمیق باقی مانده است.
از مسقط تا ژنو؛ پیشرفت با وجود شکافها
ایران و آمریکا طی هفتههای اخیر دو دور مذاکره غیرمستقیم با میانجیگری عمان در مسقط و ژنو برگزار کردهاند. هر دو طرف از «پیشرفت ملموس» سخن گفتهاند، هرچند اختلافات جدی بر سر دامنه رفع تحریمها و تلاش واشنگتن برای پیوند زدن توافق به موضوعات غیرهستهای همچنان پابرجاست.
آمریکا خواهان گنجاندن مسائلی چون برنامه موشکی و فعالیتهای منطقهای ایران در چارچوب توافق است؛ موضوعی که تهران آن را خارج از دستور کار مذاکرات هستهای میداند و بر غیرقابل مذاکره بودن برنامه دفاعی خود تأکید کرده است.
عراقچی پیشتر در گفتوگو با برنامه Morning Joe و نیز شبکه MSNBC تصریح کرده بود که نه واشنگتن خواستار کنار گذاشتن دائمی غنیسازی شده و نه تهران پیشنهاد تعلیق دو تا سه ساله را مطرح کرده است. او گزارشهای منتشرشده در این باره را رد کرد و گفت: «گام بعدی ارائه پیشنویس یک توافق احتمالی به همتایان آمریکایی است.» به گفته وزیر خارجه ایران، این پیشنویس پس از تأیید مقامات عالیرتبه به استیو ویتکاف تحویل داده میشود و ممکن است برای آغاز کار روی متن مشترک، نشست جداگانهای برگزار شود.
در همین چارچوب، خبرگزاری رویترز، به نقل از یک مقام ایرانی گزارش داد که تهران میتواند ترکیبی از اقدامات اعتمادساز را بررسی کند: صادرات بخشی از ذخایر اورانیوم با خلوص بالا، کاهش سطح خلوص اورانیوم موجود و حتی تشکیل یک کنسرسیوم منطقهای برای غنیسازی. با این حال، این مقام تأکید کرده است که به رسمیت شناختن حق ایران برای «غنیسازی صلحآمیز هستهای» شرط اساسی هر توافقی است.
در سوی دیگر، یک مقام آمریکایی نیز به رویترز گفته است که انتظار میرود ایران در روزهای آینده پیشنهاد مکتوب خود را ارائه دهد.
وبگاه آکسیوس نیز ۲۲ فوریه به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد که اگر پیشنهاد ایران ظرف ۴۸ ساعت ارائه شود، واشنگتن آماده برگزاری مذاکرات جدید در ژنو است. این رسانه همچنین نوشت که دولت ترامپ و تهران ممکن است پیش از دستیابی به توافق نهایی، درباره یک توافق موقت گفتوگو کنند.
نقش پررنگتر آژانس
همزمان با پیشرفت مذاکرات، نقش آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز برجستهتر شده است. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس در تماس تلفنی با عراقچی درباره آخرین تحولات رایزنی کرد و دو طرف بر اهمیت تعامل سازنده تأکید کردند. گروسی پیشتر در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز اعلام کرد: آژانس در مذاکرات دخیل بوده و تلاش کرده نظرات فنی خود را درباره موضوعات مورد بحث ارائه دهد. او با اشاره به «حس فوریت» طرفین، از تداوم تعاملات خبر داد.
در واشنگتن، استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ، در گفتوگو با فاکسنیوز با لحنی انتقادی گفت: «کشاندن آنها به این نقطه [تسلیم] بسیار دشوار است.» به گزارش پایگاه خبری انتخاب، ویتکاف افزود: ترامپ از او پرسیده چرا ایران با وجود فشارها «تسلیم نشده است».
او مدعی شد: ایران بیش از حد لازم غنیسازی کرده و ممکن است فاصله اندکی تا مواد لازم برای ساخت بمب در سطح صنعتی داشته باشد. شبکه العربیه نیز گزارش داد که ترامپ دستور تقویت حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه را صادر کرده و از آمادگی برای حمله احتمالی سخن گفته است.
با این حال، یک مقام ارشد کاخ سفید به رویترز گفته است که هنوز «حمایت یکپارچهای» در داخل دولت آمریکا برای حمله نظامی وجود ندارد.
در کنگره آمریکا نیز صداهای مخالف جنگ شنیده میشود. الکساندریا اوکاسیو کورتز، نماینده دموکرات نیویورک، در شبکه ایکس نوشت: «نه به جنگ با ایران.» در مقابل، لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه در گفتوگو با آکسیوس تأکید کرد که به ترامپ توصیه کرده به پیشنهادهای خودداری از حمله توجه نکند.
ژنو بار دیگر به ایستگاه آزمون ارادههای سیاسی تهران و واشنگتن بدل شده است؛ جایی که در سایه فشارهای نظامی و اقتصادی و نقش تعیینکننده آژانس بینالمللی انرژی اتمی، دو طرف میکوشند میان تهدید و دیپلماسی، نقطه تعادلی بیابند. دور دوم مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا نه فقط درباره درصد غنیسازی یا رفع تحریمها، بلکه درباره امکان عبور از چرخه فرساینده بحران و بازتعریف قواعد بازی در یکی از پرتنشترین پروندههای بینالمللی است.
میدان و دیپلماسی؛ دو مسیر همزمان
در تهران، تأکید همزمان بر «اقتدار میدان» و «گشودگی دیپلماسی» همچنان محور مواضع رسمی است. عراقچی در گفتوگو با سیبیاس نیوز تصریح کرد که تحرکات نظامی آمریکا ایران را نخواهد ترساند و مذاکرات فعلی صرفاً بر موضوع هستهای متمرکز است. او با اشاره به توان دفاعی کشور گفت در صورت هرگونه حمله، ایران حق دفاع از خود را محفوظ میداند.
به نظر میرسد با وجود لحنهای تند و آرایش نظامی در منطقه، هر دو طرف همچنان مسیر مذاکره را باز نگه داشتهاند. تفاهم بر «اصول راهنما» پس از دو دور مذاکره، تهیه پیشنویس ایرانی و احتمال آغاز گفتوگوهای فنی بر سر متن مشترک، نشانههایی است که از حرکت آهسته اما رو به جلو حکایت دارد؛ هرچند شکافها بر سر تحریمها، دامنه تعهدات و پیوند دادن پرونده هستهای به سایر موضوعات، همچنان پابرجاست.
اکنون نگاهها به ژنو دوخته شده است؛ جایی که دور سوم مذاکرات میتواند مشخص کند آیا اراده سیاسی لازم برای عبور از اختلافات و دستیابی به یک توافق اولیه وجود دارد یا نه.
