به گزارش خبرگزاری صداوسیما، دفتر مطالعات فرهنگ و آموزش این مرکز در گزارش « بررسی قوانین مدیریت غارهای برجسته میراثی در کشورهای جهان: مطالعه تطبیقی » آورده که در ایران غارها از مهمترین جاذبههای گردشگری هستند اما بهعقیده بسیاری از صاحبنظران وضعیت غارهای کشور چندان مطلوب نیست.
تدوین قوانین ملی غارها در کشورهای دیگر
بررسیها نشان میدهد که در سه کشور آمریکا، فیلیپین و اسلوونی علاوهبر قوانین کلی حفاظت از محیط زیست و میراث فرهنگی، در زمینه حفاظت و مدیریت غارها هم بهطور خاص قوانین ملی وجود دارد.در کشورهای استرالیا و کانادا قوانین میراث فرهنگی و زیستمحیطی قواعد کلی در سطح ملی را مشخص کردهاند و قوانین خاص در حوزه مدیریت غارها در سطح ایالتی وضع شدهاند.
در این گزارش عنوان شده که در قوانین به اهمیت شناسایی غارهای مهم و ارزشمند به لحاظ طبیعی و فرهنگی و طبقهبندی آنها اشاره شده است.همچنین جرمانگاری و تعیین جرائم مرتبط از دیگر بخشهای این قوانین است.در برخی از کشورها ازجمله آمریکا بهموجب قانون، هر مبلغی که دولت بهعنوان جریمه برای گردآوری و برداشت از منابع غار جمعآوری کند ؛ در یک صندوق ویژه در خزانهداری قرار میگیرد و برای بهبود مدیریت غارها، حفاظت یا مرمت غارهای مهم هزینه میشود.
نهادسازی برای مدیریت غارها
یکی از مهمترین ابزارهای سیاستگذاری در مدیریت غارها در این کشورها نهادسازی است. بهعنوانمثال، کشور آمریکا مؤسسه ملی تحقیقات غار را بهمنظور ارتقای دانش غارشناسی، آموزش عمومی و مشاوره به مدیران غارها تأسیس کرده است و در فیلیپین انجمن غار و کارست فیلیپین بهمنظور ایجاد امکان تبادل آزاد دانش و اطلاعات میان مدیران غار و سایر ذینفعان تأسیس شده است.
علاوهبراین، در سرفصلهای قوانین بررسی شده موضوعاتی همچون نظارت و پایش مداوم زیستبوم غارها، آموزش گردشگران، مدیران و کارکنان غارها بهمنظور حفاظت مؤثرتر از منابع غار را شامل میشود.در این گزارش آمده که در ایران غارها از مهمترین پدیدههای طبیعی و جاذبههای گردشگری هستند که در طول سال مورد بازدید هزاران گردشگر قرار میگیرند و برخی از آنها ازجمله غارعلیصدر، کتله خور، چال نخجیر و ... بهعنوان میراث ملی کشور به ثبت رسیدهاند.
ضرورت تدوین سیاستهای اجرایی و تقنینی برای مدیریت غارها در ایران
با وجود تلاشهای زیادی که در سالهای گذشته به جهت حفاظت از غارهای کشور صورت گرفته است؛ ازجمله تصویب آییننامه مدیریت، حفاظت و بهرهبرداری از غارهای کشور در سال۱۳۸۸ و تشکیل کارگروه ملی غارشناسی، بهعقیده بسیاری از صاحبنظران وضعیت غارهای کشور چندان مطلوب نیست و مسائل و مشکلات زیادی در حوزه مدیریت غارها در کشور وجود دارد که نیازمند بازنگری در سیاستهای فعلی کشور است و ضرورت تدوین سیاستهای اجرایی و تقنینی جدید را بیشازپیش نمایان میسازد. در این راستا، بررسی تجربیات موفق کشورهای پیشرفته در زمینه مدیریت غارها میتواند بهعنوان الگویی مفید برای ایران عمل کند.
یکی از مهمترین ابزارهای سیاستگذاری در مدیریت غارها در کشورها نهادسازی است. بهعنوانمثال، کشور آمریکا مؤسسه ملی تحقیقات غار را بهعنوان نهاد علمی بینرشتهای بهمنظور ارتقای دانش غارشناسی، آموزش عمومی و مشاوره به مدیران غارها تأسیس کرده و در فیلیپین انجمن غار و کارست فیلیپین بهمنظور ایجاد امکان تبادل آزاد دانش و اطلاعات میان مدیران غار، محققان، دانشجویان و سایر ذینفعان تأسیس شده است.
استفاده از ظرفیت مردم در مدیریت غارها
همچنین از موارد مهم دیگر ساختارسازی برای استفاده از ظرفیتهای مردمی است. بهعنوانمثال، در کانادا هیئت مشاورهای برای پیشبرد اهداف و مفاد قانون حفاظت از غارها وجود دارد که حداقل نیمی از اعضای این هیئت از نهادهای مردمی انتخاب شدهاند. در قوانین این کشورها به موضوعاتی مانند لزوم تحقیق و توسعه، نظارت و پایش مداوم زیست بوم غارها، اهمیت بهرهبرداری پایدار از منابع غار، لزوم آموزش گردشگران و کارکنان غارها و عموم مردم بهمنظور حفاظت مؤثرتر از منابع غار پرداخته شده است.
در این گزارش پیشنهاد شده که در زمان حاضر در زمینه مدیریت و حفاظت از غارهای کشور فقط آییننامهای با عنوان «آییننامه مدیریت، حفاظت و بهرهبرداری از غارهای کشور» مصوب سال ۱۳۸۸ موجود است و قانون اختصاصی در این زمینه وجود ندارد. این درحالی است که آییننامه فعلی ضمانت اجرایی لازم را ندارد.بنابراین یکی از اقدامات مهم بهمنظور مدیریت و حفاظت از غارهای کشور تصویب قانون ملی مدیریت غارهای کشور است.
در قانون ملی مدیریت غارهای کشور باید به شناسایی غارهای ارزشمند کشور، طبقهبندی غارهای ارزشمند برای حفاظت و بهرهبرداری، حفاظت از محیط درون غار،- حفاظت از محیط بیرون غار،جرمانگاری در حوزه منابع غارها، مشارکت نهادهای مردمی و انجمنهای علمی و دانشگاهی در مدیریت غارها، آموزش منابع انسانی و گردشگران و نظارت و پایش منابع غارها توجه شود.
الگو گیری از دستورالعملهای انجمن بینالمللی غارشناسی
در ادامه پیشنهادها آمده که دستورالعملهای انجمن بینالمللی غارشناسی و اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت دستورالعملهای مهمی در حوزه حفاظت و مدیریت غارها هستند که الگوی عملی بیشتر کشورهای جهان در این حوزه هستند ، بنابراین برای کشور ما هم میتواند منبع ارزشمندی باشد.
برای هر غار بهطور اختصاصی لازم است طرح مدیریتی براساس قانون ملی، دستورالعمل اجرایی و شرایط ویژه هر غار با همکاری نهادهای دانشگاهی و انجمنهای علمی مرتبط تهیه شود. در این طرح باید با هدف حفظ موجودیت غار، تمام جنبههای مرتبط با غار ازجمله پوشش جانوری، وضعیت شکلی، ظرفیت تحمل و ... بررسی شود و راهنمای عمل مدیریت غار باشد.
