علی ابراهیمی سراجی رصدگر هلال ماه و عضو کمیته آماتوری انجمن نجوم ایران در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اهمیت ویژه رصد هلال ماه رمضان برای مسلمانان اظهار کرد: اهمیت این هلال بیشتر به دلیل جایگاه مذهبی آن و تعیین آغاز و پایان ماه مبارک رمضان است اما از نظر علمی و رصدی، تفاوتی میان هلال ماه رمضان و سایر هلالهای قمری وجود ندارد. مگر آن که داده ارزشمند علمی داشته باشد.
وی در تعریف انواع هلال ماه گفت: هلال ماه به سه نوع صبحگاهی، شامگاهی و روزگاهی تقسیم میشود. هلال صبحگاهی پیش از طلوع آفتاب، هلال شامگاهی پس از غروب خورشید و هلال روزگاهی در طول روز و همزمان با حضور خورشید در آسمان دیده میشود. رصدگران به دنبال ثبت این هلالها هستند تا دادههای رصدی برای تدوین معیارهای جدید رویتپذیری و تحقیقات مرتبط با کره ماه گردآوری شود.
عضو کمیته آماتوری انجمن نجوم ایران در پاسخ به این پرسش که ماه رمضان از نظر نجومی چندمین ماه قمری است، توضیح داد: ماه رمضان نهمین ماه در تقویم قمری است و تعیین تعداد روزهای آن از طریق رصد هلال ماه شوال صورت میگیرد.
تفاوت ماه نو و هلال ماه رمضان
این رصدگر هلال ماه در تعریف دقیق «هلال ماه رمضان» و تفاوت آن با «ماه نو» افزود: ماه نو لحظهای است که مرکز ماه، خورشید و زمین در یک صفحه قرار میگیرند و عملاً مقارنه نجومی رخ میدهد. در این هنگام، هلالی در آسمان دیده نمیشود. در حقیقت، ممکن است همزمان با این رویداد، خورشیدگرفتگی در نقاطی از زمین رخ دهد. به عنوان نمونه، در تاریخ ۲۸ بهمن ماه یک خورشیدگرفتگی حلقوی در قطب جنوب رخ خواهد داد که نشاندهنده قرار گرفتن اجرام در یک محور است. برخی رسانهها به اشتباه این رویداد را ۲۷ دی اعلام کرده بودند که تاریخ صحیح آن ۲۸ بهمن است.
دلیل رویتناپذیری هلال با وجود محاسبات دقیق نجومی
ابراهیمی سراجی درباره دلیل رویتناپذیری هلال با وجود محاسبات دقیق نجومی گفت: گاهی با وجود آگاهی از موقعیت ماه، کمان باریک هلال در زمینه روشن آسمان قابل تشخیص نیست. این مسئله به بحث رویتپذیری مربوط میشود و در حوزه علوم تجربی قرار دارد. برای تعیین مرز دقیق میان رویتپذیری و عدم رویت، به دادههای رصدی گسترده و مستمر نیاز است. بر این اساس، حتی در شرایطی که احتمال رویت ضعیف باشد، رصد باید انجام شود، چرا که ممکن است با ابزار مناسب، جو پایدار و مهارت رصدگر، داده جدیدی به بانک داده های رویت هلال افزوده شود.
شرایط جوی تاثیر مستقیمی بر رویت هلال ماه دارد
عضو کمیته آماتوری انجمن نجوم ایران تأکید کرد: شرایط جوی مانند رطوبت، غبار و آلودگی هوا تأثیر مستقیمی بر رویت هلال دارند. هرچه هلال باریکتر و به خورشید نزدیکتر باشد، به شفافیت بیشتر جو نیاز دارد.
این رصدگر ماه در پاسخ به پرسشی درباره بهترین مناطق ایران برای رصد هلال اظهار کرد: مناطقی که از هوای پاک، شفاف و بدون غبار برخوردارند، شرایط بهتری برای رصد دارند. معمولاً ارتفاعات و مکانهای دور از آلودگی صنعتی و نوری شهرها برای این منظور مناسبتر هستند.
بررسی رویتپذیری هلال ماه رمضان در غروب ۲۹ ماه شعبان
وی درباره پیشبینی رویت هلال ماه رمضان سال ۱۴۴۷ گفت: برای پیشبینی دقیق رویت هلال، ابتدا باید لحظه مقارنه ماه و خورشید محاسبه شود و سپس با توجه به معیارهای نجومی و شرایط جوی، امکان رویتپذیری آن در غروب روز بیستونهم ماه شعبان بررسی خواهد شد.
۲۸ بهمن هلال ماه تنها در منطقهای از اقیانوس آرام قابل رویت است
ابراهیمی سراجی در ادامه به زمان دقیق رویتپذیری هلال ماه رمضان امسال اشاره کرد و گفت: در ساعت ۱۵ و ۳۲ دقیقه روز ۲۸ بهمنماه، خورشیدگرفتگی رخ میدهد. در غروب همان روز، هلال ماه تنها در منطقهای از اقیانوس آرام و آن هم صرفاً با ابزار رصدی قابل مشاهده خواهد بود و در هیچ نقطه خشکی رویت نمیشود.
۲۹ بهمنماه هلال ماه رمضان با چشم غیرمسلح قابل رویت است
وی افزود: اما در غروب روز بعد، یعنی ۲۹ بهمنماه، هلال ماه در بیشتر نقاط جهان ارتفاع مناسبی پیدا میکند و با چشم غیرمسلح قابل رویت است. تنها استثنا در این زمینه نیوزیلند است که هلال در آن رویت نمیشود و در استرالیا نیز با چشم مسلح قابل مشاهده خواهد بود. به این ترتیب، تنها خشکی مسکونی که توانایی رویت هلال را ندارد، نیوزیلند است.
این کارشناس نجوم در ادامه بشه تفاوت رویکرد کشورهای اسلامی در اعلام آغاز ماه رمضان اشاره و تصریح کرد: ممکن است برخی کشورها مانند عربستان، با استناد به ملاکهای محاسباتی و صرفنظر از رویت فیزیکی هلال، ماه رمضان را یک روز زودتر اعلام کنند. برای نمونه در غروب ۲۸ بهمن، ماه سه دقیقه زودتر از خورشید در شهر مکه غروب می کند و عربستان ممکن است همان را ملاک آغاز ماه رمضان قرار دهند. این مسئله به محاسبات نجومی بازمیگردد و ارتباطی با رویت هلال ندارد.
