قیمت نفت خام شاخص برنت بار دیگر بیش از ۷۰ دلار در هر بشکه روز شنبه حدود 70.69 دلاررسید. در روز پنج شنبه گذشته قیمت برنت به 71.32 دلار هر بشکه رسید که بالاترین سطح آن در بیش از پنج ماه اخیر است. این جهش عمدتاً بهدلیل تشدید تنشها بین ایالات متحده و ایران رخ داد.
تقویت لحن تهدیدآمیز دونالد ترامپ و اخبار درباره اعزام یک «ناوگان عظیم» نیروی دریایی آمریکا به خلیج فارس باعث شد معاملهگران دامنه ریسکهای ژئوپلیتیکی را دوباره در قیمت نفت بگنجانند و پریمیوم ریسک عرضه به قیمتها اضافه شود، هرچند هنوز اختلال واقعی در عرضه رخ نداده
است. افزایش قیمت نفت در چنین شرایطی معمول است، چون هرگونه احتمال تنش نظامی در منطقهای که بخش بزرگی از صادرات نفت جهان از آن عبور میکند میتواند عرضه را در معرض خطر قرار دهد.
قیمت نفت خام شاخص وست تگزاس اینترمدییت نیز امروز صبح به 65.51 دلار هر بشکه رسید که با توجه به بهای آن در کریدور 50 دلار در سه ماه گذشته رشد چشمگیری را از خود نشان میدهد.
قیمت نفت خام در بازار جهانی با افزایش اندک همراه شد پس از آنکه بانک مرکزی آمریکا (فدرال رزرو) تصمیم گرفت نرخ بهره را در سطح فعلی نگه دارد، تصمیمی که مطابق انتظار بازار بود و ریسکهای مالی را کاهش داد. این بیتغییری در نرخ بهره باعث شد چشمانداز اقتصادی و تمایل
سرمایهگذاران به داراییهای پرریسک کمی تقویت شود و در نتیجه تقاضای احتمالی برای انرژی بار دیگر توجه بازار را جلب کند. با این حال، رشد قیمت نفت چندان چشمگیر نبود چون این تصمیم، از قبل تا حد زیادی در قیمتها لحاظ شده بود و عوامل بنیادی دیگر بازار - مثل ذخایر نفت و
عرضه جهانی - هنوز اثر تعیینکنندهای بر روند قیمتها دارند.
سرمای شدید و طوفان زمستانی که بهتازگی بخشهای گستردهای از ایالات متحده - بهویژه منطقه Lower 48 و بهویژه پرمین – را در بر گرفته، باعث کاهش چشمگیر تولید نفت و گاز طبیعی در این کشور شده است. برآوردها نشان میدهد در روزهای اوج سرما، تا حدود ۲ میلیون بشکه در
روز از تولید نفت خام آمریکا بهدلیل توقف فعالیت چاهها و اختلال در عملیات میدانی قطع شده، رقمی که حدود ۱۵٪ از کل تولید نفت این کشور را تشکیل میدهد. در بخش گاز طبیعی نیز سرمای شدید باعث کاهش حدود ۱۱٪ از تولید شده و کارشناسان انتظار دارند مجموعاً تأثیر منفی این سرمای زمستانی بر تولید ماه ژانویه قابلتوجه باشد.
این اختلالها در حالی است که تقاضا برای انرژی گرمایشی و مصرف گاز برای گرمایش افزایش یافته و باعث سقوط موجودیها و نوسان قیمتها در بازار انرژی شده است.
قیمت گاز طبیعی آمریکا در معاملات روز سهشنبه جهش قابلتوجهی را تجربه کرد و قراردادهای نزدیک در هنری هاب در مقطعی بیش از ۲۵٪ رشد کردند و تا 4.35 دلار به ازای هر میلیون BTU بالا رفتند؛ حرکتی که از بزرگترین رشدهای روزانه این زمستان یعنی 11 درصد محسوب میشود.
عوامل فزاینده قیمت
نفت در کانون تنشهای تازه میان ایران و آمریکا
تحلیل منتشرشده در وبسایت اندیشکدههای ایران به بررسی ابعاد جدید تنش میان ایران و ایالات متحده و پیامدهای آن بر بازار جهانی نفت میپردازد و نشان میدهد که قیمت انرژی به یکی از ابزارهای اصلی این تقابل تبدیل شده است. در این تحلیل تأکید میشود که سیاستهای دولت آمریکا، بهویژه در دوره دونالد ترامپ، تنها به فشار سیاسی و تحریمهای اقتصادی محدود نبوده و بهطور مستقیم یا غیرمستقیم بازار نفت را نیز هدف قرار داده است. افزایش آرایش نظامی آمریکا در منطقه و تهدیدهای ضمنی علیه ایران، فضایی از نااطمینانی ایجاد کرده که بهسرعت در قیمتهای جهانی نفت بازتاب مییابد. در مقابل ایران نیز تلاش کرده است با برجستهسازی نقش خود در امنیت انرژی و مسیرهای حیاتی انتقال نفت، هزینه هرگونه تشدید تنش را برای طرف مقابل افزایش دهد.
این تحلیل اشاره میکند که حتی بدون وقوع درگیری مستقیم، صرف احتمال اختلال در عرضه نفت از خاورمیانه میتواند بازارها را ملتهب کرده و نوسانات قیمتی شدیدی ایجاد کند.
ازاینمنظر،نفت نهتنها یک کالای اقتصادی، بلکه ابزاری راهبردی در معادلات ژئوپلیتیک محسوب میشود. در نهایت این «بازی خطرناک» با قیمت نفت، ریسکهایی فراتر از دو طرف درگیر دارد و میتواند اقتصاد جهانی را با موج جدیدی از بیثباتی و فشارهای تورمی مواجه کند؛ موضوعی که اهمیت تحولات سیاسی منطقه را برای بازار انرژی دوچندان میسازد.
آتشسوزی شدید در بزرگترین پالایشگاه ترکیه و تاثیر آن بر بازار پالایش
یک انفجار و آتشسوزی بزرگ بخشهایی از پالایشگاه توپراس ازمیت، بزرگترین پالایشگاه نفت ترکیه، را بهلرزاند و باعث شد کارکنان و بخشهای مجاور تخلیه اضطراری شوند و نیروهای آتشنشانی برای مهار آتش وارد عمل شوند. هنوز مقامات دلیل دقیق حادثه و وسعت خسارات را
اعلام نکردهاند، اما شعلههای آتش در تاسیسات ذخیره بنزین سریعاً گسترش یافت و این واقعه میتواند بازار پالایش جهانی را تحت فشار قرار دهد، چون ظرفیت پالایش بهویژه در منطقه مدیترانه بهدلیل محدودیتهای قبلی و مسیرهای تأمین متحولشده، بهشدت فشرده است و هرگونه
اختلال در مراکز مهم میتواند قیمت محصولهای نفتی و جریانهای عرضه را متاثر کند.
کاهش چشمگیر درآمدهای نفتی روسیه در ۲۰۲۵ زیر فشار تحریمها
تحریمهای گسترده اتحادیه اروپا و ایالات متحده باعث شد درآمدهای صادرات نفت خام روسیه در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۰٪ نسبت به سال قبل کاهش یابد. دلیل اصلی این افت، گسترش تخفیفهای قیمتی سنگین برای نفت روسیه - که میانگین اختلاف قیمت نفت Urals با نفتهای شاخص جهانی به حدود ۲۴ دلار در هر بشکه رسید و همچنین قیمتهای پایینتر جهانی نفت بود که بهطور قابلتوجهی درآمدهای صادراتی مسکو را کاهش داد. علاوه بر این، تقویت ارزش روبل بهگونهای عمل کرد که حتی با همان مبلغ دلاری نیز درآمدهای بودجه را بیشتر تحتفشار قرار داد. همچنین
دادهها نشان میدهند که پالایشگاههای بزرگ هند بهدلیل تحریمهای جدید خرید نفت از شرکتهای بزرگی مثل روسنفت و لوک اویل را کاهش دادهاند و این موضوع باعث شده روسیه مجبور شود نفت خود را با تخفیفهای بیشتر به بازارهای جایگزین بفروشد که باز هم درآمدهایش
را پایینتر میآورد.
انرژیهای تجدیدپذیر؛ مسیر نیجریه برای عبور از بحران برق
نیجریه با وجود برخورداری از منابع عظیم نفت و گاز همچنان با یکی از عمیقترین بحرانهای برق در قاره آفریقا مواجه است؛ بحرانی که رشد اقتصادی، کیفیت زندگی، و توسعه اجتماعی این کشور را بهشدت تحت تأثیر قرار داده است. در سالهای اخیر ناکارآمدی شبکه برق سراسری و هزینه
بالای توسعه آن باعث شده است که دولت و بخش خصوصی نیجریه توجه خود را به راهحلهای نوین و غیرمتمرکز انرژی معطوف کنند. در این چارچوب، انرژیهای تجدیدپذیر بهویژه سامانههای خورشیدی کوچکمقیاس و مینیگریدها بهعنوان گزینهای عملی و مقرونبهصرفه مطرح شدهاند. این سامانهها امکان تأمین برق پایدار را برای جوامع روستایی و مناطق دورافتاده فراهم میکنند؛ مناطقی که سالها از دسترسی مطمئن به برق محروم بودهاند.
استفاده از انرژی خورشیدی نهتنها وابستگی به ژنراتورهای دیزلی پرهزینه و آلاینده را کاهش داده، بلکه زمینه ایجاد کسبوکارهای محلی، بهبود خدمات آموزشی و بهداشتی و افزایش تابآوری اقتصادی را نیز فراهم کرده است. حمایت نهادهای بینالمللی و سرمایهگذاری خارجی نقش مهمی
در گسترش این پروژهها داشته است.
در مجموع تجربه نیجریه نشان میدهد که انرژیهای تجدیدپذیر میتوانند همزمان پاسخی به بحران برق و ابزاری برای توسعه پایدار باشند و مسیر جدیدی برای کشورهایی ترسیم کنند که علیرغم ثروت نفتی، با چالشهای جدی در تأمین انرژی روبهرو هستند.
عوامل کاهنده قیمت
رکوردشکنی کامیونهای برقی در چین و تهدید نقش LNG در حملونقل سنگین فروش کامیونهای برقی در چین بهطور چشمگیری افزایش یافته، بهطوری که در سال ۲۰۲۵ سهم آنها از فروش کامیونهای سنگین به حدود ۲۰٪ از کل بازار رسیده و این رشد سریع باعث شده حتی نقش LNG در بخش حملونقل سنگین بهعنوان یک سوخت جایگزین رو به افول رود.
اوایل این تحول، گاز طبیعی مایع (LNG) بهعنوان سوختی پاکتر نسبت به دیزل جایگاهی در حملونقل سنگین پیدا کرده بود و بخش قابلتوجهی از تقاضای LNG در چین مرتبط با این ناوگان بود؛ اما با جهش کامیونهای تمامبرقی، که نهتنها دیزل بلکه پتانسیل مصرف LNG را نیز کاهش
میدهند، این تصور که LNG بتواند نقش پایدار در سوخترسانی به خودروهای سنگین داشته باشد را به چالش کشیده شده است.
بر اساس آمارها رشد سریع کامیونهای برقی تا حد زیادی محصول حمایتهای دولتی، توسعه زیرساختهای شارژ، و مزایای هزینه عملیاتی پایینتر است که به اپراتورها انگیزه داده از گزینههای برقی استقبال کنند. اگر این روند ادامه یابد، تقاضا برای LNG در حملونقل سنگین ممکن است بهجای رشد، کاهش یابد یا حداقل نقش آن محدود شود.
پیشبرد سریع پروژه عظیم گاز فراساحلی «گرِیتر سانرایز» توسط استرالیا و تیمور شرقی
استرالیا و تیمور شرقی در یک اعلامیه مشترک اعلام کردند که قصد دارند توسعه پروژه عظیم گاز فراساحلی Greater Sunrise را با سرعت بیشتری پیش ببرند، پروژهای که سالها به دلیل موانع تجاری، حقوقی و فنی به تاخیر افتاده بود و اکنون با ائتلاف دولتها و شرکت Woodside Energy
مسیر جدیدی برای پیشرفت یافته است. این میدان گازی - قرار گرفته در آبهای تیمور شرقی در صورت توسعه میتواند ظرفیتهای بزرگ انرژی و صادرات ایجاد کند و به استرالیا کمک کند تا منابع گازی داخلی خود را تقویت و به درآمد منطقهای بیشتری دست یابد. در راستای این توافق،
استرالیا متعهد شده حداقل یکسوم از درآمدهای پروژه را از طریق یک صندوق زیرساختی به روات تیمور شرقی منتقل کرده و دو کشور با همکاری شریکان پروژه به تنظیم چارچوبهای قانونی و قراردادی برای تسریع توسعه میپردازند.
بی پی و شل برای اخذ مجوزهای آمریکایی بهمنظور توسعه میدانهای گازی مشترک ونزوئلا–ترینیداد درخواست میدهند
دو شرکت نفتی بزرگ بریتیش پترولیوم و شل در تلاش هستند تا از دولت ایالات متحده آمریکا مجوزهای لازم را برای توسعه میدانهای گازی فراساحلی مشترک میان ونزوئلا و ترینیداد و توباگو کسب کنند. میدانهایی که منابع عظیم گاز طبیعی دارند و توسعه آنها میتواند جریان تأمین
انرژی برای منطقه و صادرات LNG را تقویت کند. این درخواست مجوزها از سوی شرکتها مطرح شده در حالی که تغییرات مکرر سیاستهای واشنگتن نسبت به سرمایهگذاری خارجی در بخش انرژی ونزوئلا، روند توسعه این پروژهها را در سالهای اخیر کند کرده بود. برای مثال، مجوزهای قبلی برای پروژههای مشابه در بحبوحه تحریمها در سال ۲۰۲۵ لغو شده بود و همین موضوع شرکتها را مجبور به تلاش مجدد برای گرفتن مجوزهای جدید کرده است. بر اساس گفتهها، شل بهدنبال مجوز برای توسعه میدان Loran–Manatee است - منطقهای با حدود ۱۰ تریلیون فوت مکعب گاز طبیعی - حالی که بی پی مجوز توسعه میدان Manakin-Cocuina را پیگیری میکند. دولت آمریکا در این روند اعلام کرده از همکاری با این سرمایهگذاریها حمایت میکند و آنها را در چارچوب بازسازی روابط انرژی با ونزوئلا میداند، اما شرکتها هنوز باید موافقت رسمی OFAC را برای پیشبرد پروژهها دریافت کنند
چرخش سبز در روابط انرژی چین و خلیج فارس
گزارش منتشرشده از سوی شورای خاورمیانه نشان میدهد که روابط انرژی میان چین و کشورهای حوزه خلیج فارس در حال ورود به مرحلهای جدید و متفاوت از گذشته است. این روابط که طی دهههای گذشته عمدتاً بر صادرات نفت و گاز به چین استوار بود، اکنون بهتدریج به سمت همکاری
در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر و فناوریهای پاک حرکت میکند. چین بهعنوان یکی از بزرگترین مصرفکنندگان انرژی و همچنین پیشگام جهانی در سرمایهگذاری در انرژیهای نو، به دنبال آن است که همزمان با تأمین امنیت انرژی خود، اهداف بلندمدت زیستمحیطیاش از جمله کاهش انتشار کربن را محقق کند. در همین راستا پکن سرمایهگذاری قابلتوجهی در بخشهایی مانند انرژی خورشیدی و بادی، ذخیرهسازی انرژی، هیدروژن سبز، و شبکههای هوشمند انجام داده و به دنبال گسترش این تجربیات در خارج از مرزهای خود است. کشورهای خلیج فارس نیز که با فشارهای ناشی از نوسانات بازار نفت و الزامات جهانی برای کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی روبهرو هستند، انرژیهای تجدیدپذیر را بهعنوان یکی از محورهای اصلی تنوعبخشی به اقتصاد خود در نظر گرفتهاند. این گزارش تأکید میکند که همکاری میان چین و کشورهای خلیج فارس میتواند فراتر از سرمایهگذاری صرف بوده و به انتقال فنآوری، ایجاد زنجیرههای مشترک ارزش و توسعه زیرساختهای پایدار منجر شود؛ روندی که نهتنها جایگاه دو طرف را در بازار انرژی آینده تقویت میکند، بلکه نقش مهمی در بازتعریف معادلات انرژی در سطح جهانی خواهد
داشت.
مذاکرات شورون با عراق برای بازتعریف شرایط سرمایهگذاری نفتی
شرکت نفتی شورون آمریکا پیش از آنکه بهطور رسمی مدیریت میدان نفتی «القرنه غربی ۲» عراق را بر عهده بگیرد، در حال مذاکره با دولت این کشور برای بهبود شرایط قراردادی است. این میدان نفتی که یکی از بزرگترین میادین عراق به شمار میرود، پیشتر تحت مدیریت شرکت
روسی لوکاویل قرار داشت اما در پی تشدید تحریمهای ایالات متحده علیه شرکتهای انرژی روسیه، بغداد کنترل این پروژه را در دست گرفته و به دنبال یافتن شریک جدیدی برای ادامه توسعه آن است. در این چارچوب شورون بهعنوان یکی از گزینههای اصلی مطرح شده، اما منابع آگاه
میگویند این شرکت تمایلی ندارد بدون اصلاح شرایط مالی و فنی قرارداد وارد پروژه شود.
قراردادهای خدماتی نفتی عراق معمولاً سود محدودی برای شرکتهای خارجی دارند و همین موضوع باعث شده است شورون خواستار شرایطی باشد که ریسکهای عملیاتی، امنیتی و مالی سرمایهگذاری در عراق را بهتر جبران کند.
این درخواستها شامل بازنگری در نرخ بازگشت سرمایه و برخی مفاد قراردادی است که نیازمند موافقت دولت و کابینه عراق خواهد بود. این مذاکرات نشاندهنده تلاش از سوی عراق برای حفظ جذابیت بخش نفت خود در شرایطی است که خروج شرکتهای روسی و رقابت جهانی برای جذب سرمایه، فضای جدیدی در بازار انرژی ایجاد کرده است. نتیجه این گفتوگوها میتواند مسیر آینده حضور شرکتهای بزرگ بینالمللی در صنعت نفت عراق را تا حد زیادی مشخص کند.
گسترش نقش منطقهای مصر در تأمین گاز سوریه
مصر در ابتدای سال ۲۰۲۶ با امضای دو یادداشت تفاهم با سوریه گام تازهای در جهت تقویت همکاریهای انرژی منطقهای برداشته است. طبق اعلام وزارت نفت مصر، یکی از این تفاهمنامهها بر تأمین گاز طبیعی برای سوریه تمرکز دارد؛ اقدامی که با هدف کمک به افزایش تولید برق در این کشور انجام میشود. سوریه پس از سالها جنگ داخلی با کمبود شدید انرژی و آسیبدیدگی گسترده زیرساختهای برق و گاز مواجه بوده و واردات گاز میتواند نقش مهمی در کاهش خاموشیها و بهبود شرایط اقتصادی ایفا کند. هرچند جزئیات دقیقی درباره حجم گاز، مسیر انتقال، و زمانبندی اجرای این توافق اعلام نشده، اما استفاده از زیرساختهای گازی و تأسیسات بازگازسازی مصر بهعنوان یکی از گزینههای اصلی مطرح شده است. یادداشت تفاهم دوم به تأمین فرآوردههای نفتی برای سوریه اختصاص دارد؛ موضوعی که میتواند به کاهش کمبود سوخت در بخشهای حملونقل، صنعت و خدمات عمومی کمک کند. همچنین مصر آمادگی خود را برای ارائه پشتیبانی فنی و انتقال تجربه در بازسازی زیرساختهای انرژی سوریه اعلام کرده است. این توافقها در راستای تلاش قاهره برای تثبیت جایگاه خود بهعنوان یک مرکز مهم انرژی در شرق مدیترانه و خاورمیانه ارزیابی میشود و نشان میدهد که مصر در پی ایفای نقشی فعالتر در معادلات انرژی و همکاریهای منطقهای است.
از سوی دیگر سوریه و اردن در اواخر ژانویه ۲۰۲۶ توافقی را برای واردات گاز طبیعی امضا کردند که هدف اصلی آن کمک به بهبود وضعیت بحرانی برق در سوریه است. طبق این قرارداد، سوریه روزانه چند میلیون مترمکعب گاز طبیعی از اردن دریافت خواهد کرد تا بتواند تولید برق نیروگاههای خود را افزایش داده و ساعات خاموشی را کاهش دهد. گاز وارداتی از طریق زیرساختهای اردن تأمین میشود و پس از ورود به بندر عقبه و انجام فرآیند بازگازسازی، از مسیر خط لوله گاز عرب به خاک سوریه منتقل خواهد شد. این مسیر نشان میدهد که همکاریهای منطقهای تا چه اندازه برای کشورهایی با زیرساختهای محدود اهمیت پیدا کرده است. اردن با تکیه بر ظرفیتهای لجستیکی و تأسیسات انرژی خود، در تلاش است نقش فعالتری بهعنوان گذرگاه و تأمینکننده انرژی در منطقه ایفا کند. برای سوریه این توافق بخشی از راهبرد تنوعبخشی به منابع انرژی و کاهش وابستگی به تأمین داخلی محدود است. انتظار میرود اجرای این قرارداد به بهبود نسبی وضعیت برق، افزایش ثبات شبکه انرژی و کاهش فشار بر زندگی روزمره شهروندان سوری منجر شود.
نقشآفرینی قطر در کاهش بحران برق و فشار اجتماعی لبنان
قطر با اعلام بستهای از کمکها و سرمایهگذاریهای مالی، تلاش کرده است نقشی مؤثر در کاهش بحرانهای همزمان لبنان ایفا کند؛ بحرانی که سالهاست بخش انرژی، اقتصاد ،و ثبات اجتماعی این کشور را تحت فشار قرار داده است. طبق این گزارش، دولت قطر منابع مالی قابلتوجهی را برای بهبود وضعیت برق لبنان اختصاص داده تا بخشی از کمبود مزمن انرژی که زندگی روزمره شهروندان را مختل کرده، جبران شود. ضعف زیرساختها، بدهیهای انباشته و ناکارآمدی مدیریتی باعث شده است که برق دولتی در لبنان تنها برای ساعات محدودی در شبانهروز در دسترس باشد و بسیاری از مردم به ژنراتورهای پرهزینه خصوصی وابسته شوند. در کنار تمرکزبر بخش انرژی، این ابتکار قطری به مسئله پناهندگان سوری نیز پرداخته است؛ موضوعی که سالها فشار اقتصادی و اجتماعی زیادی بر لبنان وارد کرده است. بخشی از این کمکها با هدف تسهیل بازگشت تدریجی پناهندگان سوری به کشورشان طراحی شده تا هم بار مالی لبنان کاهش یابد و هم شرایط انسانی این جمعیت بهبود پیدا کند. همچنین قطر حمایت خود از ارتش لبنان را ادامه دادهآن را عاملی کلیدی برای حفظ ثبات داخلی دانسته است. در مجموع، این اقدام نشان میدهد که کمکهای انرژیمحور میتوانند فراتر از برقرسانی، به ابزاری برای مدیریت بحرانهای اقتصادی و اجتماعی در کشورهای بحرانزده تبدیل شوند.
نویسندگان این شماره:
مریم هاشمی نژاد، امیرعلی حسنزاده، و عباس ملکی
