به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، جمهوری ترکمنستان همچنان یکی از بستهترین و تحت کنترلترین محیطهای آنلاین در سراسر جهان به شمار میرود. با این وجود، پورتال خدمات دولتی این کشور اکنون ارائه بیش از 500 خدمت الکترونیک را تبلیغ میکند، بیش از 100 هزار کاربر سیستمهای موبایلبانک در این کشور به ثبت رسیدهاند و شهر هوشمند و تازهتأسیس «آرکاداغ» نیز شبکه ارتباطی 5G خود را با موفقیت راهاندازی کرده است.
هرچند این آمارها رسمی یا وابسته به دولت بوده و راستیآزمایی مستقل آنها بسیار دشوار است و مقیاس آنها نیز با توجه به استانداردهای منطقهای همچنان محدود به نظر میرسد؛ اما در کنار هم نشان از یک تحول ملموس دارند: دیجیتالیشدن در حال عبور از مرز شعارهای دولتی و ورود به متن زندگی اداری و مالی روزمره شهروندان ترکمن است.
آمارهای مبهم؛ نشانههای ملموس توسعه دیجیتال
سنجش دقیق و کمیسازی روند گذار دیجیتال در ترکمنستان کار آسانی نیست. آمارهای رسمی در این کشور معمولاً ناقص هستند و نهادهای مستقل نیز بهندرت امکان بررسی و ارزیابی آنها را پیدا میکنند. همین امر موجب میشود تا شاخصهای کوچکتر و قابل مشاهده، نظیر میزان استفاده از پورتالهای دولتی و عضویت در موبایلبانکها به معیارهایی کارآمد برای تحلیل وضعیت موجود تبدیل شوند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده از سوی پایگاه دادههای جهانی اینترنت (DataReportal)، ترکمنستان در ماه اکتبر سال 2025 بالغ بر 3.53 میلیون کاربر اینترنت داشته است که معادل 46.1 درصد از کل جمعیت این کشور برآورد میشود.
برای درک بهتر این آمار، کافی است بدانیم که ضریب نفوذ اینترنت در قزاقستان 93.4 درصد و در ازبکستان 89.0 درصد گزارش شده است. برخی برآوردها حتی نرخ دسترسی ترکمنستان را از این مقدار نیز پایینتر میدانند.
این پایگاه همچنین 5.24 میلیون اتصال فعال سلولی (موبایلی) را ثبت کرده که 68.5 درصد جمعیت را در بر میگیرد؛ هرچند اتصال موبایلی لزوماً به معنای دسترسی به اینترنت همراه نیست. از سوی دیگر، آمارها نشان میدهد که استفاده از شبکههای اجتماعی تنها به 388 هزار کاربر فعال (حدود 5.1 درصد از کل جمعیت) محدود میشود.
توسعه الکترونیک در کانون محدودیتهای شدید اینترنتی
این آمارهای محدود در فضایی شکل گرفته که کنترلهای دولتی بهشدت اعمال میشود. سازمان دیدهبان حقوق بشر در گزارش جهانی سال 2026 خود تأکید کرد که دسترسی به اینترنت در ترکمنستان همچنان بهشدت تحت کنترل است. مقامات این کشور همچنین در ماههای اخیر اقدام به توقیف تجهیزات اینترنت ماهوارهای «استارلینک» کرده و روند مسدودسازی اینترنت را تشدید کرده اند.
با وجود این محدودیتها، پروژههای زیرساختی هدفمند در حال پیشرفت هستند. شبکه 5G که در سال 2025 در شهر آرکاداغ راهاندازی شد، با همکاری شرکت هوآوی و وزارت ارتباطات ترکمنستان به اجرا درآمد تا از سیستمهای هوشمند شهری پشتیبانی کند.
وزارت ارتباطات این کشور همچنین در حال توسعه یک مسیر فیبر نوری به سمت شهر هرات افغانستان و یک کابل زیردریایی مشترک با جمهوری آذربایجان است تا ظرفیت پیوندهای بینالمللی خود را افزایش دهد.
ورود دولت الکترونیک به فاز اجرایی
دولت ترکمنستان پورتال یکپارچه خدمات عمومی (e.gov.tm) را در سال 2019 راهاندازی کرد و به دنبال آن، قانون «دولت الکترونیک» را در جولای 2022 به اجرا درآورد. کاربران از طریق سایت و اپلیکیشنهای این سامانه میتوانند قبوض خدمات شهری را پرداخت کنند، بلیت رزرو کنند و درخواستهای خود را به سازمانهای دولتی ارسال کنند.
آمارهای ارائهشده درباره خدمات این پورتال دارای نوسان است. خبرگزاری «اورینت» در آوریل 2025 از وجود 46 خدمت خبر داده بود، اما در مارس 2026 اعلام کرد که این پورتال بیش از 500 خدمت ارائه میدهد؛ جهشی که به نظر میرسد ناشی از تغییر تعریف خدمات و گنجاندن صفحات اطلاعرسانی در این دستهبندی باشد.
در اکتبر 2025، «سردار بردیمحمداف»، رئیسجمهور ترکمنستان، سند «چشمانداز توسعه اقتصاد دیجیتال برای دوره 2026-2028» را به تصویب رساند. در همین راستا، برنامه توسعه سازمان ملل متحد (UNDP) در حال کمک به دولت برای تدوین استراتژی ملی هوش مصنوعی است. با این وجود، این نهاد بینالمللی بر پایین بودن سواد دیجیتالی و ضعف زیرساختها در مناطق روستایی به عنوان موانع جدی تأکید دارد.
نظام بانکی؛ روشنترین آزمون دیجیتالیشدن
بخش مالی و بانکی ترکمنستان بارزترین شواهد از پذیرش فناوریهای دیجیتال را ارائه میدهد. بانکهای این کشور اکنون خدماتی نظیر اینترنتبانک، موبایلبانک، پرداختهای بدون تماس، پرداخت با کدهای QR و درخواست آنلاین تسهیلات را به مشتریان خود ارائه میدهند؛ خدماتی که تا همین چند سال پیش نایاب بودند. بانکهای «خلقبانک»، «ریسگال» و «ترکمنستان» سیستمهای نوین پرداختی خود را با موفقیت فعال کردهاند.
در حوزه ارزهای دیجیتال نیز قانون جدیدی از ابتدای ژانویه 2026 اجرایی شد که استخراج و صرافیهای رمزارز را قانونی و مشروط به دریافت مجوز از بانک مرکزی کرد، اما آنها را به عنوان پول قانونی برای مبادلات روزمره به رسمیت نشناخت. بر اساس آمار بانک مرکزی، حدود 102 هزار کاربر موبایلبانک در کشور وجود دارد که نشان میدهد امور مالی دیجیتال سرانجام از مرحله پروژههای آزمایشی عبور کرده است.
اقتصاد دیجیتال در محاصره فیلترینگ
تمامی این تحولات در شرایطی رخ میدهد که سازمان گزارشگران بدون مرز در شاخص آزادی مطبوعات 2026، ترکمنستان را در رتبه 173 از میان 180 کشور قرار داده است. مسدودسازی گسترده سایتها و اختلال در پلتفرمهای ابری، همان اقتصاد دیجیتالی را که دولت به دنبال آن است، محدود کرده و توسعه خدمات عمومی بدون باز شدن فضای اطلاعاتی کلانتر در حال پیگیری است.
با تمام این تفاسیر، تغییرات دیجیتال در عشقآباد دیگر صرفاً شعار نیست. پرداختهای آنلاین، کدهای QR و سامانههای موبایلبانک اکنون در دسترس بخشی از جامعه قرار گرفتهاند. واقعیت این است که ترکمنستان به یک جامعه باز دیجیتال تبدیل نخواهد شد، اما به روشنی در حال تبدیل شدن به یک «دولت دیجیتال» با ویژگیهای انحصاری خود است؛ دولتی که گامهای نوپای آن در حال تغییر دادن سبک زندگی روزمره شهروندانش است.
انتهای پیام/
