وزیر صنعت و تجارت روسیه از امضای قراردادهایی برای صادرات جنگنده نسل پنجم سوخو ۵۷ در خاورمیانه خبر داده؛ خبری که بلافاصله موجی از گمانهزنیها درباره مشتریان احتمالی این جنگنده پیشرفته به راه انداخته است.
به نقل از خبرآنلاین، نمایشگاه صنعتی اینوپروم در عربستان سعودی، به صحنهای مهم برای اعلام یکی از حساسترین تحولات نظامی روسیه تبدیل شد. آنتون آلیکانوف، وزیر صنعت و تجارت این کشور در جریان سخنرانی خود اعلام کرد که مسکو موفق به امضای قراردادهایی برای صادرات جدیدترین جنگنده نسل پنجم خود، سوخو ۵۷، در منطقه خاورمیانه شده است؛ هرچند جزئیات این قراردادها همچنان محرمانه باقی ماندهاند.
تایید رسمی قراردادها
آلیکانوف در سخنان خود با اشاره به استقبال کشورها از این جنگنده گفت که «علاقه قابلتوجهی وجود دارد و برخی قراردادها نیز امضا شدهاند»، اما از ارائه نام کشورها یا تعداد هواپیماهای فروختهشده خودداری کرد. او همچنین به رونمایی اخیر از نسخه صادراتی Su-۵۷E اشاره کرد و آن را یکی از برترین جنگندههای حال حاضر جهان دانست؛ جنگندهای که به گفته او، توانمندیهایش در شرایط واقعی نبرد نیز به اثبات رسیده است.
اظهارات وزیر صنعت روسیه در شرایطی مطرح میشود که بازار تسلیحاتی خاورمیانه طی دهههای اخیر دستخوش تحولات عمیق سیاسی و امنیتی شده است. کشورهایی مانند سوریه و عراق که در دوران جنگ سرد از مشتریان اصلی تسلیحات روسی بودند، پس از مداخلات نظامی غرب ثبات سیاسی خود را از دست دادهاند. یمن نیز که زمانی در مقیاسی محدود با روسیه همکاری نظامی داشت، از سال ۲۰۱۱ درگیر بحران دائمی بوده است.
در این میان، تنها کشور عربی بزرگ خارج از مدار نفوذ غرب که ثبات خود را حفظ کرده، الجزایر است؛ کشوری که اخیرا عملیاتی شدن جنگندههای سوخو ۵۷ در نیروی هوایی آن تایید شده است.
انتشار نخستین تصاویر از سوخو ۵۷های عملیاتی در نیروی هوایی الجزایر، همزمان با سخنان آلیکانوف، به گمانهزنیها جهت مشخصتری داده است. تحویل این جنگندهها در ماه نوامبر تأیید شده بود و اکنون به نظر میرسد الجزایر به اولین کاربر خارجی عملیاتی این هواپیما تبدیل شده است. در مقابل، کشورهایی مانند لیبی و سودان به دلیل بیثباتی ناشی از مداخلات سیاسی و نظامی غرب، عملا از فهرست مشتریان بالقوه کنار رفتهاند.
روسیه در سالهای گذشته تلاش کرده بود که به بازار کشورهای همسو با غرب از جمله امارات متحده عربی وارد شود؛ اما فشارهای سیاسی و امنیتی غرب مانع از تحقق این هدف شد. مصر هم که پس از سال ۲۰۱۳ سیاستی نسبتا متوازن در پیش گرفت، همواره در خرید جنگندههای پیشرفته روسی با مانع مواجه بوده است. تهدید به تحریمهای آمریکا باعث شد تا قاهره قرارداد خرید سوخو ۳۵ را لغو کند و این موضوع، محدودیتهای جدی پیشروی صادرات جنگندههای روسی را آشکار ساخت.
ایران؛ یکی از گزینههای جدی
در میان تمامی گزینهها، ایران به عنوان یکی از محتملترین مشتریان سوخو ۵۷ مطرح میشود. اسناد لورفته از دولت روسیه در اواخر سال ۲۰۲۵ نشان میدهد که مسکو همزمان با تحویل سوخو ۳۵ به الجزایر، برنامهای برای ارسال ۴۸ فروند سوخو ۳۵ به ایران و ۶ فروند به اتیوپی در نظر داشته است.
نیروی هوایی ایران همچنان متکی به ناوگانی متشکل از جنگندههایی نظیر F-۴ و F-۵، است. این وضعیت، ظرفیت بالایی برای جذب جنگندههای مدرن روسی بهویژه ترکیب سوخو ۳۵ و سوخو ۵۷ ایجاد کرده است.
با توجه به زمان تحویل کوتاهتر و پیچیدگی کمتر سوخو ۳۵، کاملا محتمل است که این جنگنده در کوتاهمدت نقش اصلی را در تقویت توان هوایی ایران ایفا کند، در حالی که سوخو ۵۷ به عنوان مکملی پیشرفتهتر، برای ماموریتهای حساستر در نظر گرفته شود. فوریت تهدیدات امنیتی باعث میشود تا انتخاب گزینهای سریعتر و عملیتر، حتی در صورت ترجیح اولیه سوخو ۵۷، منطقی به نظر برسد.
تغییر توازن قدرت هوایی در منطقه
هرگونه فروش گسترده سوخو ۵۷ میتواند موازنه قدرت هوایی در خاورمیانه را به طور جدی دگرگون کند. در حال حاضر، اسرائیل تنها دارنده جنگندههای نسل پنجم در منطقه است و الجزایر نیز چنین جایگاهی را در آفریقا دارد. این در حالی است که جنگندههای F-۳۵I اسرائیلی به دلیل نبود نرمافزار «بلاک ۴»، هنوز آمادگی کامل برای نبردهای با شدت بالا ندارند.
در چنین شرایطی، استقرار یک ناوگان عملیاتی کامل از سوخو ۵۷ در اختیار ایران یا هر کشور دیگری در خاورمیانه، میتواند برتری هوایی قابلتوجهی برای آن کشور ایجاد کند؛ به ویژه با توجه به اینکه این جنگنده تجربه رزمی گستردهتری در نبردهای مهم، از جمله در جبهه اوکراین داشته است.
در کنار تحولات خاورمیانه، مذاکرات روسیه و هند درباره تولید تحت لیسانس سوخو ۵۷ نیز به مراحل فنی پیشرفتهای رسیده است. منابع هندی از احتمال تجهیز اسکادرانهای خط مقدم این کشور به نسخههای بومیسازیشده این جنگنده خبر میدهند. انتظار میرود هند بزرگترین مشتری خارجی سوخو ۵۷ باشد، در حالی که کشورهایی مانند ویتنام و کره شمالی نیز به عنوان مشتریان بالقوه مطرح هستند.
روستک گزارش میدهد که جنگنده نسل پنجم سو خو-57 برای اولین بار با موتور نسل پنجم «محصول 177» به آسمان برخاست
این موتور سالها در دست توسعه بود گفته میشود هم مصرف کمتری دارد و هم قدرت بیشتری. به هر حال خیلی ها منتظر بودند که دریچه پس سوز این موتور چیزی شبیه به خروجی یا نازل جنگنده آمریکایی اف ۲۲ رپتور آمریکایی باشد که روسها به نظر چنین تشخیصی ندادند...
«براندون جی ویچرت» نویسنده آمریکایی در مطلبی در نشریه نشنال اینترست مینویسد: روسیه در حال فروش جنگندههای سوخو-۵۷ به ایران است که میتواند بهطور اساسی شانس رژیم اسرائیل را برای حمله به سایتهای هستهای ایران پیچیدهتر کند.
نویسنده ادعا میکند که اخیراً جنگنده سوخو-۵۷ روسیه که در ناتو با نام «فلون» شناخته میشود، بهطور غیرمنتظرهای وارد آسمان ایران شده است. بهصورت رسمی، اعلام شد که این جنگنده برای سوختگیری در مسیر بازگشت از نمایشگاه هوایی «ایرو ایندیا ۲۰۲۵» که در آن عملکرد چشمگیری از خود به نمایش گذاشت، در ایران توقف کرده است.
بااینحال، گزارشهای متعددی حاکی از آن است که این سفر چیزی فراتر از یک توقف ساده بوده است. برخی حدس میزنند که این جنگنده با مشکلات فنی مواجه شده بود. اما برخی دیگر معتقدند که روسها عمداً این جنگنده پیشرفته را در ایران به نمایش گذاشتند تا بهعنوان عاملی بازدارنده در برابر اسرائیل عمل کنند. در همین حال، احتمال دیگری نیز مطرح است؛ اینکه روسیه ممکن است این جنگنده را برای فروش به تهران به نمایش گذاشته باشد. البته، تعیین دقیق انگیزههای کرملین در هر اقدامی کار دشواری است. بااینحال، این احتمال وجود دارد که روسها با این اقدام درصدد ارسال پیامی به ایالات متحده باشند، مبنی بر اینکه میتوانند با فروش جنگندههای «سوخو-۵۷» به ایران، سیاست خارجی آمریکا را در خاورمیانه پیچیدهتر کنند.
در حال حاضر، ابهامات زیادی درباره سرنوشت توافق صلح احتمالی بین ایالات متحده و روسیه بر سر جنگ اوکراین وجود دارد. درحالیکه مسکو همچنان با ادبیاتی خوشبینانه درباره این توافق سخن میگوید، دولت ترامپ با تعقیب طرح توسعه منابع معدنی با دولت اوکراین حرکت به سمت این توافق را تضعیف کرده است. اکثر منابع معدنی ارزشمند اوکراین در مناطقی قرار دارند که تحت کنترل روسیه هستند. بنابراین، اگر آمریکا واقعاً به دنبال یک توافق صلح با روسیه است اما همزمان با اوکراین برای استخراج این منابع به توافق برسد، منطقیترین راه برای آمریکا جهت دستیابی به این منابع این خواهد بود که جنگ را ادامه دهد تا اوکراین این سرزمینها را بازپس بگیرد.
حضور سو-۵۷ در ایران میتواند پیامی به اسرائیل باشد که در صورت اقدام علیه ایران، ممکن است روسیه نقش فعالتری در دفاع از تهران ایفا کند. درنتیجه، این احتمال وجود دارد که مسکو با این اقدام به واشنگتن پیام دهد که اگر دولت ترامپ توافق صلح را جدی نگیرد، روسیه میتواند اقداماتی را در خاورمیانه انجام دهد که سیاستهای آمریکا را در این منطقه دچار مشکل کند. نکته دیگر این است که روسها طی سالهای اخیر سرمایهگذاری قابلتوجهی در حمایت از جمهوری اسلامی ایران انجام دادهاند. اکنون که اسرائیل برای حمله به تأسیسات هستهای ایران آماده میشود، به نظر میرسد که روسیه به دنبال آن است که حمایت بیشتری از ایران بکند. بنابراین، حضور سوخو-۵۷ در ایران میتواند پیامی به اسرائیل باشد که در صورت اقدام علیه ایران، ممکن است روسیه نقش فعالتری در دفاع از تهران ایفا کند.
نویسنده این مطلب ادعا میکند که روسیه پیش از این جنگندههای سوخو-۳۵ را به ایران فروخته است. هرچند که این جنگندهها به اندازه سوخو-۵۷ پیشرفته نیستند، اما تواناییهایی را در اختیار ایران قرار میدهند که پیشتر فاقد آن بود. این معامله بخشی از تلاشهای گسترده ایران برای تقویت تواناییهای دفاع هوایی خود بهطور جامع است. سوخو-۵۷ میتواند چالشی متفاوت برای آمریکا و اسرائیل باشد و جنگندههای غربی کمی وجود دارند که بتوانند بهطور قابلاطمینانی با سوخو-۵۷ مقابله کنند. فروش سوخو-۵۷ به ایران، احتمال موفقیت اسرائیل در حمله به تأسیسات هستهای ایران را بهشدت کاهش میدهد.
فعلاً، روسیه به نظر میرسد که در حال ارسال سیگنالهایی به اسرائیل و ایالات متحده است، مبنی بر اینکه چه پیامدهایی ممکن است رخ دهد، اگر اسرائیل تصمیم بگیرد که مسیر ناخواستهای را علیه شریک روسیه، یعنی ایران، دنبال کند.
