عصر ایران/ سواد زندگی؛ مریم طرزی- همهٔ ما در زندگی لحظاتی را تجربه کردهایم که سنگینی غم آنقدر زیاد بوده که اشکهایمان بند نیامده است.
شاید در همان لحظه احساس ضعف یا شرم کردهایم، اما حقیقت این است که گریه کردن نهتنها نشانهٔ ضعف نیست، بلکه یکی از پیچیدهترین و هوشمندانهترین مکانیسمهای طبیعی بدن انسان برای التیام روان است.
علم روانشناسی و علوم اعصاب در سالهای اخیر نشان دادهاند که اشکهای احساسی ترکیبی منحصربهفرد دارند و میتوانند مانند یک مسکن طبیعی عمل کنند.
در این مقاله به زبان ساده و قابلفهم، به این پرسشها پاسخ میدهیم: چرا گریه میکنیم؟ چطور بعد از گریه حالمان بهتر میشود؟ و چه زمانی گریه میتواند زنگ خطری برای سلامت روان باشد؟
اشکها فقط آب و نمک نیستند؛ سه نوع اشک در بدن ما وجود دارد
خیلی از ما فکر میکنیم اشک فقط برای مرطوب کردن چشم است، اما بدن انسان سه نوع اشک متفاوت تولید میکند:
۱. اشک پایه (بازال): این اشکها همیشه در چشم ما وجود دارند تا سطح آن را مرطوب نگه دارند و از ورود گردوغبار جلوگیری کنند.
۲. اشک بازتابی (رفلکسی): این نوع اشک در واکنش به محرکهای بیرونی مثل دود، باد یا بریدن پیاز تولید میشود و کارش محافظت از چشم است.
۳. اشک احساسی (عاطفی): این نوع خاص از اشک فقط در انسان دیده میشود و هنگام غم، شادی، خشم یا حتی تحسین عمیق جاری میشود.
جالب است بدانید که ترکیب شیمیایی اشک احساسی با دو نوع دیگر کاملاً فرق دارد و حاوی هورمونهای استرس و مواد تسکیندهندهٔ طبیعی است.
احتمالاً برایتان پیش آمده که بعد از یک گریهٔ خوب، نفس عمیقی بکشید و احساس سبکی کنید.
این احساس فقط در ذهن شما نیست؛ بدن شما واقعاً دارد به حالت تعادل برمیگردد. در لحظهٔ گریه، چند اتفاق مهم در بدن میافتد:
ترشح هورمونهای ضداسترس و شادیآور: هنگام گریه، بدن شما اکسیتوسین (همان هورمون عشق و آرامش) و اندورفین (مسکن طبیعی بدن) آزاد میکند. این مواد هم درد جسمی را کم میکنند و هم به شما احساس آرامش و امنیت میدهند.
دفع هورمونهای استرس: اشکهای احساسی حاوی مقدار بالایی کورتیزول (همان هورمون استرس) هستند. در واقع با ریختن اشک، بدن دارد مواد شیمیایی سمیِ ناشی از استرس را از خود دور میکند.
فعال شدن سیستم آرامشبخش بدن: گریه کردن، سیستم پاراسمپاتیک (سیستم «استراحت و هضم») را فعال میکند که دقیقاً برعکس سیستم «جنگ یا گریز» عمل میکند و به بدن میگوید: «دیگر خطر تمام شد، وقت آرامگرفتن است».
شاید برایتان سؤال شده باشد که چرا بعضی وقتها بعد از گریه حسابی سبک میشوید، ولی بعضی وقتها احساس بدتر و خستگی بیشتری دارید.
تحقیقات نشان داده است که نتیجهٔ گریه به شدت به محیط و شرایط آن بستگی دارد:
حمایت دیگران معجزه میکند: اگر در کنار فردی دلسوز و همراه گریه کنید، احتمال اینکه روحیهتان بهبود پیدا کند بسیار بالاست.
اشکها در واقع یک سیگنال اجتماعی هستند که به دیگران میگویند: «به کمک نیاز دارم».
این موضوع باعث میشود اطرافیان همدلی بیشتری نشان دهند و پیوند عاطفی شما را تقویت کند.
دلیل گریه مهم است: افرادی که به خاطر فیلم یا داستانی غمگین گریه میکنند، معمولاً بعد از آن احساس بهتری دارند، اما کسانی که به خاطر تنهایی، درماندگی یا مشکلات عمیق شخصی گریه میکنند، ممکن است بلافاصله بعد از گریه همچنان احساس ناراحتی کنند.
تفاوت آزمایشگاه با زندگی واقعی: در پژوهشهای علمی که از افراد خواسته میشود در محیط آزمایشگاه فیلم غمانگیز ببینند، بسیاری از شرکتکنندگان بعد از گریه گفتند که احساس خجالت یا شرم داشتهاند و حالشان بهتر نشده است.
پس محیط امن و بدون قضاوت شرط اصلی تأثیر مثبت گریه است.
با وجود تمام فوایدی که گفتیم، گریه کردن همیشه هم نشانهٔ سلامت نیست. اگر شما یا کسی در اطرافتان این علائم را دارید، بهتر است جدی بگیرید:
اشک های مکرر و بیدلیل که با محرک مشخصی همراه نیست.
ناتوانی در گریه کردن حتی وقتی به شدت احساس غم میکنید (که میتواند نشانهٔ سرکوب هیجانی باشد).
گریهای که با افکار خودکشی، بیارزشی یا کنارهگیری کامل از زندگی همراه است.
در چنین شرایطی، گریه دیگر یک مکانیسم بهبودی نیست؛ بلکه ممکن است نشانهٔ افسردگی بالینی باشد و حتماً باید با یک روانشناس یا روانپزشک مشورت کنید.
اشک ریختن در شرایط اندوه، نه یک نقطهٔ ضعف، بلکه یکی از سالمترین واکنشهای انسان به درد و رنج است.
وقتی اشک می ریزید، به بدن خود اجازه میدهید استرس را دفع کند، سیستم آرامشبخش را فعال نماید و از دیگران کمک عاطفی بگیرد.
پس اگر در غم از دست دادن عزیزی، شکست عاطفی یا هر نوع فقدانی اشک میریزید، بدانید که این مسیرِ طبیعیِ بهبودیِ روان شماست.
فقط به خاطر داشته باشید که اگر گریههایتان طولانی، بیدلیل و همراه با احساس ناامیدی عمیق شد، حتماً از یک متخصص کمک بگیرید.
کانال تلگرامی سواد زندگی: savadzendegi@
