به گزارش مشرق، احمد رمضانی فعال رسانه در تلگرام نوشت:
دفتر اطلاعات شورای دولت چین در تاریخ ۱۷ ژوئن ۲۰۲۶، سپیدنامه «حکمرانی جهانی عادلانه و منصفانهتر؛ آموزهها، رهنمودها و اقدامات چین» را منتشر کرد که شیجینپینگ سال قبل ایده آن را مطرح کرده بود. بهصورت کلی این سند رویکردی دوبعدی سلبی و ایجابی به حکمرانی جهانی اتخاذ کرده است؛ بهگونهای که ابتدا برخی کشورهای توسعهیافته و مخصوصاً به سرکردگی آمریکا را بهخاطر چالشهای کنونی عرصه بینالمللی مانند هژمونیسم، یکجانبهگرایی، جنگ تجاری-فناوری و دستدرازیهای قلدرمآبانه به سایر دول سرزنش میکند. همچنین در ادامه بهصورت ایجابی، چارچوب ابتکار حکمرانی جهانی و مسیر پیادهسازی آن را در قالب تمرکز بر ثبات، هماهنگی و چندجانبه گرایی پیشنهاد میدهد.
از نقد ساختار تا بازیگران مخل حکمرانی جهانی
انتشار سپیدنامه حکمرانی جهانی چین در شرایطی صورت گرفته که نظام بینالملل با فرسایش نهادهای چندجانبه و افزایش رقابتهای ژئوپلیتیکی مواجه است. با تنشزایی قدرتهای بزرگ و مخصوصا آمریکا، هم احتمال وقوع شوکهای ناگهانی و پیشبینیناپذیر موسوم به «قوی سیاه» افزایش یافته و هم بحرانهای قابل پیشبینی اما مزمن «کرگدن خاکستری» تداوم یافتهاند. نمونه دسته نخست، رخدادهای غافلگیرکننده مانند ونزوئلا با پیامدهای ژئوپلیتیکی بوده و نمونه دسته دوم، تنشهای مزمن نظامی در غرب آسیا و اوکراین که بهتدریج به بیثباتی و اختلال در نظام جهانی دامن زدهاند. به همین دلیل، نظم بینالمللی دیگر قادر به مدیریت مؤثر چالشهای جدید نیست.
حکمرانی جهانی با ویژگیهای چینی
چین ضمن ایدهپردازی تا نهادسازی، تلاش میکند چارچوبی یکپارچه برای تولید کالاهای عمومی جهانی و اصلاح حکمرانی ارائه دهد. بااینحال، تأکید میکند که نباید چرخ حکمرانی جهانی از نو اختراع شود، بلکه باید با تکیهبر سازوکارهای سازمان ملل، نظام موجود بازآرایی و تقویت گردد. در همین چارچوب، چین با وجود مشارکت فعال در نهادسازیهایی مانند بانک سرمایهگذاری زیرساختی آسیا و گسترش شبکهای از همکاریهای زیرساختی، مالی و دیجیتال در سطح جهانی، خواستار اصلاح برخی نابرابریها در نهادهای موجود است. همچنین این رویکرد بر تعامل فعالتر با ترتیباتی مانند موافقتنامه مشارکت جامع و مترقی ترانسپاسیفیک تأکید دارد. در مجموع، این الگو بهجای تقابل با حکمرانی موجود، بر اصلاح تدریجی آن از درون و گسترش همکاریهای جنوب–جنوب استوار است.
سپیدنامه چین در سایه تنشهای ژئوپلیتیکی
اهمیت این سند وقتی روشنتر میشود که آن را در بستر تحولات منطقهای، بهویژه تقابل ایران با آمریکا و اسرائیل، تحلیل کنیم؛ زیرا زمان انتشار آن تصادفی به نظر نمیرسد. چین میکوشد در فضایی که بسیاری از افکار عمومی جنوب جهانی از عملکرد غرب در بحرانهایی مانند اوکراین، ونزوئلا و ایران ناراضیاند، خود را حامی گفتوگو، ثبات و امنیت جمعی معرفی کند. از نگاه پکن، تشدید درگیریها در غرب آسیا، آمریکای لاتین و بین روسیه-اوکراین نشانهای از ناکارآمدی الگوهای امنیتی مبتنی بر ائتلافهای نظامی و بازدارندگی سنتی است. جنگ رمضان برای روایت چینی سه کارکرد همزمان نمایش ضعف حکمرانی موجود و ناتوانی غرب در مدیریت بحرانها، برجستهکردن ایده امنیت مشترک در چارچوب ابتکار امنیت جهانی و تقویت نفوذ سیاسی چین در میان کشورهای جنوب جهانی دارد که نسبت به استانداردهای دوگانه غرب در قبال مسائل منطقهای انتقاد دارند.
پارادوکس قدرت؛ محدودیتهای نگاه چینی
میان ادعاهای هنجاری درباره ضرورت اصلاح حکمرانی و ظرفیت چین برای ایفای نقش فعالتر در حل بحرانهای جهانی شکاف وجود دارد. چین با چالشهایی مانند تشدید رقابتهای ژئوپلیتیکی، قطبیشدن قدرتها و حرکت به سمت بلوکبندی مواجه است که امکان شکلگیری اجماع قدرتهای بزرگ را برای اصلاح حکمرانی جهانی محدود میکند. علاوه بر این، فقدان اجماع قدرتهای غربی بهویژه آمریکا و اروپا برای بازتوزیع قدرت نهادی در نهادهای بینالمللی، در کنار ناهمگونی و عدم انسجام جنوب جهانی که متشکل از کشورهایی با منافع و اولویتهای متفاوت و بعضاً متعارض است، از دیگر موانع شکلگیری حکمرانی جهانی چینی است.
جمعبندی
در مجموع، مهمترین پیام سند آن است که دوران انحصار غرب بر روایت حکمرانی جهانی رو به پایان است. سپیدنامه حکمرانی جهانی چین را باید بخشی از تلاش گستردهتر این کشور برای تعریف جایگاه خود در دوران گذار نظام حکمرانی جهانی دانست. این سند بهدرستی بر برخی کاستیهای حکمرانی جهانی و ضرورت اصلاح آن تأکید میکند، اما هنوز میان آرمانهای مطرحشده در آن و واقعیتهای سیاسی جهان فاصله وجود دارد.
*بازنشر مطالب شبکههای اجتماعی به منزله تأیید محتوای آن نیست و صرفا جهت آگاهی مخاطبان از فضای این شبکهها منتشر میشود.
