خبرگزاری مهر؛ گروه استانها - نورا محمدی: در جغرافیای سبز شمال، جنگل تنها مجموعهای از درختان نیست؛ بلکه سرمایهای زنده، میراثی چند هزار ساله و پشتوانهای برای معیشت، هویت و آینده یک سرزمین است.
در چنین بستری، هر تصمیمی درباره نحوه بهرهبرداری از این منابع، ناگزیر به یکی از مهمترین پرسشهای توسعهای کشور گره میخورد؛ چگونه میتوان میان حفاظت و بهرهبرداری، تعادل برقرار کرد؟
واگذاری بخشی از اراضی جنگلی برای ایجاد تفرجگاه، یکی از رویکردهایی است که طی سالهای گذشته در دستور کار مدیریت منابع طبیعی قرار گرفته است؛ رویکردی که در برخی نقاط کشور، توانسته با ایجاد زیرساختهای گردشگری، حضور گردشگران را ساماندهی کرده و به نوعی حفاظت مدیریتشده از جنگلها بینجامد.
تجربههایی مانند پارکهای جنگلی چالدره و سیسنگان نشان میدهد که در صورت اجرای صحیح، این الگو میتواند ضمن ایجاد اشتغال و رونق گردشگری، از پراکندگی و تخریب بیضابطه جنگلها نیز جلوگیری کند.
پارک جنگلی چالدره (تنکابن) و پارک جنگلی سیسنگان (نوشهر) با مساحتی قابل توجه، نمونههایی هستند که نشان میدهند حضور مدیریتشده و تعریف کاربری مشخص، در برخی موارد توانسته است از تبدیل تدریجی جنگل به ویلاسازیهای پراکنده و تصرفات غیرقانونی جلوگیری کند؛ موضوعی که همواره یکی از دغدغههای اصلی حوزه منابع طبیعی در استانهای شمالی بوده است.
با این حال، تعمیم این تجربه به سایر مناطق، نیازمند بررسی دقیق شرایط بومی، ظرفیت اکولوژیک و سازوکارهای نظارتی است.
زیرا در کنار مزایای اقتصادی و حفاظتی، هرگونه مداخله در عرصههای جنگلی، میتواند پیامدهایی نظیر تغییر الگوی زیستبوم گرفته تا بروز حساسیتهای اجتماعی در میان جوامع محلی در پی داشته باشد.
واگذاری جنگل های تنکابن برای احداث تفرجگاه
واگذاری ۱۸ هکتار از جنگلهای منطقه کللاته تنکابن برای احداث تفرجگاه، در همین چارچوب قابل تحلیل است؛ تصمیمی که از یک سو در راستای توسعه گردشگری و مدیریت حضور مسافران قابل ارزیابی است و از سوی دیگر، پرسشهایی را درباره نحوه اجرا، میزان مشارکت مردم محلی و تضمینهای حفاظتی مطرح کرده است.
گزارش پیشرو، تلاشی است برای نگاهی جامع به این موضوع؛ نگاهی که در پی رد یا تأیید مطلق این نوع طرح نبوده ، بلکه در پی روشنکردن ابعاد مختلف یک تصمیم مهم در حوزه منابع طبیعی است. بررسی اینکه آیا میتوان از الگوهای موفق گذشته بهره گرفت و در عین حال، با طراحی دقیقتر، دغدغههای اجتماعی و محیطزیستی را نیز کاهش داد.
لزوم توسعه زیرساختهای گردشگری
مهرداد خزایی مدیر کل منابع طبیعی غرب مازندران در گفت و گو با خبرنگار مهر با تأکید بر لزوم توسعه زیرساختهای گردشگری در جنگلها اظهار کرد: غرب مازندران یکی از قطبهای مهم گردشگری کشور است و با توجه به افزایش سفرها، باید بسترهای مناسب برای حضور گردشگران فراهم شود.
وی افزود: در همین راستا ایجاد پارکها و تفرجگاههای جنگلی با رعایت کامل اصول فنی و زیستمحیطی در دستور کار قرار دارد و این طرحها پس از بررسی کارشناسی و تصویب در کمیتههای تخصصی، از طریق مزایده به سرمایهگذاران واگذار میشود.
مدیرکل منابع طبیعی غرب مازندران با تأکید بر اینکه حفاظت از جنگلها اولویت اصلی این سازمان است، گفت: تمامی طرحهای تفرجگاهی دارای زونبندی مشخص بوده و مناطق حساس و ذخیرهگاهها بهطور کامل حفاظت میشوند و حتی در برخی موارد اجازه بهرهبرداری از درختان خشک افتاده نیز داده نمیشود.
وی ادامه داد: ایجاد تفرجگاهها علاوه بر ساماندهی حضور گردشگران، از تخریب بیرویه جنگلها جلوگیری میکند و با مدیریت اصولی، از انباشت زباله و آسیب به محیط زیست جلوگیری خواهد شد.
خزایی با اشاره به نقش این طرحها در اشتغال روستایی بیان کرد: سرمایهگذاری در تفرجگاههای جنگلی میتواند زمینه اشتغال بومیان را فراهم کند و روستاییان با عرضه محصولات محلی، صنایع دستی و خدمات بومگردی از این ظرفیت بهرهمند شوند
وی افزود: تغییر معیشت در روستاها به سمت فعالیتهای گردشگری، میتواند فشار بر جنگلهای هیرکانی را کاهش دهد و به حفظ این میراث طبیعی کمک کند
مدیرکل منابع طبیعی غرب مازندران در ادامه درباره نگرانیهای مطرح شده پیرامون طرح تفرجگاهی روستای کل لاته تنکابن گفت: تمامی طرحها بر اساس ضوابط علمی اجرا میشود و در صورت مشاهده هرگونه تخلف یا عدم اجرای تعهدات توسط مجریان، قراردادها بدون اغماض لغو خواهد شد.
بهرهبرداری مسئولانه از ظرفیتهای طبیعی
مرتضی شکوهی فرماندار تنکابن در گفت و گو با خبرنگار مهر با تأکید بر ضرورت مدیریت دقیق و مسئولانه در واگذاری عرصههای منابع طبیعی، گفت: بهرهبرداری اصولی از ظرفیتهای طبیعی برای ایجاد اشتغال و درآمدزایی اقدامی مثبت و قابل حمایت است، اما این روند باید با در نظر گرفتن همه ملاحظات اجتماعی، زیستمحیطی و حقوقی انجام شود.
وی با اشاره به موضوع واگذاری ۱۸ هکتار از اراضی جنگلی روستای کللاته برای اجرای طرح گردشگری اظهار کرد: اصل اجرای طرحهای گردشگری در چارچوب ضوابط قانونی و با هدف توسعه اقتصادی منطقه، میتواند به رونق اشتغال، تقویت اقتصاد محلی و جلوگیری از مهاجرت روستاییان کمک کند، اما شرط موفقیت این طرحها توجه به اقتضائات بومی و همراهی مردم منطقه و حفاظت کامل از جنگل است.
نماینده عالی دولت در تنکابن افزود: یکی از مهمترین نکاتی که در اجرای اینگونه طرحها باید مورد توجه قرار گیرد، نقشآفرینی مدیریت شهرستان در فرآیند تصمیمسازی و تصمیمگیری است، چرا که مسئولان محلی شناخت دقیقتری از شرایط اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی منطقه دارند و میتوانند در جهت کاهش تنشهای احتمالی و جلب رضایت عمومی نقش مؤثری ایفا کنند.
فرماندار تنکابن با بیان اینکه بیتوجهی به مطالبات محلی میتواند زمینهساز بروز نارضایتیهای اجتماعی شود، خاطرنشان کرد: لازم است در واگذاری عرصههای منابع طبیعی، اهلیتسنجی سرمایهگذاران با دقت بیشتری انجام شود تا اطمینان حاصل شود طرحها به دست افراد توانمند، متعهد و دارای سابقه روشن سپرده میشود و منافع عمومی در اولویت قرار دارد.
شکوهی ادامه داد: مشارکت مردم روستاهای همجوار، بهویژه در طرحهایی مانند کللاته، یک اصل اساسی است و باید زمینه حضور و بهرهمندی مستقیم ساکنان محلی در فرآیند اجرا، اشتغال و بهرهبرداری فراهم شود تا این طرحها به فرصت تبدیل شوند و چالشی را دنبال نکنند.
وی با اشاره به اهمیت حفظ منابع طبیعی و جنگلهای منطقه تصریح کرد: اجرای هرگونه طرح گردشگری نباید به تخریب عرصههای جنگلی منجر شود و رعایت کامل ضوابط زیستمحیطی و منابع طبیعی در همه مراحل ضروری است، چرا که این سرمایهها متعلق به نسلهای آینده است و باید با نگاه حفاظتی مدیریت شود.
فرماندار تنکابن همچنین بر ضرورت شفافیت در فرآیند واگذاریها تأکید کرد و گفت: اطلاعرسانی دقیق، اقناع افکار عمومی و پاسخگویی به دغدغههای مردم، از الزامات اجرای موفق طرحهای توسعهای است و دستگاههای متولی باید در این زمینه فعالتر عمل کنند.
شکوهی با تأکید بر نگاه متوازن به توسعه افزود: توسعه زمانی پایدار خواهد بود که در کنار ایجاد فرصتهای اقتصادی، به حفظ سرمایههای طبیعی، آرامش اجتماعی و اعتماد عمومی نیز توجه شود و این مهم جز با همافزایی دستگاههای اجرایی و همراهی مردم محقق نخواهد شد.
اهالی منطقه کللاته اما درباره واگذاری بخشی از جنگلهای این منطقه برای ایجاد تفرجگاه، حرفشان روشن است؛ آنها میگویند اگر قرار است جنگل واگذار شود، اولویت باید با خود مردم همین منطقه باشد.
به گفته مردم، این جنگلها سالها محل زندگی، کار و رفتوآمد آنها بوده و نسبت به آن احساس تعلق دارند. آنها میگویند: ما با این جنگل بزرگ شدیم، مسیرهایش را میشناسیم، مراقبش هستیم. اگر قرار است کسی از اینجا استفاده کند، چرا خود ما نباشیم؟ چرا باید یک غریبه بیاید؟
دغدغه و اعتراض اهالی منطقه
اهالی تأکید میکنند مخالفتی با ایجاد تفرجگاه ندارند، اما نسبت به نحوه واگذاری معترض هستند. آنها معتقدند وقتی کار به مزایده گذاشته میشود، عملاً سرمایهگذاران بیرونی وارد میشوند و مردم محلی از این فرآیند کنار میمانند.
به گفته برخی از ساکنان، این موضوع در ماههای اخیر به یکی از مسائل اصلی منطقه تبدیل شده و حتی در مواردی به تنش اجتماعی میان مردم و اداره منابع طبیعی تنکابن نیز منجر شده است. مردم میگویند چندین بار برای پیگیری این موضوع به اداره منابع طبیعی مراجعه کردهاند و خواسته خود را مطرح کردهاند.
در همین راستا، اهالی منطقه با تنظیم طوماری بلندبالا، خواستار آن شدهاند که در واگذاریها، حق و سهم مردم بومی در نظر گرفته شود. آنها میگویند این درخواست را بهصورت رسمی به مسئولان منتقل کردهاند، اما همچنان دغدغهشان پابرجاست.
به گفته مردم، مسئله فقط اشتغال نیست؛ آنها معتقدند حضور بومیان میتواند به حفظ بهتر جنگل هم کمک کند. کسی که اینجا زندگی میکند، دلش برای این جنگل میسوزد. اگر کار دست خود مردم باشد، هم مراقبت میشود هم منفعتش در همین منطقه میماند.
اهالی کللاته در نهایت میگویند مطالبه آنها ساده است: اگر قرار است جنگل واگذار شود، اولویت با مردم همین منطقه باشد، نه کسانی که هیچ ارتباطی با اینجا ندارند.
از این رو باید گفت که جنگل برای مردم شمال فقط یک منبع طبیعی نیست؛ بخشی از هویت، زندگی و خاطره جمعی آنها بوده و بر همین اساس، هر تصمیم درباره آن، مستقیماً با احساس تعلق و اعتماد عمومی گره میخورد.
تجربه نشان داده بهرهبرداری اصولی میتواند به توسعه و اشتغال کمک کند، اما نبود شفافیت و توجه به نظر مردم، زمینهساز تنشهای محلی خواهد شد، آنچه در کللاته دیده میشود، بیش از یک پروژه، تقابل میان توسعه و مطالبه مردمی برای نقشآفرینی در سرنوشت سرزمین است.
در این میان، انتظار میرود منابع طبیعی در اجرای چنین طرحهایی با حساسیت و دقت بیشتری عمل کند تا این پروژهها به سرنوشت برخی نمونههای پرحاشیه مانند الیمالات نور دچار نشوند؛ جایی که ضعف در مدیریت و نظارت، انتقادات و نگرانیهای جدی به همراه داشت.
به نظر میرسد راه عبور از این چالش، در تلفیق قانون، نگاه کارشناسی و مشارکت واقعی مردم نهفته است؛ مسیری که هم به حفظ جنگل وفادار بماند و هم اعتماد اجتماعی را تقویت کرده و هم سبب ساز رونق اقتصاد بومی خواهد شد.
