مدیرعامل انتشارات علمی-فرهنگی با اشاره به چالشهای مدیریت در شرکتهای دولتی و لزوم خروج از بنگاهداری، از کاهش چشمگیر نیروی انسانی، احیای چاپخانه و فروشگاهها با کمک بخش خصوصی و راهاندازی نخستین فضای کار اشتراکی فرهنگ و فناوری خبر داد.
هادیان همچنین از رونمایی سامانه هوش مصنوعی «آریو» به عنوان دستیار معرف و فروشنده کتاب یاد کرد و ضمن دعوت از سرمایهگذاران فرهنگی، تاکید کرد که فعالیت در این عرصه میتواند اقتصادی و ماندگار باشد.
متن گفتگوی تابناک با سید جمال هادیان زواره را باهم می خوانیم.
آقای دکتر! موسسه انتشارات علمی فرهنگی سالها بود که در شرایط نامناسبی گیر افتاده بود. الان وضعیت چگونه است؟ می توان امیدوار بود؟
اولاً، من از یک چشم به خودم میبالم که آمدم در انتشارات علمی و فرهنگی؛ جایی که قرار است بزرگانِ بزرگی مثل نجف دریابندری، همایون صنعتیزاده، زریاب خویی و هفتاد، هشتاد نفر از مشاهیر ایران آنجا بودند. از یک چشم هم دچار سئوا میشوم؟ اینکه چرا منِ به این کوچکی باید در جایگاهی به این بزرگی تکیه بزنم. اما به هر حال بنده هم از حوزه فرهنگ ایران هستم و در این زمینه کار میکنم و افتخار میکنم. همینجا این را به همه بازیگران حوزه نشر و علاقمندان و سرمایهگذاران حوزه فرهنگ اعلام کنم که تنهایی از دست منِ نوعی کاری بر نمیآید. در دوره جدید در انتشارات علمی و فرهنگی اعلام کردیم -همین جا از رسانه شما اعلام میکنم- هر کسی که دوست دارد سرمایهگذاری مؤثر در حوزه فرهنگ کند. خیلیها هستند مدرسه میسازند، مرکز سرپرستی کودکان بیسرپرست میسازند، بیمارستان میسازند؛ اما چیزی ماندگارتر از این نیست که بتوانید در ارتقای دانش و فرهنگ جوانان کشور قدم بردارید. حوزه کتاب و حوزه محتوای مکتوب و محتوای تصویری حوزهای است که به نظر من جزو «باقیات الصالحات» است.
انتشارات علمی و فرهنگی یک انبان و انبار بزرگی از این محتواهاست که به دلیل شرایط اقتصادی ما همهاش را نمیتوانیم عرضه کنیم. از ۵۰۰۰ عنوان کتاب، کلاً ۶۰۰ تایش را در حال گردش داریم. از این جهت، ما به دوستانی که علاقمند هستند چه به صورت مالی و چه فکری کمک کنند، میگوییم: مجموعهای از کتابهای علمی و فرهنگی الان هست که بازار تشنه استفاده از آنهاست.
یعنی دعوت برای کار خیر در عرصه کتاب؟!
بله.هر کسی میتواند به ما مراجعه کند. یکی بگوید من پنج تا کتاب، یکی بگوید من ۱۰ تا کتاب، یکی بگوید من ۱۰۰ تا کتاب را میخواهم مثلاً در بحث کاغذ مشارکت کنم. یا در نیمی از هزینههای تولیدش مشارکت کنند. ما آمادگی داریم با نشان و با عنوان آن شرکت یا آن ناشر یا آن شخص سرمایهگذار منتشر کنیم. یعنی این کنسرسیومهای فرهنگی کمک میکند که آثار جدیدی وارد بازار نشر شود و دانشجویان، دانشآموزان و اهل مطالعه از آن استفاده کنند.
پس من اول دعوت میکنم از همه سرمایهگذارانی که دوست دارند در حوزه فرهنگ سرمایهگذاری کنند. انتشارات علمی و فرهنگی پذیرای آنهاست برای اینکه آثار جدید و آثار تجدید چاپش که بسیار هم پرفروش هستند را به صورت مشارکت منتشر کنیم. هم آنها انتفاعشان را ببرند، هم انتشارات علمی و فرهنگی، هم مردم علاقمند به مطالعه. این اولین نکته.
نکته دوم اینکه کلاً مجموعه قوانین انباشته در دولت که قواعد بسیار سختی و زیادی هم هست، سبب شده که شرکتها در دولت دچار مشکل باشند. چرا؟ برای اینکه برای استفاده در شرکتهای دولتی که معمولاً برای شرکتهای صنعتی و پتروشیمی و نفتی هم بوده، قواعد متعددی در مجلس و نهادهای دیگر نوشته شده. بعضی وقتها در یک موضوع پنج، شش تا قانون موازی داریم. لذا کلاً شرکتداری در دولت صرف نمیکند و شرکتهای دولتی حتماً باید یا از بنگاهداری خارج شوند یا به بخش خصوصی واگذار کنند.
بنده هنوز هشت ماه نشده، حدود ۹ ماهه که آمدم. اولین کاری که در انتشارات کردم، ساختار را کوچک و چابک کردن بود. یعنی تعداد نفرات از ۸۵ نفر امروز به ۴۹ نفر رسیده و هنوز هم میتواند کاهش پیدا کند. ما طبق قانون برخی از افراد را مرخص کردیم. چاپخانهای که هزینه بسیار زیادی داشت، چاپخانهای که چند دهه کار کرده بود، وسایلش مستهلک شده بود، ساختمان و تاسیساتش مستهلک شده بود، به کمک بخش خصوصی امروز احیا کردیم. بیش از ۳۰ نفر آنجا کار میکند و در دو شیفت دارد کار میکند. هم تجهیزاتش به روز شده، هم ساختمانش و هم تاسیساتش.
ما مغازههای انتشارات را در خیابانهای انقلاب، در خیابان جمهوری، در خیابان کریم خان و در خیابان جردن با کمک بخش خصوصی احیا کردیم. یعنی بخش خصوصی سرمایهگذاری کرده، هزینههای اینترنت و آب و برق و گاز و تابلو و تبلیغ و بیمه و اینها را میپردازد، اما با تابلو و کتابهای ما فعالیت میکند و رویدادهای ما را تبلیغ میکند. این یک کار خیلی بزرگی بود که انجام شده.
ساختمان موسسه ۱۰ طبقه است. ما سه طبقه از موسسه در جردن را امروز تبدیل کردیم به نخستین فضای کار اشتراکی فرهنگ و فناوری با حدود ۲۰۰ صندلی و اولویت با کسانی است که در حوزه فرهنگ و هنر کار میکنند. یک سینماگر برای چند ماه دفتر میخواهد، یک نفر در حوزه هوش مصنوعی کار میکند. دفاتر برای یک نفر تا ۸ نفر آنجاست. هر کدام از اینها کدپستی مجزا، اینترنت مجزا، تلفن مجزا، سیستم تهویه مجزا دارند و میتوانند آنجا به صورت فریلنسری و آزادکاری کار کنند. در حقیقت دست پدری انتشارات علمی و فرهنگی بر سر یک سری جوانی است که فصل مشترک بین فرهنگ و فناوری کار میکند.
ما زیاد از این نوع حرف های خوب شنیدیم. اما وقتی مراجعه می کنیم، می بینیم خیلی جدی نیست انگار. اصلا تحویل نمی گیرند. در موسسه شما آیا واقعا آن شرایط است که منِ نوعی اگر بیایم، حس خواهم کرد که واقعا همان فضایی است که گفتید؟
خدمت شما عرض کنم که اولاً افتتاحیه اول اسفند است اما الان میتوانید بیایید و بازدید کنید. با کمک بخش خصوصی ایجاد شده و هیچ مرکزی نداریم که اسمش فرهنگ و فناوری باشد. این اولین مرکز فرهنگ و فناوری است. در پرانتز، «پاراگراف» اسم مستعار هم دارد. و برای کسانی که در حوزه فرهنگ کار میکنند امتیازات ویژهای ایجاد میشود، اما ما تاکید داریم که حتماً مبتنی بر فناوری باشد، یعنی صرف حوزه فرهنگ نباشد، فناوری هم باشد.
به همین جهت خودمان هم یک دستیار هوش مصنوعی را الان توسعه دادیم به نام «آریو». در حال حاضر این دستیار هوش مصنوعی در محدوده کتابهای انتشارات علمی و فرهنگی به شما میتواند اطلاعات خیلی جامعی بدهد. اما با تفاهمنامهای که با پژوهشگاه ارتباطات وابسته به وزارت ارتباطات امضا کردیم، انشاءالله توسعه پیدا میکند در سطح ملی و امیدوارم به نمایشگاه کتاب برسد. آریو دستیار هوش مصنوعی، معرف کتاب و کتابفروش نجیبی خواهد شد که همه ناشران میتوانند اطلاعات پاکیزهشان را داخل آن بگذارند.
یک فردِ نوعی مثل آقای محمدی به آریو مراجعه میکند. آریو اولاً کتابهای مورد علاقهتان را بر اساس روحیه شما به شما معرفی میکند، میگوید کدام ناشر، شما را هدایت میکند کجا ارزانتر بخری، پشت جلدش را برای شما میگوید، مقدمهاش را توضیح میدهد، محتوایش را توضیح میدهد و شما را هدایت میکند به آن سکوی خرید. به نظر من این یک کار «باقیات الصالحات» است که انتشارات علمی و فرهنگی مبتکرش بوده و با کمک وزارت ارتباطات و وزارت ارشاد انشاءالله از نسخه دومش رونمایی خواهد شد.
این مجموعه کارهایی بوده که در انتشارات علمی و فرهنگی رخ داده و انتشارات علمی و فرهنگی از قبل این فعالیتها مولد شده است. یعنی از صفر درآمد در ابتدای بهمن سال گذشته، حالا حدود سه میلیارد درآمد دارد انتشارات و این افزایش هم خواهد یافت. انتشارات علمی و فرهنگی بعد از یک دهه توانسته روی پای خودش بایستد و این توفیق هم نصیب من و تیم مدیریتی جدید شده که توانستیم بالاخره با ابتکار، مولدسازی، چابکسازی، کوچک کردن ساختار، ایدههای جدید و اصلاح اصول شرکتداری، انتشارات را به اینجا برسانیم.
آینده موسسه را چگونه می بینید؟
امیدواریم افرادی که بعد از ما هم سکان اینجا را به عهده میگیرند در این مسیر جلو بروند، چون این مسیر، مسیر صائبی به سوی توسعه میرود. اینطور نیست که بگوییم الان فعالیتهای فرهنگی اقتصادی نیستند یا فعالیت فرهنگی به درد نمیخورند. میدانید برای چنین موسسهای بخواهید مدیر پیدا کنید خیلی سخت است. مدیران دولتی ترجیح میدهند یک جایی بروند که پول باشد. عوایدشان اول پول است. اما اینجا باید از خودگذشتگی داشت در جاهای فرهنگی. اما میتوان حوزههای فرهنگی را به مدد همت بلند، به مدد ابتکار و خلاقیت حتماً اقتصادی کرد و خودکفا کرد و در صحنه بینالمللی قرار داد و برای ایران افتخار آفرید.
