همشهری آنلاین – گروه سیاسی: تحولات ۴۸ ساعت گذشته نشان میدهد پرونده ایران وارد مرحلهای از دیپلماسی فشرده و چندلایه شده است؛ مرحلهای که همزمان کانالهای رسمی، پیامرسانیهای غیرمستقیم و فشارهای امنیتی را در بر میگیرد. سفر علی لاریجانی به عمان و سپس قطر در ۲ روز گذشته، در کنار دیدار امروز بنیامین نتانیاهو با دونالد ترامپ در واشنگتن، قطعات یک پازل پیچیده را شکل میدهد که مقصد آن میتواند دور تازهای از مذاکرات در مسقط باشد.
بر اساس اطلاعات موجود، لاریجانی در جریان سفر به عمان و قطر، حامل پیامهایی بوده که از طریق کانال قطری به طرف آمریکایی منتقل شده است. گفته میشود پاسخ رسمی تهران نیز قرار است از همین مسیر به طرف قطری اعلام شود. این الگوی پیامرسانی غیرمستقیم، یادآور برخی مقاطع پیشین در روابط تهران و واشنگتن است، هرچند از نظر سطح و قالب با تجربههایی چون پیامرسانی ژاپن در دوره شینزو آبه تفاوت دارد. در آن مقطع، نامه مستقیم میان رهبران مبادله شد، اما اکنون سازوکار انتقال مواضع، چندلایه و مبتنی بر واسطههای منطقهای است.
سوال کلیدی این است که آیا در پیامهای منتقلشده، خواستههای مشخص آمریکا درج شده یا صرفا چارچوبی کلی برای بازگشت به مذاکره مطرح شده است. منابع نزدیک به روند گفتوگوها میگویند تصمیمگیری نهایی درباره پاسخ تهران پس از ارزیابی دیدار امروز ترامپ و نتانیاهو انجام خواهد شد و سپس درباره برگزاری نشست در مسقط اعلام نظر میشود. این همزمانی نشان میدهد تهران تحولات واشنگتن را بخشی از معادله تصمیمسازی خود تلقی میکند.
واشنگتن، محل تلاقی فشار و مذاکره
در سوی دیگر، نتانیاهو پیش از دیدار رسمی با ترامپ، بار دیگر با جرد کوشنر و استیو ویتکاف دیدار کرده است؛ ۲ چهرهای که در مذاکرات اخیر عمان نقش محوری داشتهاند. این دیدارها، که در آستانه گفتوگوهای جدید برنامهریزی شده، نشان میدهد تلآویو تلاش دارد پیش از هر توافق احتمالی، خطوط قرمز خود را به طور مستقیم به تیم نزدیک به ترامپ منتقل کند. گزارشها همچنین از حضور و رایزنی مقامات امنیتی اسرائیل در آمریکا حکایت دارد؛ از جمله تماسهای فشرده میان نهادهای اطلاعاتی و نظامی ۲ کشور در هفتههای اخیر.
نتانیاهو به طور علنی تاکید کرده که هرگونه توافق با ایران باید شامل محدودیتهای سختگیرانه بر برنامه موشکی و توقف حمایت از گروههای نیابتی منطقهای باشد. یادآوری مکرر بحث موشکی از سوی او، پیام روشنی دارد: اسرائیل نگران است که مذاکرات آمریکا و ایران صرفا بر غنیسازی متمرکز شود و سایر مولفههای قدرت ایران خارج از چارچوب توافق باقی بماند. این همان نقطه اختلافی است که میتواند شکاف تاکتیکی میان واشنگتن و تلآویو ایجاد کند.
از نگاه اسرائیل، خطر اصلی نه صرفا پیشرفت هستهای ایران، بلکه شکلگیری توافقی است که بخشی از تحریمها را کاهش دهد بدون آنکه زیرساخت موشکی و شبکه نفوذ منطقهای تهران را مهار کند. در مقابل، برخی نشانهها حاکی از آن است که تیم ترامپ به دنبال مدلی است که از یک سو مانع جهش هستهای ایران شود و از سوی دیگر از ورود به یک جنگ گسترده دیگر در منطقه اجتناب کند. همین تفاوت اولویتها میتواند علت شتاب نتانیاهو برای دیدار زودهنگام با رئیسجمهور آمریکا باشد.
در این میان، سفرهای منطقهای لاریجانی نیز حامل پیام دیگری است: تهران مایل است کانالهای گفتوگو را فعال نگه دارد، اما تصمیمگیری را به مجموعهای از متغیرهای همزمان گره زده است؛ از جمله نتیجه دیدار ترامپ و نتانیاهو، سطح مطالبات آمریکا و تضمینهای احتمالی درباره کاهش فشار اقتصادی. انتخاب عمان و قطر به عنوان مسیرهای ارتباطی، نشان میدهد ایران همچنان به مدل میانجیگری منطقهای اعتماد دارد، اما از ورود مستقیم و علنی به مذاکره بدون روشن شدن چارچوبها پرهیز میکند.
اکنون پرسش محوری این است که آیا دیدار امروز در واشنگتن به سختتر شدن موضع آمریکا منجر خواهد شد یا برعکس، ترامپ تلاش خواهد کرد نتانیاهو را با یک چارچوب توافق محدود اما قابل کنترل همراه کند. پاسخ این پرسش احتمالا ظرف روزهای آینده و در قالب اعلام برگزاری یا تعویق نشست مسقط مشخص میشود. آنچه روشن است این است که تحولات اخیر، صرفا یک دور معمولی از رفتوآمدهای دیپلماتیک نیست، بلکه مرحلهای تعیینکننده در تعیین مسیر آینده پرونده ایران، روابط آمریکا و اسرائیل و توازن امنیتی منطقه به شمار میرود.
