در سپیدهدمی که مه شمال آرامآرام از روی شالیزارها کنار میرود، نخستین چیزی که چشم را مینوازد انعکاس آسمان در آب ایستاده میان ساقههای سبز برنج است؛ تصویری که سالهاست با زندگی مردم مازندران گره خورده و نام بابل را در نقشه امنیت غذایی ایران برجسته کرده است. برنج سفید، مهمان همیشگی سفره ایرانی، از جشنها و عروسیها تا سفرههای ساده روزمره، جایگاهی بیبدیل دارد.
به گزارش تسنیم، چلوخورشهای اصیل، پلوهای معطر شمالی و حتی سادهترین بشقاب برنج با تخممرغ، بخشی از حافظه جمعی ماست. در شمال کشور، شالیزارها نهتنها منبع درآمد که نماد هویتاند؛ جایی که نسل به نسل، تجربه و مهارت منتقل شده و عطر ارقام محلی چون طارم، دمسیاه و صدری در کوچهپسکوچههای روستاها پیچیده است.
اما این دانه سفید پیش از رسیدن به بشقاب، مسیری طولانی را طی میکند. فرآیند سفید شدن، بخشی از سبوس و ویتامینهای آن را میگیرد، اما همچنان منبعی مهم از انرژی برای میلیونها ایرانی باقی میماند. کربوهیدراتهای ساده و قابلهضم آن، انرژی سریعی فراهم میکند؛ هضم آسانش برای دوران نقاهت و مشکلات گوارشی مناسب است و سدیم پایینش، آن را به گزینهای مطلوب برای بسیاری از خانوادهها بدل کرده است.
در عین حال، کارشناسان تغذیه توصیه میکنند مصرف آن متعادل باشد و در کنار سبزیجات و منابع پروتئینی قرار گیرد تا تعادل غذایی حفظ شود؛ چرا که شاخص گلیسمی بالاتر آن میتواند در صورت زیادهروی، قند خون را سریعتر افزایش دهد.
در دل این روایت ملی، بابل یکی از ستونهای اصلی تولید برنج کشور است. رحیم شهیدیپور، مدیر جهاد کشاورزی شهرستان بابل، با اشاره به آمار سال زراعی جاری میگوید: امسال 47 هزار و 863 هکتار کشت اول، 25 هزار و 700 هکتار کشت مجدد و 8 هزار و 330 هکتار از اراضی به کشت رتون اختصاص یافت. اعدادی که وقتی کنار هم مینشینند، تصویر یک شهرستان پرتلاش را ترسیم میکنند.
او از جهش در مکانیزاسیون نیز خبر میدهد؛ جایی که بیش از 99.5 درصد برداشت مزارع بهصورت مکانیزه انجام شده است. این یعنی کاهش هزینهها، افزایش سرعت برداشت و جلوگیری از هدررفت محصول؛ گامی مهم برای رقابتپذیری برنج ایرانی در بازار.
در کشت اول، 43 هزار و 693 هکتار به ارقام محلی و 4 هزار و 170 هکتار به ارقام پرمحصول اختصاص یافت و در مجموع 257 هزار و 847 تن شلتوک تولید شد. از کشت مجدد و رتون نیز 115 هزار و 153 تن شلتوک برداشت شد؛ عددی که نشان میدهد کشت دوم دیگر یک انتخاب جانبی نیست، بلکه به بخشی تثبیتشده از الگوی تولید در مازندران تبدیل شده است.
حاصل این تلاشها، تولید 210 هزار تن برنج سفید در بابل است؛ محصولی با ارزش اقتصادی حدود 500 هزار میلیارد ریال.
رقمی که فقط یک عدد اقتصادی نیست، بلکه نشانهای از جریان پایدار اشتغال در روستاها و نقش مستقیم کشاورزان در چرخش اقتصاد محلی است. به گفته شهیدیپور، با در نظر گرفتن سرانه مصرف سالانه 35 کیلوگرم برای هر ایرانی، تولید بابل توانسته نیاز غذایی حدود 6 میلیون نفر را تأمین کند؛ سهمی مؤثر در امنیت غذایی کشور.
در مقیاس بزرگتر، مازندران با تولید بیش از یک میلیون تن برنج در سال، حدود 42 درصد نیاز کشور را پاسخ میدهد. توسعه کشت رتون در 40 هزار هکتار و نشاکاری مجدد در 80 هزار هکتار از شالیزارهای استان، نشان میدهد کشاورزی این خطه به سمت بهرهوری بیشتر حرکت کرده است.
برنج طارم محلی رتون، که کیفیترین محصول شناخته میشود، حتی تا 20 درصد قیمت بالاتری نسبت به کشت اول دارد؛ نشانهای از ارزش افزودهای که دانش بومی و مدیریت درست منابع آب ایجاد کرده است.
با این همه، آینده برنج شمال تنها به آمار تولید گره نخورده است؛ بلکه به حفظ زمینهای کشاورزی، مدیریت منابع آبی، حمایت قیمتی از کشاورزان و فرهنگ مصرف آگاهانه وابسته است. اگر این حلقهها کنار هم قرار گیرند، شالیزارهای بابل همچنان میتوانند هم تصویر شاعرانهای از زندگی روستایی باشند و هم ستون استوار امنیت غذایی ایران.
اینجا، هر دانه برنج داستانی دارد؛ داستان دستی که نشا کاشته، آفتاب سوزانی که بر ساقهها تابیده، کمباینی که خوشهها را درو کرده و سفرهای که در خانهای ایرانی گسترده شده است. بابل و مازندران با تکیه بر همین روایت دیرپا، همچنان در خط مقدم خوداتکایی غذایی کشور ایستادهاند؛ جایی که زمین، آب و اراده انسان در کنار هم، آیندهای سفید و روشن را رقم میزنند.
