سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران گفت: ما آماده گفتوگو درباره سطح غنیسازی و میزان ذخایر هستیم، اما نکته اساسی این است که حقوق ما در چارچوب معاهدات بینالمللی به رسمیت شناخته شده و محترم شمرده شود.
«اسماعیل بقائی» سخنگوی وزارت خارجه در گفتوگو با شبکه پیبیاس آمریکا در پاسخ به این سوال که در مذاکرات اخیر در عمان، پیام ها چگونه منتقل میشد؟ به صورت مکتوب یا شفاهی؟ گفت: هر دو روش استفاده شد. در صورت لزوم پیامها به صورت مکتوب ارائه میشود. این نخستین گام پس از حدود هشت ماه وقفه به دلیل حملات علیه ایران بود. بنابراین با یک جلسه توجیهی کوتاه با وزیر امور خارجه عمان شروع کردیم و سپس طرف آمریکایی از طریق عمانیها پیامهای خود را منتقل کرد. در این میان یک دست دادن کوتاه میان وزیر خارجه ایران و نماینده آمریکایی نیز صورت گرفت.
وی افزود: من در آن لحظه حضور نداشتم. این دیدار میان وزیر آقای دکتر عراقچی و نماینده آمریکایی، استیو ویتکاف، انجام شد.
متن کامل این گفتوگو به نقل از ایسنا به قرار زیر است:
آقای بقائی، پیش از هر چیز از وقتی که در اختیار ما گذاشتید سپاسگزارم. تا همین یک هفته پیش گزارشهایی منتشر میشد مبنی بر اینکه جنگ قریبالوقوع است. رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، نیروهای خود را بسیج میکرد و میگفت گزینه جنگ روی میز است. این موضوع واقعاً نگرانکننده است. تا چه اندازه درباره خودتان، خانوادهتان و مردم ایران نگران هستید؟
نخست باید بگویم که هیچ انسان عاقل و منطقیای خواهان جنگ نیست. هیچکس جنگ را نمیخواهد. اما از منظر ما، سالهاست با چنین تهدیدهایی مواجه بودهایم. در پنج دهه گذشته بارها شنیدهایم که «همه گزینهها روی میز است»، آن هم بدون هیچ دلیل موجهی. ما ملتی هستیم که تصمیم گرفت آزاد باشد و حق تعیین سرنوشت خود را دنبال کند، از سال ۱۹۷۹ که مردم ما رژیم استبدادی را سرنگون کردند.
در این ۴۷ سال گذشته همواره با این تهدیدها مواجه بودهایم؛ تهدیدهایی که غیرقانونی، بیپایه و غیرموجه بودهاند. در دو سال اخیر نیز این تهدیدها تشدید شده است.
آیا نگران هستید؟ فکر میکنید احتمال وقوع جنگ بیشتر شده است؟
ما همواره با این تهدیدهای دائمی زندگی کردهایم. طبیعی است که باید نسبت به پیامدها هوشیار بود، اما مردم ما شجاع بودهاند، زیرا میدانند این تهدیدها تلاشی برای تحمیل اراده خارجی بر ملت ایران است. بنابراین ما باید با آن مقابله کنیم.
می خواهم شما را به مذاکرات غیرمستقیم در عمان ببرم، چون خودتان در آن حضور داشتید. در یک محل تیم آمریکایی مستقر بود و در محل دیگر تیم ایرانی. آیا با آمریکاییها برخورد داشتید؟ آنها را دیدید؟
این شیوهای است که مدتهاست با آمریکاییها مذاکره میکنم، حتی در دوران دولت بایدن. این دور نیز مشابه پنج دور قبلی مذاکرات در ژوئن بود که متأسفانه به حمله غیرقانونی آمریکا و اسرائیل علیه تأسیسات ما انجامید. ما با یک گفتوگوی کوتاه با وزیر خارجه عمان شروع کردیم، زیرا پیامها از طریق وزیر البوسعیدی منتقل میشود.
پیامها چگونه منتقل میشد؟ به صورت مکتوب یا شفاهی؟
هر دو روش استفاده شد. در صورت لزوم پیامها به صورت مکتوب ارائه میشود. این نخستین گام پس از حدود هشت ماه وقفه به دلیل حملات علیه ایران بود. بنابراین با یک جلسه توجیهی کوتاه با وزیر امور خارجه عمان شروع کردیم و سپس طرف آمریکایی از طریق عمانیها پیامهای خود را منتقل کرد.
در این میان یک دست دادن کوتاه میان وزیر خارجه ایران و نماینده آمریکایی نیز صورت گرفت.
پس آنها یکدیگر را دیدند و دست دادند؟
بله.
شما هم دست دادید؟
من در آن لحظه حضور نداشتم. این دیدار میان وزیر آقای دکتر عراقچی و نماینده آمریکایی، استیو ویتکاف، انجام شد.
آیا فضای دیدار دوستانه بود؟ لبخند زدند و سلام و احوالپرسی رد و بدل شد؟
دیپلماتهای ایرانی همواره رفتار حرفهای و مودبانه دارند.
بسیاری هنوز نمیدانند در آن جلسه نخست چه دستاوردی حاصل شد و چه چیزی میتواند حاصل شود، زیرا مطالبات واشنگتن خطوط قرمز شما تلقی میشود. بویژه اگر هیچیک از طرفین از مواضع خود عقبنشینی نکند. فضای مذاکره در چه نقطه ای قرار دارد؟
در نهایت، اگر هدف مذاکرات دستیابی به نتیجه باشد، باید نوعی مصالحه وجود داشته باشد و این همان بخش دشوار کار است. این نخستین گام بود و همین که پس از هشت ماه دوباره پشت میز مذاکره نشستیم، به خودی خود اهمیت دارد. بیاعتمادی میان ایران و ایالات متحده بسیار عمیق است و این مسئله ناشی از رفتار ایران نیست. تنها هفت یا هشت ماه پیش، ما هدف حمله غیرقانونی ایالات متحده به تأسیسات هستهای خود قرار گرفتیم. بنابراین از نظر ما، آغاز مجدد گفتوگوها اقدامی شجاعانه بود.
آیا حوزهای وجود دارد که جمهوری اسلامی بتواند در آن انعطاف نشان دهد؟ در زمینه غنیسازی اورانیوم، ارسال ذخایر به خارج، محدود کردن سامانههای موشکی یا قطع ارتباط با نیروهای نیابتی. آیا جایی هست که بتوانید انعطاف نشان دهید؟ مثلاً غنیسازی در سطح پایینتر یا ارسال بخشی از ذخایر؟ آیا جایی هست که امکان انعطاف را ببینید؟
مذاکرات قرار است بر موضوع هستهای متمرکز باشد، بنابراین اجازه دهید روی موضوع هستهای تمرکز کنیم.
آیا حاضر هستید سطح غنیسازی را کاهش دهید، بخشی از ذخایر خود را به خارج منتقل کنید یا حتی غنیسازی را برای چند سال متوقف کنید؟ آیا دستکم برای جلوگیری از جنگ حاضر به بررسی این گزینهها هستید؟
ببینید، آنچه ما مطالبه میکنیم مبتنی بر اصول تثبیتشده حقوق بینالملل است. ما عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) هستیم و باید یادآوری کنم که ایران یکی از نخستین کشورهایی بود که در سال ۱۹۷۰ به این معاهده پیوست. ایران همچنین نخستین کشور در منطقه بود که ابتکار خاورمیانه عاری از سلاح هستهای را در سال ۱۹۷۴ مطرح کرد و همچنان از آن حمایت میکند.
بنابراین، ما مدافع استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای هستیم. بارها تأکید کردهایم که در دکترین دفاعی جمهوری اسلامی، سلاح هستهای هیچ جایگاهی ندارد و این موضوع را در عمل نیز نشان دادهایم. اگر حتی یک گزارش از آژانس بینالمللی انرژی اتمی وجود دارد که نشان دهد ایران از برنامه صلحآمیز خود منحرف شده، ارائه دهید؛ چنین گزارشی وجود ندارد. فضاسازی درباره نزدیک بودن ایران به سلاح هستهای، طی چهار دهه گذشته عمدتاً از سوی اسرائیل مطرح شده و یک ادعای بیاساس است.
در حوزه هستهای، از جمله موضوع غنیسازی، ما نشان دادهایم که آماده انعطاف و گفتوگو هستیم و اعلام کردهایم که میتوان درباره سطح غنیسازی گفتوگو کرد.
بنابراین شما آماده گفتوگو درباره سطح غنیسازی هستید؟
بله، بارها گفتهایم که آماده گفتوگو درباره سطح غنیسازی و میزان ذخایر هستیم. اما نکته اساسی این است که حقوق ما که در چارچوب معاهدات بینالمللی به رسمیت شناخته شده، باید محترم شمرده شود.
تنشها میان واشنگتن و تهران با اعتراضات اخیر همزمان شد. موضع ایران این است که عناصر خارجی در این اعتراضات نقش داشتهاند و برخی از معترضان مسلح بودهاند. در برخی تصاویر نیز دیده میشود که نیروهای امنیتی به سوی معترضان شلیک میکنند. این موضوع را چقدر جدی میگیرید و جمهوری اسلامی تا چه اندازه برای پاسخگو کردن عاملان کشته شدن افراد بیگناه تلاش میکند؟
هر جان انسانی برای ما ارزشمند است. همه این افراد ایرانی هستند و آنچه رخ داد را یک وضعیت تأسفبار میدانیم. اعتراضات مسالمتآمیز در قانون اساسی ما به رسمیت شناخته شده و ما به حق تجمع و اعتراض مسالمتآمیز احترام میگذاریم.
اما آنچه پس از حدود ده تا دوازده روز رخ داد، ماهیتی متفاوت داشت. گروههای مسلح در بسیاری از شهرها ظاهر شدند، از سلاح گرم استفاده کردند و نیروهای امنیتی را هدف قرار دادند. تصاویر متعددی از خشونت علیه نیروهای پلیس منتشر شده است. این موضوع پنهانی نیست؛ برخی مقامات آمریکایی و اسرائیلی نیز به نقش عوامل وابسته به خود در میدان اشاره کردهاند.
تبدیل اعتراضات مسالمتآمیز به خشونت سازمانیافته، یک اقدام مجرمانه است و عاملان آن باید پاسخگو باشند. دولت ما تلاش کرد واکنشی مسئولانه و متناسب نشان دهد. برخی آمارهای منتشرشده درباره تلفات بسیار اغراقآمیز و فاقد اعتبار است.
برای تأیید آمار تلفات چه اقداماتی انجام میدهید و این موضوع تا چه حد برای شما اهمیت دارد؟
نهادهای مختلف دولتی از جمله دفتر ریاستجمهوری در حال بررسی و ارائه اطلاعات هستند. دفتر ریاست جمهوری طی بیانیه ای نام و شماره ملی،کشته شدگان را اعلام کرده است.
چه چیزی شما را امیدوار می کند که ایران بر این دوران بسیار دشوار غلبه خواهد کرد و مذاکرات موفقیت آمیز خواهد بود؟
بقائی: دلایل زیادی برای امیدواری وجود دارد. ما از یک تمدن بسیار غنی می آییم و در طول قرن ها مشکلات زیادی را تجربه و بر آنها غلبه کردهایم.
