به گزارش اقتصادنیوز، درحالی که مدت زمان آتشبس دوهفتهای میان ایران، آمریکا و اسرائیل درحال تمام شدن است، این جنگ تاکنون نشان داده که بازدارندگی تهران تنها به برنامه هستهای محدود نبوده و جغرافیا، و بهویژه کنترل بر تنگه هرمز، به یکی از مؤثرترین ابزارهای فشار این کشور در برابر رقبای منطقهای و قدرتهای جهانی تبدیل شده است.
ایجاد محدودیت در تنگه هرمز هم بازار انرژی جهان را تحت تأثیر قرار داده و هم محاسبات نظامی غرب را دستخوش تغییر کرده است.
نیویورکتایمز در گزارشی نوشت: جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل علیه ایران برخلاف هدف مهار تهدید هستهای که اعلام شده است، یک واقعیت بنیادین را برجسته کرد؛ اینکه ایران حتی پیش از دستیابی به سلاح هستهای نیز دارای یک ابزار بازدارنده مؤثر چون کنترل جغرافیایی تنگه هرمز است.
این گذرگاه حیاتی که حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند، اکنون به یکی از مهمترین اهرمهای فشار تهران در برابر رقبای منطقهای و فرامنطقهای تبدیل شده است.
با وجود آسیبهای جدی واردشده به ساختار نظامی و زیرساختهای موشکی ایران در جریان جنگ، توان تهران برای اثرگذاری بر تنگه هرمز همچنان حفظ شده است. تحلیلگران نظامی تأکید میکنند که حتی پس از حملات گسترده، ایران هنوز ابزار کافی برای تهدید این گذرگاه راهبردی در اختیار دارد.
به گفته دنی سیتریونوویچ، مقام پیشین اطلاعات نظامی اسرائیل، در هر درگیری احتمالی در آینده، بستن تنگه هرمز اولین گزینه در دکترین ایران خواهد بود، چرا که نمیتوان با جغرافیا مقابله کرد.
تنگه هرمز همچنان در مرکز تنشها قرار دارد. حتی تهدید به انسداد این مسیر هم برای ایجاد شوک در بازارهای جهانی کافی است. در چنین شرایطی، این آبراه به یکی از حساسترین نقاط تقابل در نظم اقتصادی بینالمللی تبدیل شده است؛ جایی که کوچکترین اختلال میتواند پیامدهای گستردهای برای بازار انرژی و تجارت جهانی داشته باشد.
اقتصاد ایران نیز بهشدت به این مسیر وابسته است و بخش عمده صادرات دریایی آن از این گلوگاه عبور میکند. با تشدید تنشها جریان تجارت دریایی با اختلال جدی مواجه شده و این مسئله بهطور مستقیم بر اقتصاد داخلی و بازارهای منطقهای اثر گذاشته است.
در سطح جهانی نیز پیامدها بهسرعت نمایان شدهاند؛ از افزایش قیمت انرژی گرفته تا نگرانی درباره امنیت زنجیره تأمین.
اکنون و در میانه بحران، به نظر میرسد هر دو طرف در حال سنجش هزینههای ادامه درگیری هستند. برخی مقامات پیشین نظامی آمریکا معتقدند که نه واشنگتن و نه تهران در شرایط کنونی تمایل به گسترش جنگ ندارند و وضعیت فعلی بیشتر شبیه یک آتشبس شکننده است تا پایان واقعی تنش.
با این حال، ایران تهدید به واکنش در برابر اقدامات محدودکننده دریایی آمریکا کرده و این موضوع نشان میدهد که سطح تنش همچنان بالا است.
ایران پیشتر در دهه ۱۹۸۰ و در جریان جنگ با عراق، از مینگذاری برای ایجاد تهدید در این مسیر استفاده کرده بود، اما در سالهای اخیر راهبرد خود را تغییر داده و بهجای ابزارهای سنتی، از ترکیب پهپادهای تهاجمی و موشکهای کوتاهبرد برای ایجاد بازدارندگی استفاده میکند.
اگرچه حملات اخیر بخشی از ظرفیت نظامی ایران را کاهش داده اند، اما برآوردهای اطلاعاتی نشان میدهد که این کشور هنوز توان کافی برای ایجاد اختلال جدی در کشتیرانی منطقه را حفظ کرده است.
بر اساس ارزیابیهای نظامی، ایران همچنان بخش قابل توجهی از زرادخانه پهپادی و موشکی خود را در اختیار دارد. گزارشها نشان میدهد که بخشی از سامانههای پنهانشده در زیرساختهای زیرزمینی دوباره فعال شدهاند و این امر توان بازدارندگی تهران را تقویت کرده است.
نویسنده گزارش در ادامه مدعی شد: تحلیلگران معتقدند که ایران در مراحل قبلی درگیریها از بستن تنگه هرمز خودداری کرده است. این تصمیم احتمالا ناشی از نگرانی از گسترش جنگ و ورود بازیگران خارجی بیشتر بوده است. با این حال، تشدید درگیریها و تغییرات سیاسی اخیر میتواند این محاسبه را در آینده تغییر دهد.
جنگ اخیر نشان میدهد که مفهوم بازدارندگی دیگر تنها محدود به تسلیحات هستهای نیست، بلکه جغرافیا نیز بهعنوان یک ابزار راهبردی تعیینکننده در میدان عمل میکند.
