زهرا علیاکبری: بورس موتورسیکلت در ایران دیگر فضایی مردانه ندارد. ماجرا تنها به موتورهایی که رنگهای جذاب و خاص مثل آبی آسمانی و صورتی چرک و زرد شفاف و ... دارند، برنمیگردد. دختران جوانی که موتورهای بزرگ و کوچک را برانداز میکنند و قیمت میپرسند حالا پای ثابت بازار فروش موتوسیکلت در ایران هستند.
کافی است در بورس خرید و فروش موتور در تهران، یعنی خیابان سبلان شمالی قدم بزنید تا ببینید موتور دیگر وسیلهی نقلیهای برای مردان یا قشر ضعیفتر جامعه نیست. ورود زنان به این بازار هم فرهنگ آن را دستخوش تغییر کرده و هم طیف کالاهای موجود در بازار ایران را. هر چند موتورسیکلت نیز این روزها از گزند تورم در امان نبوده و افزایش قیمت قابل ملاحظهای را تجربه کرده اما تعداد مشتریانش به یمن ورود مشتریان تازه همچنان بالاست. به یمن ورود زنان به این بازار.
موتورسواری زنان در خیابانهای ایران از دیرباز مسالهای پرمناقشه و پرچالش بوده اما حالا پشت چراغ قرمز کمتر خیابانی است که زنی سوار بر موتور منتظر سبز شدن نایستاده باشد.
زنان بیشتر خریدار چه موتورهایی هستند؟
زنان امروزه پای ثابت خرید موتور هستند و این اتفاق در حالی رخ میدهد که هنوز قانون به آنها مجوز دریافت گواهینامه را نداده. بیستم خرداد ماه بود که معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهوری با تاکید بر اینکه هیچ مانعی برای صدور گواهینامه بانوان وجود ندارد گفت: «با هماهنگی صورت گرفته و قول داده شده، امیدواریم ظرف کمتر از یک ماه این اتفاق بیافتد.»
در غیاب گواهینامه اما بورس موتور در تهران پر است از مشتریانی که در اولین برخورد از ارتفاع موتور سئوال میکنند و شکل پیاده و سوار شدن را.
محمد یک فروشندهی موتورسیکلت در خیابان سبلان شمالی با این توضیح که پانزده سال است در بازار خرید و فروش موتورسیکلت فعالیت دارد، در جواب این سئوال که بازار در سالهای اخیر چه تغییری کرده؟ گفت: «تعداد مشتریان زن ما از تعداد مشتریان مرد ما بیشتر شدهاند، از این بابت فروشندگان موتور هم تغییر کردهاند. باید مودبتر حرف بزنند، باید حوصلهی بیشتری داشته باشند و سعی کنند آپشنهای فنی را طوری توضیح بدهند که خانمها متوجه بشوند. آنچه برای خانمها مهم است، با مشخصاتی که برای آقایان مهم است، فرق دارد.»
او روایت جالبی از شکل خرید موتورسیکلت توسط زنان دارد. میگوید خانمها غالبا با هدف سرمایهگذاری موتور را نمیخرند. میزان افت قیمت موتور زیاد برایشان مهم نیست، در این مورد سئوال زیادی ندارند. قد موتور و اینکه راحت بتوانند سوار و پیاده شوند برایشان بیشتر مهمتر است. وزن موتور هم برایشان اهمیت بالایی دارد. غالبا وقتی موتوری را میپسندند چند قدم راهش میبرند تا ببینید زورشان میرسد موتور را تکان بدهند.
او گفت: «مشتریان مرد ما اما فرق دارند. آنها سه دستهاند. یا از سر ناچاری چون پول خرید خودرو ندارند، موتور میخرند یا برای فرار از ترافیک. دستهی اول غالبا خریدار موتور دست دوم هستند و گروه دوم که در سالهای اخیر تعدادشان زیاد شده، هم موتور نو میخرند هم موتور دسته دوم. البته شرایط فروش اقساطی هم در حالا متنوع شده و امکان انتخاب را بیشتر میکند. گروه سومی هم هستند که عشق موتور دارند. این گروه کوچک و پولدار هستند. موتورهای گران میخرند نه مصرفی و دلشان میخواهد با موتورشان حتی در جاده بروند بابت همین کیفیت و قدرت موتور و ... برایشان اهمیت دارد.»
محسن فروشندهای دیگر در این بازار است که مقابل مغازهاش چندین موتور آبی پاستیلی و صورتی و زرد و قرمز چیده است. به محض دیدن من، با این گمان که مشتری وارد مغازه شده، از میان موتورهای بزرگ و سنگین مشکلی و طوسی میگذرد و دعوت میکند که به پیادهرو بیایم تا بتواند موتورهای مد نظرم را معرفی کند. وقتی از او دربارهی وضعیت فروش موتورها سئوال کردم گفت: «این موتور برای شما چهار تا پنج سال موتور است، بعد از آن هم با این قیمتهایی که در حال افزایش است، میتوانید به فکر تعویض باشید.»
وقتی متوجه شد که برای گرفتن گزارش آنجا هستم موضعش عوض شد و به پاسخهای تک کلمهای اکتفا کرد. دائم توضیح میداد فروش موتور به خانمها هیچ منع قانونی ندارد و بهتر است برایش دردسر درست نکنم.
کمی آنسوتر در مغازهای نه چندان بزرگ دو سه دختر مشغول ورانداز موتورها بودند. دنبال موتور اسکوتری میگشتند و موتوری مشکی را پسندیده بودند اما با جای پای موتور مشکل داشتند. موتور سبکی میخواستند که قدش حداکثر هشتاد سانتیمتر باشد.
فروشنده پس از راهنمایی آنها سراغ من آمد و وقتی فهمید قصدی برای خرید ندارم اما میخواهم سئوال بپرسم با کمال میل قبول کرد و با طمانینه پاسخ داد. دربارهی ترکیب خریداران جدید گفت: «خانمهایی در ردهی سنی ۱۸ تا سی و پنج سال مهمترین خریداران هدف ما هستند. البته خانمهایی با سنی بیشتر از این تا حدود شصت سال هم موتور میخرند اما شمارشان کمتر است. دستهی دوم اغلب برای خرید موتوری اقدام میکنند که قابلیت دو سرنشین را بی دردسر داشته باشد اما در کل موتوری که خانمها میخواهند در اغلب موارد موتور سبک شهری است که فرمان نرم داشته باشد. سبک باشد تا در صورت زمین خوردن فاجعه به بار نیاورد و اتوماتیک باشد.»
او گفت: «این طیف جدید خریداران که غالبا موتورهایی با قیمت سیصد تا هفتصد میلیون تومان را میبرند، خریدار موتور نو هستند نه دست دوم و شکل این بازار را تغییر دادهاند.»
علیرضا همکار وی نیز در این خصوص گفت: «بسیاری از فروشندگان موتور طرحهای اقساطی مختص خانمها گذاشتهاند و همین مساله سبب شده مشتریان ما افزایش داشته باشند اما نکته این است که این طرحها برای آقایان هم هست اما چون خریدار خانم این روزها بیشتر است تبلیغاتشان را روی این موضوع سوار میکنند.»
او در جواب این سئوال که خانمها غالبا برای دریافت مشاورهی فنی برای خرید موتور از چه کسانی کمک میگیرند، فروشندگان یا اطلاعات خودشان از طریق سرچ در فضای وب یا ...؟ گفت: «اغلب خانمها همراه پدر، برادر یا شوهرشان برای خرید میآیند اما شکل اطلاعاتی که دارند نشان میدهد که دقیق میدانند چه میخواهند و با چشم باز در حال انتخاب هستند.»
خانمها خریداران پر و پاقرص تجهیزات ایمنی
یک فروشنده میانسال در خیابان سبلان شمالی که کلاههای رنگی را با موتورهای موجود در مغازهاش هماهنگ کرده بود تا به قول خودش برای خریداران تازه جذابیت ایجاد کند، از افزایش چشمگیر فروش تجهیزات ایمنی موتورسواری اعم از زانوبند و آرنجبند گرفته تا کلاههای کاسکت رنگی متناسب با رنگ موتور و عینکهای و نقابهای حرفهای برای پوشاندن صورت مقابل باد و آفتاب خبر داد و گفت: «اگر قبلا قشر ضعیفتر موتور میخریدند تا چرخ اقتصادشان بچرخد، امروز خانمها از سر اختیار و برای تردد راحتتر در این شهر شلوغ موتور میخرند و این شرایط را برای ما هم عوض کرده است.»
او کارتی را به همراه داشت که به اغلب مراجعان و مشتریانش میداد. روی کارت ذکر شده بود خدمات آموزش رانندگی موتور به خانمها، تعویض روغن موتور و چک و عیبیابی موتور در محل.
به گفتهی خودش این بازار جدید خدماتی است که با ورود خانمها به این بازار ایجاد شده است.
او در خصوص خرید و فروش موتور دست دوم مناسب زنان نیز گفت: «قیمت موتور بعد از یکی دو سال استفاده افت قابل توجهی دارد اما این روزها زنان موتورسوار در بازار بیشتر خریدارند تا فروشنده. ما هنوز با زنانی مواجه نشدیم که بخواهند موتورشان را عوض کنند. از این بابت این بازار به قول قدیمیها بازار دست نخوردهای است و در آن فعلا خرید و فروش کالای نو رونق دارد.»
موتورسواری زنان از چه زمانی دغدغه شد؟
پیش از این وقتی هنوز بحثی دربارهی موتورسواری زنان مطرح نبود، مخالفتهای آشکاری با دوچرخه سواری زنان در خیابانها اعلام میشد. در دههی هفتاد و همزمان با ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی، موضوع دوچرخه سواری زنان به یکی از پرمناقشهترین موضوعات سیاسی تبدیل شده بود و برخی گروههای تندرو با قافیهی «موتورسوار و شترسوار» شعاری را علیه طرفداران دوچرخه سواری و موتورسواری زنان ساخته بودند و مخاطبشان نیز فائزه هاشمی، دختر رییسجمهور وقت بود. حدود شش سال قبل، در سال ۱۳۹۸ بود که با طرح موضوع موتورسواری خانمها و اعلام مخالفتهای جدی با این موضوع و امتناع قانون از صدور گواهینامهی موتور برای خانمها، معاون فرهنگی قوه قضاییه در مورد حکم شرعی و قانونی دوچرخه و موتورسواری بانوان گفت: در فرهنگ اسلام، سوار زین شدن برای بانوان مکروه است اما حرام نیست. از طرف دیگر به زنان دستور داده شده کاملا با عفاف و حجاب در صحنه اجتماع ظاهر شوند. موتور سواری هیچ اشکال شرعی ندارد اما از منظر عفاف و حجاب، سوار شدن بر موتور ممکن است باعث شود تا حجاب خانم ها کمتر رعایت شود.
حجت الاسلام والمسلمین هادی صادقی اظهار کرد: اگر این حکم شرعی از یک فقیهی پرسیده شود که آیا سوار شدن بر موتور اشکال دارد، جواب این است که ظاهراً موتور سواری اشکال ندارد اما اگر با عفاف آنها منافات پیدا کند، اشکال دارد.
وی با بیان روایتی از دوران پیامبر(ص) افزود: نقل است روزی بانویی سوار بر اشتر به یکباره واژگون شد درحالی که پیامبر اسلام و صحابه ایشان ناظر این اتفاق بودند. بلافاصله پیامبر اکرم(ص) با آستین و دست، چشمان خود را به طور کامل پوشاند تا این صحنه را نبیند و اصحاب به ایشان میگویند خانم کاملاً پوشیده بود و اتفاقی نیفتاده است.
معاون فرهنگی قوه قضاییه خاطرنشان کرد: عناوین دینی احکام مختلفی پیدا میکند که ممکن است در چند حکم اشکالی نداشته باشد اما در چند حکم دیگر اشکال پیدا کند بنابراین اگر میگوییم ذاتاً سوار شدن بر زین موتور برای خانمها اشکال ندارد، نتیجه این نیست که خانمها میتوانند به هر صورتی موتورسواری کنند.
بهمن ماه سال گذشته اما در حالی که تعداد زنان موتورسوار در قیاس با سالهای قبل بیش از پیش افزایش یافته بود، دولت فرماندهی کل نیروی انتظامی را مکلف کرد «به منظو صدور گواهینامه برای بانوان، آموزش عملی متقاضیان زن را از طریق مربیان زن و آزمون یا نیز با اولویت افسران زن و در صورت کمبود افسران زن از ازمون گیرندگان مرد واجد صلاحیت، با رعایت ملاحظات شرعی و نظارت مستقیم پلیس راهور انجام دهد.»
این موضوع البته مخالفت نمایندگان مجلس را در پی داشت. محمد تقی نقدعلی، نماینده مردمخمینی شهر در در تذکری شفاهی در ۱۹ بهمن درمجلس گفت: در قانون راهنمایی و رانندگی، موضوع صدور گواهینامه موتور صرفاً برای آقایان ذکر شده است و نوشتن آئین نامه برای صدور گواهینامه موتور برای بانوان خلاف قانون است.
این عضو کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس شورای اسلامی تصریح کرد: اگر دولت در این زمینه تصمیمی دارد، باید آن را در قالب لایحه به مجلس شورای اسلامی ارائه کند و در صورت موافقت مجلس، این موضوع جنبه قانونی پیدا خواهد کرد. من کاری به خوب یا بد بودن موضوع ندارم، بحث بر سر این است که آییننامهای خلاف قانون مصوب شود، ابلاغ گردد و حتی از طریق پیامک به مردم اطلاعرسانی شود؛ این راه، راه درستی نیست.
در عین حال برخی نمایندگان با اشاره به خطرات ستفاده از موتور برای خانمها موضع مخالف گرفتند. به عنوان مثال محمد سراج، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس، با انتقاد از مصوبه هیئت دولت، هشدار داده که این تصمیم میتواند به افزایش حوادث منجر شود. محمد سراج ضمن تأکید بر ضرورت رعایت ایمنی و احترام به بانوان، پیشنهاد داده که به جای موتورهای دوچرخ سنگین، استفاده از موتورهای سهچرخ یا دو سیلندر کوچک مورد استفاده قرار گیرد.
هر چه هست با وجود تمام مخالفتها به نظر میرسد خواستهی زنان از قوانین جاری پیشی گرفته و بازار نیز خود را با این تقاضای جدید همراه کرده است. حالا بازار خرید و فروش موتورسیکلت برای زنان داغ است، تا حدی که فروشندگان میگویند شمار زنان خریدار از تعداد مردان پیشی گرفته و این یعنی شکسته شدن یک سنت دیرینه در بازاری که پیش از این تماما مردانه بود.
۲۲۳۲۲۳
