21 فوریه ( سوم اسفند) به عنوان روز جهانی زبان مادری در تقویم جهانی ثبت شده است. امروزه بیش از 7 هزار زبان در سراسر جهان صحبت میشود و حداقل 3 هزار زبان، یا 40 درصد، در معرض خطر از بین رفتن هستند.
به گزارش عصرایران، وبگاه الجزیره به مناسبت روز جهانی مادری نگاهی به زبان های در حال زوال تدریجی در دنیا انداخته است. در این گزارش آمده است:
زبان انگلیسی با تقریبا 1.5 میلیارد گویشور در 186 کشور، رایجترین زبان در جهان است.
طبق گزارش Ethnologue، پایگاه دادهای که زبانهای جهان را فهرست میکند، از هر 10 گویشور انگلیسی، دو نفر زبان مادریشان است، در حالی که 80 درصد باقیمانده، انگلیسی را به عنوان زبان دوم، سوم یا بالاتر خود صحبت میکنند.
زبان چینی ماندارین با تقریبا 1.2 میلیارد گوینده، دومین زبان پُرگویشور جهان است. با این حال، با در نظر گرفتن گویشوران بومی، به دلیل جمعیت زیاد چین، بزرگترین زبان جهان است.
زبان هندی با 609 میلیون گویشور در رتبه سوم قرار دارد و پس از آن اسپانیایی (559میلیون) و عربی استاندارد (335میلیون) قرار دارند.
طبق کتاب "سیستمهای نوشتاری جهان"، کتابی مرجع در مورد خطوط جهانی، 293 خط شناخته شده - مجموعهای از کاراکترهای گرافیکی که برای نوشتن یک زبان استفاده میشوند – در جهان کنونی وجود دارد.
از این تعداد خط شناخته شده، امروزه بیش از 156 خط هنوز مورد استفاده قرار میگیرند، در حالی که بیش از 137 خط تاریخی، از جمله هیروگلیف مصری و پیکتوگرامهای آزتک، دیگر مورد استفاده قرار نمیگیرند.
خط لاتین، که برای نوشتن انگلیسی، فرانسوی، اسپانیایی، آلمانی و موارد دیگر استفاده میشود، حداقل در 305 زبان از 7139 زبان زنده شناخته شده جهان استفاده میشود و می توان گفت بیش از 70 درصد از جمعیت جهان از آن استفاده میکنند.
از 7159 زبانی که در سراسر جهان صحبت میشوند، 3193 زبان (44 درصد) در معرض خطر، 3479 زبان (49درصد) پایدار و 487 زبان (7 درصد) نهادی هستند، به این معنی که توسط دولتها، مدارس و رسانهها استفاده میشوند.
یک زبان زمانی در معرض خطر قرار میگیرد که کاربران و گویشوران آن شروع به انتقال زبان غالبتر به کودکان در جامعه کنند. بسیاری از آنها به عنوان زبان دوم استفاده میشوند.
گفته میشود در جهان کنونی، حدود 337 زبان غیرفعال هستند در حالی که 454 زبان منقرض شدهاند.
زبانهای غیرفعال آنهایی هستند که دیگر گویشوران ماهری ندارند، اما زبان هنوز کاربردهای اجتماعی دارد و بخشی از هویت یک جامعه قومی است. زبانهای منقرضشده آنهایی هستند که هیچ گویشوری ندارند و هیچ کاربرد اجتماعی یا گروهی آن را بخشی از میراث یا هویت خود نمیداند.
88.1 میلیون نفر به یک زبان در معرض خطر به عنوان زبان مادری خود صحبت میکنند:
1431 زبان با کمتر از 1000 گویشور زبان اول
463 زبان با کمتر از 100 گویشور
110 زبان با کمتر از 10 گویشور
فقط 25 کشور، حدود 80 درصد از زبانهای در معرض خطر جهان را در خود جای دادهاند. اقیانوسیه بیشترین زبانهای در معرض خطر را دارد و پس از آن آسیا، آفریقا و آمریکا قرار دارند.
برخی از زبانهای در معرض خطر عبارتند از:
در استرالیا، " یوگامبه"، یک زبان بومی در معرض خطر، توسط مردم یوگامبه، عمدتا در سراسر ساحل گلد، سینیک ریم و لوگان در شرق استرالیا صحبت میشود.
در سالهای اخیر، یک برنامه احیای قوی به رهبری جامعه و استفاده از برنامههای یادگیری، این زبان را برای نسلهای جوانتر قابل دسترستر کرده است.
زبان آینو ژاپن (آینو ایتاک) زبانی در معرض خطر انقراض است. طبق گزارش یونسکو، نمیتوان آن را با قطعیت به هیچ خانوادهای از زبانها مرتبط دانست. تعداد دقیق گویشوران آینو مشخص نیست، با این حال، یک بررسی در سال 2006 نشان داد که از 23782 جمعیت قوم آینو فقط 304 نفر این زبان را میدانند.
در اتیوپی، "اونگوتا" زبانی در معرض خطر انقراض است. این زبان توسط جامعهای در کرانه غربی رودخانه ویتو در جنوب غربی اتیوپی صحبت میشد. اکنون تنها حدود 400 نفر از اعضای این جامعه باقی ماندهاند و تعداد انگشتشماری از سالمندان به این زبان صحبت میکنند.
در آمریکای شمالی و مرکزی، تقریبا همه زبانهای بومی در معرض خطر انقراض هستند. "کریول" لوئیزیانا، یک کریول فرانسوی با تاثیرات آفریقایی و بومی، زبانی در معرض خطر انقراض در ایالات متحده است که بیشتر توسط سالمندان صحبت میشود.
"لکو" یک زبان بومی در معرض خطر انقراض است که در بولیوی صحبت میشود و یک زبان منزوی محسوب میشود - زبانی که هیچ ارتباط ژنتیکی با زبانهای دیگر ندارد. این زبان اکنون فقط توسط بزرگان صحبت میشود و جمعیت قومی لکو تنها حدود 13500 نفر است.
زبان "کورنیش" (کرنویک) که در جنوب غربی انگلستان صحبت میشود، توسط یونسکو به عنوان یک زبان منقرض شده مشخص شده بود، تا اینکه احیا شد و در سال 2010 به یک زبان در معرض خطر تغییر یافت. طبق سرشماری سال 2021 انگلستان و ولز، 563 نفر به عنوان زبان اول به آن صحبت میکنند.
