به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، دیدار دیروز روسای جمهوری ترکیه و رومانی از بسیاری جهات، شایان بررسی و ارزیابی است. 

نیکوشور دان رئیس جمهور رومانی و رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه، در یکی از قرارگاه‌های نیروی دریایی ترکیه در سواحل استانبول دیدار کردند و این دیدار تبدیل به مراسم تحویل شناور گشت دریایی کام رومن به رومانی شد و اردوغان درباره آن گفت: «با توافق‌نامه ای که با رومانی امضا کردیم، ترکیه برای اولین بار در تاریخ خود به یک کشور عضو ناتو و اتحادیه اروپا کشتی جنگی صادر کرد.»

ساخت شناور گشت نظامی رومانی به دست مهندسین صنایع دفاعی ترکیه به این معنی است که آنکارا امیدوار است با صادرات محصولات صنایع دفاعی، در چند حوزه صاحب نفوذ بیشتری شود که یکی از آنها حوزه دریای سیاه است. طول سواحل دریای سیاه نزدیک به 4 هزار و 400 کیلومتر است که 225 کیلومتر از آن متعلق به رومانی و 1 هزار و 400 کیلومتر متعلق به ترکیه است.

اردوغان و صنایع دفاعی

در چند سال گذشته، ترکیه در یک دوره طولانی از بحران اقتصادی مداوم و بیسابقه قرار گرفته است. بخش عظیمی از جمعیت 87 میلیون نفری ترکیه در تامین معیشت روزانه با مشکلات بزرگی روبرو هستند و منتقدین و مخالفین بر این باورند که دولتِ برآمده از حزب عدالت و توسعه، کارآمدی اقتصادی خود را از دست داده است.

درست در چنین شرایطی است که رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه و رهبر حزب عدالت و توسعه، توسعه صنایع دفاعی کشورش را به عنوان یک استراتژی ملی و تاریخی توصیف کرده و مداوماً درباره آن صحبت می‌کند.

اردوغان گفت: «جهان یکی از عمیق‌ترین تغییرات را از زمان جنگ سرد تجربه می‌کند. هر بحرانی که با آن مواجه می‌شویم، دوباره به ما یادآوری می‌کند که امنیت ملی موضوعی بسیار مهم است که نمی‌توان آن را به دیگران سپرد. ما در 23 سال گذشته پیشرفت قابل توجهی در صنعت دفاعی داشته‌ایم. بر این باوریم که در بحبوحه یک دوره بسیار آشفته هستیم و کسانی که در میدان جنگ قوی نیستند، نمی‌توانند جایی در میز مذاکره پیدا کنند یا حتی خود را در فهرست مذاکرات بیابند. حالا ترکیه یازدهمین کشور بزرگ جهان در صادرات دفاعی است و ارزش کل پروژه‌هایی که ما انجام می‌دهیم به 25 میلیارد یورو رسیده است. ماه گذشته، با صادرات محصولات دفاعی و هوافضا به ارزش 996 میلیون دلار به موفقیتی تاریخی دست یافتیم. در حالی که صادرات سالانه ما 23 سال پیش 248 میلیون دلار بود، امروز تنها در یک هفته به این رقم دست یافته‌ایم. صنعت کشتی‌سازی نظامی ما شلوغ‌ترین و پربارترین دوره خود را در تاریخ 103 ساله جمهوری تجربه می‌کند. تا به امروز، بیش از 140 سکوی دریایی به مناطق مختلف صادر کرده‌ایم. ما بیش از 50 کشتی جنگی تولید می‌کنیم که 15 مورد از آنها برای صادرات به کشورهای دوست و متحد است».

اردوغان در ادامه درباره روابط ترکیه – رومانی گفت: «روابط ریشه‌دار بین ترکیه و رومانی که با روحیه اتحاد به بلوغ رسیده در نقطه اوج تاریخی خود قرار دارد. ما روابط خود را در سال 2011 به سطح مشارکت استراتژیک ارتقا دادیم. با شورای همکاری استراتژیک سطح بالا که در سال 2024 تأسیس کردیم، به روابط خود بُعد نهادی بخشیدیم. مراسمی که امروز در اینجا برگزار می‌کنیم، تجسم این مشارکت استراتژیک در دریا است».

اردوغان در ادامه به جغرافیای دریای سیاه اشاره کرده و گفت: امنیت دریای سیاه بخش جدایی‌ناپذیر از معماری امنیتی یورو-آتلانتیک است و ما برای همکاری رو به توسعه بین ترکیه، رومانی و بلغارستان در بسیاری از زمینه‌ها، به ویژه در مبارزه با مین‌های دریایی، ارزش قائل هستیم و امیدواریم که این همکاری در آینده بیشتر افزایش یابد.

همکاری امنیتی در دریای سیاه

از دید ناتو، دریای سیاه یک موقعیت ژئوپولیتیک حساس، پیچیده و یک منشور قدرت چندوجهی است و ترکیه می‌تواند در این حوزه، نقش مهمی داشته باشد. نقشی که مبتنی بر استقرار نیروهای ویژه مقابله با مین، امنیت دریایی و حفاظت از زیرساخت‌های انرژی است.

از دید ترکیه و از منظر استراتژی ملی این کشور درباره دریای سیاه، این موضوعات از اهمیت حیاتی برخوردارند:
الف) کنترل کنوانسیون مونترو (ابزار قدرت اصلی ترکیه در این جغرافیا و نظارت بر تنگه‌های بسفر و داردانل).
ب) تنظیم و مدیریت تردد کشتی‌های جنگی در دریای سیاه.
ج) محدودسازی تشدید تنش در طول بحران‌ها.
د) حفظ موازنه بین روسیه و ناتو.

چهار ستون استراتژیک بالا، ترکیه را در معماری امنیتی دریای سیاه در موقعیت «دولتِ دروازه بان» قرار می‌دهد. اینجاست که همکاری با رومانی و بلغارستان به عنوان دو عضو ناتو که دارای خط ساحلی در دریای سیاه هستند، برای ترکیه اهمیت ویژه‌ای دارد. 

از دید «موسسه تحقیقات صلح بین‌المللی استکهلم» (SIPRI) دریای سیاه پس از سال‌های 2014 و 2022 تبدیل به یک منطقه رقابت نظامی شده و ترکیه یک قدرت متعادل‌کننده با هماهنگی محدود است و در چنین شرایطی، انسجام ناتو به شدت به همکاری ترکیه در کنترل دریایی بستگی دارد.

همچنین موسسه تحقیقات سیاست خارجی (FPRI) در گزارشی به این اشاره کرده که ترکیه در حال تبدیل شدن به یک «کشور رابط» بین اروپا، اوراسیا و خاورمیانه است و کنترل این کشور بر تنگه‌ها، آن را به یک«قدرت ساختاری در نظم دریای سیاه» تبدیل می‌کند.

پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین و از سال 2022 میلادی به بعد، نظامی‌سازی دریای سیاه، ترکیه را در موقعیت حساسی قرار داد. به طوری که افزایش مین‌های دریایی، جنگ پهپادها و خطرات کشتیرانی، دریای سیاه را به یک منطقه پرتنش تبدیل کرد و ترکیه نیز ناچار شد چنین اقداماتی انجام دهد:
گسترش نظارت دریایی
هماهنگی عملیات مین‌روبی با رومانی و بلغارستان
تعریف جایگاه خود به عنوان «کارگزارِ ثبات به جای مبارز خط مقدم».

به همین دلیل است که اندیشکده‌های اروپایی نظیر مرکز مارشال به این اقدامات اهمیت داده و ترکیه را به دلیل جغرافیا و کنترل تنگه‌ها به عنوان «بازیگر ثبات‌بخش مرکزی» قلمداد می‌کنند.

باید به این نکته نیز اشاره کرد که دریای سیاه به عنوان یک حوزه مهم تولید گاز در میادین فراساحلی ترکیه و رومانی و همچنین به عنوان کریدور ترانزیت (مسیرهای کریدور میانی در مقابل روسیه) اهمیت امنیتی بالایی دارد. در نتیجه جریان‌های LNG و همچنین خطوط لوله (از جمله ترک استریم و تاناپ) و حفاظت از حفاری فراساحلی، اهمیت حیاتی دارد.

بنابراین در چنین موقعیتی، روابط ترکیه و رومانی چیزی فراتر از روابط دو دوست عضو ناتو است و آنها را به یک محور امنیتی کاربردی در دریای سیاه تبدیل می‌کند.

در این معادله، رومانی دریای سیاه را به عنوان خط مقدم دریایی شرقی ناتو قلمداد می‌کند و ترکیه این حوزه را به عنوان یک منطقه حائل ارزیابی می‌کند که نباید توسط قدرت‌های خارجی کاملاً نظامی شود.

از دیگر سو، بین ترکیه و رومانی، پای موضوعی به نام همگرایی انرژی نیز در میان است و رومانی به گسترش گاز فراساحلی (نپتون دیپ) می‌اندیشد و ترکیه نیز گسترش میدان گازی ساکاریا را حیاتی می‌داند. در نتیجه هر دو کشور خواهان ثبات برای استخراج و صادرات هستند و در عین حال، از حضور کنترل‌شده ناتو به جای تشدید تنش حمایت می‌کنند.

در پایان باید گفت: همکاری ترکیه و رومانی در دریای سیاه، جلوه‌ای از یک دیپلماسی نمادین نیست و بخشی از طراحی مجدد معماری امنیتی پس از 2022 است و شاهد شکل‌گیری معادله‌ای هستیم که در آن، ناتو برای تداوم نهادی به رومانی و برای کنترل جغرافیایی به ترکیه متکی است.
انتهای پیام/