به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، سالهاست در صحنه سیاسی ترکیه، محافظه کاران به دو جبهه گسترده تبدیل شده‌اند. جبهه‌ای متعلق به حزب عدالت و توسعه یا آکپارتی است که در آن، محوریت سیاسی با شخص رجب طیب اردوغان است.

در جبهه دیگر نیز، طیف وسیعی از انواع و اقسام احزاب و جریانات سیاسی دینی ترکیه را مشاهده می‌کنیم که شاید نقطه اشتراک بسیاری از آنها، پایبندیشان به اصول سیاسی و مبانی مکتب فکری مرحوم نجم الدین اربکان نخست وزیر فقید اسلامگرای ترکیه است. دو روز پیش و در سالگرد تاسیس گروه «دی 8» یک بار دیگر سیاستمداران محافظه کار منتقد اردوغان و دوستدار اربکان در کنار هم گرد آمدند.

گروه دی 8 در سال 1997 میلادی با ابتکار و پیشنهاد نجم الدین اربکان با عضویت این هشت کشور تاسیس شد: ترکیه، ایران، پاکستان، بنگلادش، اندونزی، مالزی، مصر و نیجریه.

هدف از تاسیس این گروه، بهبود جایگاه کشورهای در حال توسعه در اقتصاد جهانی، تنوع‌بخشی به روابط تجاری آنها، ایجاد فرصت‌های جدید برای کشورهای عضو در حوزه تجارت و تضمین مشارکت قوی آنها در سازوکارهای تصمیم‌گیری بین‌المللی بود و اربکان می‌خواست یک واحد پول دینار مشترک بین این کشورها شکل بگیرد.

عبدالله گل رئیس جمهور سابق ترکیه در سخنرانی خود در سالگرد دی 8 و در کاخ چراغان گفت: «در 30 سال گذشته رویدادهای بزرگی در جهان رخ داده و مشکل اصلی در هر دوره، فلسطین بوده است. خوشحالم که می‌بینم روابط دوجانبه بین کشورهای D8 از هر نظر توسعه یافته و تقویت شده است و همه روزهای سخت را پشت سر گذاشته‌ایم. در حال حاضر، همه رهبران، کسانی که کشورها را اداره می‌کنند، از ترکیه گرفته تا مصر، از اندونزی گرفته تا پاکستان، همه از این موضوع آگاه هستند. آینده بسیار بهتر خواهد بود.»

گل همچنین از توافق بین ایران و آمریکا اظهار مسرت کرده و به مردم ایران تبریک گفت.

در این گردهمایی بزرگ، این افراد حضور داشتند: عبدالله گل رئیس جمهور سابق ترکیه، احمد داود اوغلو رهبر حزب آینده، علی باباجان رهبر حزب جهش و دموکراسی، محمود آریکان رهبر حزب سعادت، مهمت فاتح اربکان رهبر حزبِ دوباره رفاه.

تصویر گردهمایی و عکس جمعی این سیاستمداران، توجه تحلیلگران را به سوی خود جلب کرد و این دو تحلیل، در صدر دیدگاه‌ها قرار گرفتند: 
الف) چند گروه از سیاستمداران محافظه کارِ ترکیه که منتقد و مخالف اردوغان هستند، در جستجوی راهی جدید برای تاسیس یک ائتلاف نوین هستند.
ب) محوریت و رهبری ائتلاف جدید با شخص عبدالله گل خواهد بود.

این گروه از رهبران محافظه کار ترکیه در شرایطی گردهم آمدند که از یک سو شاهد افزایش مداوم انتقادات از حزب عدالت و توسعه و طرح موضوعات بسیار درباره ناکارآمدی دولت اردوغان هستیم و از دیگر سو، حزب جمهوری خلق به عنوان مهمترین حزب سکولار و کمالیست ترکی، با شکاف و بحران‌های داخلی بزرگی روبرو شده است.

به عبارتی روشن، دو قطب قدرتمند سیاست در ترکیه یعنی حزب عدالت و توسعه و حزب جمهوری خلق، در شرایط دشواری قرار دارند و جستجو برای گشودنِ راه سوم در این شرایط، معنای سیاسی عمیقی دارد.

پیاده شدند یا هلشان دادند؟

درباره شکاف در محافظه کاران ترکیه باید گفت: حزب عدالت و توسعه در سال 2001 میلادی، به عنوان انشعابی از حزب فضیلت، مجموعه‌ای از سیاستمداران جوان محافظه کار ترکیه را گردهم آورد که همه آنها از شاگردان اربکان بودند، اما به مشی سیاسی او، انتقاداتی داشتند. این انتقادات افزایش یافت و آنان ترجیح دادند حزب عدالت و توسعه را تشکیل دهند.

به این ترتیب، آنان در سال 2002 میلادی موفق شدند قدرت را در دست بگیرند، اما رفته رفته شکاف و اختلاف روی داد و افراد مهمی نظیر گل، باباجان، داود اوغلو و دیگران، صف یاران اردوغان را ترک کردند.

برخی از رسانه‌های ترکیه برای توصیف این وضعیت چنین تیترهایی به کار بردند: «دوستان و موسسین اولیه، از قطار آکپارتی پیاده شدند». اما احمد داود اوغلو که وزارت امور خارجه، رهبری حزب عدالت و توسعه و نخست وزیری را نیز تجربه کرده بود، پس از جدایی از اردوغان و تشکیل حزب آینده، از این تعبیر استفاده کرد: «از قطار پیاده نشدیم. هلمان دادند و پایینمان انداختند». 

در سالیان گذشته، عبدالله گل همواره از منتقدین جدی اردوغان و آکپارتی بوده اما به دنبال تاسیس حزب نرفته است. با این حال، همه می‌دانند که او مشوق و حامی اصلی حزب آینده به رهبری داود اوغلو و حامی حزب جهش و دموکراسی به رهبری باباجان است. 

اربکان: گل نامزد نیست، من نامزدم

پس از طرح شایعات بسیار درباره بازگشت مجدد عبدالله گل به صحنه قدرت و تمایل او برای نامزدی در انتخابات ریاست جمهوری آتی، مهمت فاتح اربکان رهبر حزب دوباره رفاه و فرزند نخست وزیر فقید اسلامگرای ترکیه، اطلاعیه‌ای منتشر کرد.

 او در این اطلاعیه می‌گوید: «گردهم آمدن و برقراری ارتباط احزاب سیاسی از سنت‌های محافظه‌کار و راست‌گرا را مهم و مثبت می‌دانیم. با این حال، من نامزد ریاست جمهوری هستم و حمایت از عبدالله گل مطلقاً منتفی است».

اربکان به این نکته نیز اشاره کرده که اگر احزاب راست ترکیه بخواهند با حزب جمهوری خلق متحد شوند، در این صورت حاضر است از نامزدی منصور یواش شهردار آنکارا حمایت کند. 

موضع قاطعانه اربکان نشان داد که چندپارگی فکری - سیاسی نخبگان محافظه‌کار همچنان ادامه دارد و در دوران پس از حزب عدالت و توسعه، تلاش‌های مکرر برای بازسازی یک «جایگزین دموکراتیک راست میانه/محافظه‌کار» در ترکیه، به نتیجه نمی‌رسد. زیرا واقعیت سیاسی – اجتماعی کنونی ترکیه، گویای آن است که چندین حزب محافظه کار منتقد اردوغان، با وجود غنا در بخش رهبری و کادرهای رده بالا، از پتانسیل رای چند میلیونی برخوردار نیستند.

در نتیجه حتی در صورت تشکیل یک «ائتلاف محافظه‌کار» جدید، رقابت با حزب عدالت و توسعه دشوار خواهد بود.
انتهای پیام/