به گزارش تسنیم، ماشاءالله شمسالواعظین روزنامهنگار و عضو شورای اطلاعرسانی دولت عصر امروز، چهارشنبه، در نشستی با موضوع «مسئله؛ ایران است» که در محل خانه روزنامهنگاران شهر برگزار شد، به تشریح پروتکلهای حرفهای رسانهای در شرایط بحرانی پرداخت و با اشاره به وضعیت کنونی کشور اظهار داشت: ایران در معرض تهاجم شناختی، نظامی و تعرض به مبانی معرفتی قرار دارد و در چنین فضایی، نقش روزنامهنگار بهعنوان واسطه میان افکار عمومی و حاکمیت با پرسشهای جدی مواجه است.
وی با طرح این سؤال "وظیفه روزنامهنگار در قبال چنین شرایط حساسی چیست؟"، افزود: از دهه 80 میلادی پروتکلی با حضور سندیکاهای جهانی روزنامهنگاران به تصویب رسید که ایران نیز از امضاکنندگان آن بود. این سند که هر دهسال یکبار بازخوانی و بهروزرسانی شده، اکنون مشتمل بر حدود 18 ماده است و حرفهایترین روزنامهنگاران جهان در تدوین آن نقش داشتهاند.
شمسالواعظین با اشاره به نشستهای برگزارشده در بروکسل، تصریح کرد: این پیمان حدود و ثغور بیطرفی روزنامهنگار را در مواجهه با رویدادهای بحرانی مشخص میکند؛ چه در حوادث دستساز انسانی نظیر جنگ، تروریسم و مسابقات تسلیحاتی و چه در بلایای طبیعی مانند زلزله.
عضو شورای اطلاعرسانی دولت ادامه داد: پاسخ این پروتکل به پرسش بیطرفی مطلق در بحران، منفی است؛ روزنامهنگار نمیتواند جانبدارانه عمل کند اما موظف است در چارچوب اخلاق حرفهای و با ملاحظات انسانی رفتار داشته باشد. همانگونه که خبر ناگوار در یک خانواده با ملاحظه و بهتدریج اطلاعرسانی میشود، در سطح ملی نیز باید به تعادل روانی جامعه توجه داشت.
وی با اشاره به نحوه اعلام آمار تلفات در زلزله اخیر ترکیه، گفت: در این حادثه در اطلاعرسانی، آمارها بهصورت تدریجی منتشر شد تا جامعه توان هضم خبرهای تلخ را داشته باشد، این رویکرد برای حفظ تعادل روانی افکار عمومی ضروری است.
شمسالواعظین همچنین به تجربه خود در جریان جنگ 12روزه اشاره کرد و گفت: سهونیم ساعت پس از آغاز حملات اسرائیل، داوطلبانه با صداوسیما تماس گرفتم و تأکید کردم پروتکل دوران جنگ باید فوراً اجرا شود، از جمله پیشنهاد دادم استودیوها بهصورت سایهسازیشده و با پیشبینی پخش از نقاط جایگزین فعالیت کنند.
وی خاطرنشان کرد: مهمتر از همه، هشدار دادم آمار تلفات و اخبار ترور فرماندهان نظامی نباید بهصورت ناگهانی و انفجاری منتشر شود، چراکه شوک روانی میتواند مدیریت کشور را دچار اختلال کند.
این روزنامهنگار تأکید کرد: در شرایط جنگی و بحرانهای پیچیده، اخلاق حرفهای رسانه نهتنها یک توصیه، بلکه ضرورتی برای حفظ انسجام اجتماعی و ثبات ملی است.
شمسالواعظین در ادامه ارائه خود با تأکید بر الزامات حرفهای رسانهها در شرایط جنگی اظهار داشت: در دوران جنگها، روزنامهنگار علاوه بر رعایت پروتکلهای اخلاقی، موظف به همراهی با دولت مرکزی کشور خویش در برابر متجاوز است. این همراهی یک وظیفه سازمانی و حرفهای محسوب میشود.
وی افزود: در جنگهای میهنی، اتحاد روزنامهنگار با دولت مرکزی فارغ از ماهیت آن دولت تعریف میشود؛ در چنین شرایطی تفاوتی ندارد که چه جریانی در قدرت قرار دارد، بلکه اصل، دفاع در برابر متجاوز و رعایت پروتکل واحد حرفهای است.
شمسالواعظین با اشاره به تجربه رسانهای رژیم صهیونیستی تصریح کرد: در آنجا نهادی برای کنترل دادههای قابل انتشار در ارتش وجود دارد و هیچ تصویر یا گزارشی بدون هماهنگی منتشر نمیشود.
وی انتشار تصاویر مراکز اصابت موشک یا ساختمانهای آسیبدیده را در دوران جنگ به سود دشمن دانست و تأکید کرد: انتشار چنین تصاویر و اطلاعاتی میتواند به تنظیم حملات بعدی کمک کند و از نظر حرفهای غیرمجاز است.
عضو شورای اطلاعرسانی دولت خاطرنشان کرد: در دوران جنگ، اطلاعرسانی باید تحت کنترل نهادهای مربوطه و بهصورت تدریجی انجام شود تا تعادل روانی جامعه حفظ شود. انتشار دفعی و انفجاری اخبار میتواند جامعه را دچار شوک کند و مدیریت شرایط را مختل سازد.
وی در عین حال تأکید کرد: اجرای پروتکل دوران جنگ به معنای تعطیلی دائمی اصول حرفهای نیست. پس از پایان جنگ، رسانهها باید به "تنظیمات کارخانه" بازگردند و همان نقدها و مطالبات پیشین را دنبال کنند.
شمسالواعظین با اشاره به وضعیت رسانهها در شرایط عادی گفت: سرنگونی یا تثبیت حکومتها وظیفه روزنامهنگار نیست و این امر در حوزه احزاب و افکار عمومی تعریف میشود.
وی با اشاره به تأثیرگذاری رسانههای موفق گفت: رسانهای که بتواند ذهن مخاطب را اقناع کند، در عمل میدان اثرگذاری را بهدست میگیرد.
وی با ذکر مثالی از بازتاب برخی اعداد کشتهشدگان فتنه دیماه و تحلیلها در رسانههای فارسیزبان خارج از کشور، افزود: وقتی مخاطب بدون دقت، عدد یا تحلیلی خاص را تکرار میکند، نشان میدهد ذهن او تحت تأثیر آن روایت قرار گرفته است.
عضو شورای اطلاعرسانی دولت تأکید کرد: هدف این نیست که رسانه داخلی ذهن مخاطب را «اشغال» کند، بلکه باید گفتمان رسانههای مستقل و حرفهای در ذهن مخاطب جای گیرد. از همین رو، کشور به «روایت سوم» نیاز دارد؛ روایتی که نه صرفاً روایت رسمی حاکمیت باشد و نه روایت براندازانه.
وی ادامه داد: در جنگهای میهنی، اتحاد روزنامهنگار با دولت در برابر متجاوز ضروری است، اما این به معنای روایتگری صرف یا توجیهگری عملکرد حاکمیت نیست. در جهان مدرن با تنوع منابع معرفتی، نمیتوان به یک منبع یا یک تریبون اکتفا کرد. حقیقت همچون آینهای شکسته است که هر قطعه آن نزد بخشی از جامعه قرار دارد و رسانه باید تصویر جامعتری ارائه دهد.
شمسالواعظین با اشاره به اسناد اخلاق حرفهای روزنامهنگاری یادآور شد: در مواد مربوط به جنگهای میهنی، بر حفظ آیینهای دینی و ملی کشورها و رعایت مرزهای حرفهای تأکید شده است. این پیمان به امضای 183 سندیکای روزنامهنگاری جهان رسیده و ایران نیز عضو آن است.
