خبرها درباره تلاشهای دیپلماتیک فشرده بیشتر شده است. در روزهایی که به شکل مداوم تجهیزات نظامی بیشتری از آمریکا و حتی انگلیس به خاورمیانه و اطراف ایران منتقل میشود.
اقتصادآنلاین: دوباره نقل قولی از رییسجمهور آمریکا درباره مذاکره با جمهوری اسلامی ایران، توجهها را به خود جلب کرده است. رسانه آمریکایی «آکسیوس» به نقل از ترامپ مدعی شده که «آنها میخواهند توافق کنند و چندین بار تماس گرفتهاند.» ترامپ گفته که آمریکا این کار را انجام خواهد داد.
او البته چندی پس از این ادعا در جمع هوادارانش مدعی شده که ناوگان دیگری نیز به سمت ایران در حرکت است. در حالی که تا پیش از این چنین خبری در گزارشها وجود نداشت. پس از این تهدید تلویحیِ نظامی، ترامپ دوباره گفته که «امیدوارم آنها توافق کنند.»
اما در سوی دیگر وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران، اخبار مرتبط با مذاکره را تایید نمیکند. هرچند رسانه «العربی الجدید» ادعا کرده که ارتباط میان سیدعباس عراقچی وزیر امور خارجه و استیو ویتکاف نماینده ویژه ترامپ همچنان «فعال» است. البته وزیر امور خارجه ایران امروز در حاشیه حیاط دولت در جمع خبرنگاران به این خبر واکنش نشان داد و گفت: «هیچ تماسی بین بنده و آقای ویتکاف در چند روز اخیر نبوده است.»
کانالهای ارتباطی فعال است؟
اما در مسیر دیپلماسی، گویا برخی کشورهای عربی، به ویژه عربستان، قطر و مصر و در سوی دیگر ترکیه فعال هستند. این کشورها در موضعگیریهای خود تاکید دارند که تلاش میکنند تهران و واشنگتن بتوانند بدون درگیری به توافقی دست یابند.
اما فعالبودن کانالهای ارتباطی که پیشتر نیز وزارت خارجه آنها را تلویحا تایید کرده، لزوما به معنای پیشرفت مذاکرات نیست. چراکه عراقچی و ویتکاف پیش از این پنج دوره مذاکره با واسطه انجام دادند، اما این مذاکرات در نهایت با حمله اسرائیل به ایران ناکام ماند. هرچند که پیش از حمله نیز نشانههایی مبنی بر احتمال موفقیت گفتوگوها دیده نمیشد.
اکنون نیز طبق گزارشها و ادعاهای منابع آگاه، تغییری در شروط و مواضع طرفین ایجاد نشده است. رسانه آکسیوس مدعی شده که مقامات آمریکا برای توافق چهار شرط تعیین کردهاند. این شروط شامل خروج تمام اورانیوم غنیشده از ایران، تعیین سقف برای ذخایر موشکهای دوربرد ایران، تغییر سیاست ایران در حمایت از نیروهای نیابتی در منطقه و ممنوعیت غنیسازی مستقل اورانیوم در کشور است.
شروط آمریکا و ایران برای توافق چیست؟
چنین شروطی پیش از افزایش تنشها نیز از سوی ایران رد شده بود. عباس عراقچی گفته بود که ایران از مکان حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده ۶۰ درصدی مطلع نیست و همچنین نمیتواند توقف غنیسازی را بپذیرد. او همچنین گفته بود که برنامه موشکی نیز قابل مذاکره نیست. موضعی که از سوی وزرای خارجه پیشین نیز بارها تکرار شده بود.
اگر این مواضع آشکار در پیامهای ردوبدلشده نیز تکرار شود، به نظر نمیرسد که مذاکرات بتواند به توافقی بیانجامد. چنانچه رسانه العربی نیز به نقل از منبع مطلع ایرانی نوشته که ایالات متحده «شروطی ناممکن» درباره برنامه هستهای و موشکی ایران و نیز سیاستهای منطقهای تهران مطرح کرده که «هرگونه پیشرفت در تلاشهای دیپلماتیک را متوقف کرده است».
با این همه، این احتمال وجود دارد که لابیها و تلاش کشورهای عربی و ترکیه راهکارهای دیگری را روی میز طرفین بگذارد.
چرخش ناگهانی در مواضع؟
اما پرسش اینجاست که در صورت تمدید بنبست دیپلماتیک، آیا امکان چرخشی ناگهانی در مواضع طرفین وجود دارد؟ پرسشی که نمیتوان به آن پاسخ قطعی داد، اما شواهد تاحدود زیادی چنین احتمالی را رد میکنند. چراکه برخی رسانههای غربی مدعی شدند که رییسجمهور آمریکا در جریان گزارشهایی، با ادعای تضعیف ایران قرار گرفته است و جریان طرفدار اقدام نظامی در کاخ سفید دست بالا را دارد.
از سوی دیگر گسیل تجهیزات نظامی اعم از تجهیزات آفندی و پدافندی و شناسایی به خاورمیانه، نشان میدهد که آمریکا بنا ندارد به سادگی از مواضع خود عقبنشینی کند.
با این همه، همچنان گزارشهایی مبنی بر اختلافنظر در کاخ سفید درباره استفاده از گزینه نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران نیز منتشر میشود. رسانه آکسیوس در همین زمینه مدعی شده که «برخی از اعضای تندروتر حلقه ترامپ از او خواستهاند که پس از قول کمک به معترضان و مجازات رژیم، خط قرمز خود را اجرا کند. برخی دیگر این سوال را مطرح کردهاند که بمباران تهران در واقع چه دستاوردی خواهد داشت و بیشتر به ایده استفاده از ضعف رژیم برای پیشبرد توافق علاقهمند هستند.»
سوی دیگر این معادله، هماهنگی با اسرائیل و لابی آنها در کاخ سفید است. هر تصمیمی در واشنگتن در هماهنگی با اسرائیل اتخاذ خواهد شد. تاجایی که برخی رسانههای اسرائیلی مدعی شدند که در دیدار نماینده ویژه و داماد ترامپ با نخست وزیر اسرائیل «حتی یک سانتیمتر اختلافنظر» هم درباره ایران وجود نداشته است.
تحرکات نظامی همزمان در خاورمیانه
همزمان با تنشهای نظامی اقداماتی نیز در صحنه خاورمیانه در جریان است. طبق گزارشها ناو «یو. اس. اس آبراهام لینکلن» وارد منطقه تحت مسئولیت سنتکام شده است و حالا ترامپ مدعی گسیل ناوگان دیگری نیز شده است. در این وضعیت، برخی رسانهها نیز مدعی شدند که در راستای تکمیل تجهیزات نظامی آمریکا در خاورمیانه، ترامپ این هفته رایزنیهای بیشتری انجام خواهد داد و گزینههای نظامی بیشتری به او ارائه خواهد شد.
اما در مقابل نیز، فرماندهان نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران از آمادگی کامل برای پاسخ به حملات احتمالی خبر دادند. آنها تاکید دارند که هرگونه حمله به منزله جنگ تمام عیار خواهد بود و حتی تبلغیاتی در فضای شهری و مجازی مرتبط با حمله به ناوهای آمریکا انجام شده است.
مجموع این تحولات غباری از ابهام را بر مناسبات خاورمیانه انداخته است. اما در پس این ابهامها، به نظر میرسد روزها و هفتههای پرالتهابی در پیش باشد.
