دادهها و روایتهای میدانی نشان میدهد فقر غذایی در سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ وارد مرحله تازهای شده است. اگر در سالهای قبل گوشت، لبنیات و میوه از سبد غذایی حذف میشد، اکنون خودِ وعدههای غذایی در حال ناپدید شدن هستند.
به گزارش اقتصادنیوز، بر اساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، بیش از ۵۰ درصد جمعیت کشور کمتر از ۲۱۰۰ کیلوکالری در روز دریافت میکنند؛ سطحی که حداقل نیاز کالری یک فرد بزرگسال محسوب میشود. این عدد بهروشنی به معنای کوچکسازی یا حذف وعدههایی مانند صبحانه و شام است.
همزمان، تورم خوراکیها فشار مستقیم بر مصرف روزانه وارد کرده است. طبق دادههای رسمی، تورم نقطهبهنقطه خوراکیها در پایان ۱۴۰۳ و ماههای ابتدایی ۱۴۰۴ به بیش از ۴۹ درصد رسید و در آذر ۱۴۰۴ حتی ۵۲.۶ درصد را ثبت کرد؛ نرخی که حذف وعده را از انتخاب به «راهبرد بقا» تبدیل کرده است.
کاهش مصرف گوشت قرمز نیز همین مسیر را تأیید میکند. آمار کشتارگاههای رسمی نشان میدهد عرضه گوشت قرمز در برخی ماههای ۱۴۰۳ تا ۲۸ درصد افت داشته است؛ کاهشی که بدون افت تقاضا قابل توضیح نیست. گوشت از غذای هفتگی به کالای مناسبتی تبدیل شده و در بسیاری از خانوارها، پروتئین به مرغ، تخممرغ یا حبوبات محدود مانده است.
لبنیات و میوه نیز از دیگر قربانیان این فشار معیشتیاند. مصرف سرانه شیر در ایران حدود ۶۵ تا ۷۰ لیتر در سال برآورد میشود؛ رقمی که در کشورهای توسعهیافته به حدود ۲۰۰ لیتر میرسد. شکافی که فقط آماری نیست و پیامدهای مستقیمی برای سلامت عمومی دارد.
در گروه میوه و خشکبار، برخی ماههای سال ۱۴۰۴ افزایش قیمت بیش از ۱۰۰ درصدی ثبت شده است؛ جهشی که این اقلام را از سبد روزانه بسیاری از خانوارها خارج کرده و به مصرف موردی تبدیل کرده است.
نتیجه این فشارها، جایگزینی تغذیه سالم با کالری ارزان است: نان، برنج، ماکارونی و سیبزمینی. الگویی که اگرچه سیری کوتاهمدت ایجاد میکند، اما بنا بر مطالعات ناامنی غذایی، به کمبود ریزمغذیها، چاقی پنهان، کمخونی و ضعف سیستم ایمنی منجر میشود. در این شرایط، حتی خانوارهای طبقه متوسط نیز ناچار شدهاند میان «کیفیت غذا» و «تعداد وعده» یکی را قربانی کنند.
آنچه امروز در سفره خانوار ایرانی دیده میشود، دیگر صرفاً تغییر الگوی مصرف نیست؛ نشانه ورود به مرحلهای است که بقا جای تغذیه را میگیرد. همزمانی حذف اقلام اصلی غذایی با حذف وعدهها، زنگ خطری جدی برای سلامت و سرمایه انسانی کشور است. اگر این روند اصلاح نشود، هزینهای که امروز با صرفهجویی از سفره کم میشود، فردا با چند برابر رقم در نظام سلامت و آینده اجتماعی بازخواهد گشت.
